การจี้เส้นประสาทเข่าด้วยคลื่นความร้อน
Genicular Nerve Radiofrequency Ablation (RFA) for Knee Osteoarthritis Pain
Genicular Nerve Radiofrequency Ablation (RFA) เป็นหัตถการระงับปวดที่ใช้พลังงานความร้อนจากคลื่นวิทยุผ่านปลายเข็มเฉพาะทาง เพื่อตัดหรือรบกวนการส่งสัญญาณความปวดจากเส้นประสาทรอบข้อเข่า (Genicular nerves) ส่งผลให้การรับรู้ความปวดในสมองลดลง
ปัจจุบันมีหลักฐานเชิงประจักษ์และงานวิจัยคุณภาพสูงจำนวนมากรองรับว่า การทำ Genicular Nerve RFA ช่วยลดอาการปวดและเพิ่มสมรรถภาพการใช้งานข้อเข่าได้อย่างมีนัยสำคัญในระยะกลางและระยะยาว โดยได้ผลลัพธ์ที่ยาวนานกว่าการฉีดสารสเตียรอยด์เข้าข้อเข่าอย่างชัดเจน
ข้อควรระวังและขอบเขตการรักษา: หัตถการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ “ลดอาการปวดและเพิ่มคุณภาพชีวิต” เท่านั้น โดยไม่ได้มีฤทธิ์แก้ไขความเสื่อมสภาพของกระดูกอ่อนผิวข้อ ไม่ได้สร้างกระดูกอ่อนใหม่ และไม่ได้ปรับเปลี่ยนโครงสร้างหรือแก้ไขความผิดรูปของข้อเข่า ดังนั้น วิธีนี้จึงไม่ใช่การรักษาเพื่อทดแทนการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม (Total Knee Arthroplasty; TKA) ในผู้ป่วยที่มีข้อบ่งชี้ทางโครงสร้างชัดเจนและต้องการแก้ไขปัญหาเชิงกายวิภาค
Q&A: ข้อบ่งชี้และการคัดเลือกผู้ป่วย
ใครบ้างที่เหมาะสมกับการรักษาด้วยวิธี Genicular Nerve RFA?
หัตถการนี้เหมาะสำหรับผู้ป่วยที่มีอาการปวดเข่าเรื้อรังที่ส่งผลกระทบต่อกิจวัตรประจำวัน โดยเฉพาะกลุ่มดังต่อไปนี้:
- ผู้ป่วยที่รับประทานยา, ทำกายภาพบำบัด หรือฉีดยาเข้าข้อเข่าแล้ว แต่อาการยังบรรเทาได้ไม่เต็มที่
- ผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อมที่ยังไม่พร้อม หรือยังไม่ต้องการเข้ารับการผ่าตัดใหญ่ในขณะนั้น
- ผู้ป่วยที่อายุน้อยเกินไป ซึ่งยังไม่เหมาะสมต่อการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมเนื่องจากอายุการใช้งานของข้อเทียมมีจำกัด
- ผู้ป่วยสูงอายุ หรือผู้ที่มีโรคร่วมหลายโรค (Multiple comorbidities) ซึ่งมีความเสี่ยงสูงเกินไปต่อการผ่าตัดใหญ่และการดมยาสลบ
- ผู้ป่วยบางรายที่ยังคงมีอาการปวดเข่าต่อเนื่องหลังผ่านการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมมาแล้ว
- ผู้ป่วยที่ต้องการลดความปวดเพื่อกลับไปเดิน, ออกกำลังกาย หรือทำกิจวัตรประจำวันได้ดีขึ้น
จำเป็นต้องทำการบล็อกทดสอบ (Diagnostic Block) ก่อนทำ RFA หรือไม่?
ในอดีต แพทย์ระงับปวดมักจะทำหัตถการฉีดยาชาบล็อกเส้นประสาทเข่า (Genicular Nerve Block) ก่อนเสมอเพื่อคัดเลือกและทำนายผลสำเร็จก่อนไปจี้จริง ทว่าในปัจจุบัน ยังไม่มีข้อสรุปทางคลินิกแน่ชัดว่าผู้ป่วยทุกคนจำเป็นต้องได้รับการบล็อกทดสอบก่อนเสมอไป ในคนไข้บางรายที่รอยโรคชัดเจนแพทย์อาจพิจารณาทำ RFA ได้ทันที ส่วนในรายที่อาการซับซ้อน ปวดหลายระบบ หรือสาเหตุไม่แน่ชัด การทำ Diagnostic Block จะยังมีประโยชน์สูงในการร่วมวางแผนการรักษา
เปรียบเทียบเทคโนโลยีคลื่นวิทยุ (3 รูปแบบหลักในปัจจุบัน)
| เทคโนโลยี Radiofrequency PDF | กลไกและประสิทธิภาพการรักษา PDF | ระยะเวลาการระงับปวด PDF |
| Conventional RF (รูปแบบดั้งเดิม) | – เป็นวิธีที่ใช้แพร่หลายที่สุด มีฐานข้อมูลวิจัยรองรับมากที่สุด – ช่วยลดอาการปวดลงได้ประมาณ 50-70% ในผู้ป่วยที่คัดเลือกเหมาะสม | คาดหวังผลได้นานประมาณ 6-12 เดือน |
| Cooled RF (ระบบหล่อเย็น) | – ได้รับการรับรองจาก US-FDA สำหรับรักษาอาการปวดข้อเข่าเสื่อม – มีระบบน้ำหล่อเย็นรอบปลายเข็ม ทำให้สามารถปล่อยพลังงานสร้างรอยโรค (Lesion) ได้กว้างและครอบคลุมเส้นประสาทที่แตกแขนงได้ดีขึ้น – ช่วยลดอาการปวดลงได้สูงถึง 60-80% | คาดหวังผลได้นานประมาณ 6-12 เดือน หรือนานกว่านั้นในบางราย |
| Bipolar RF (เข็มคู่) | – ใช้เข็ม RF จำนวน 2 เล่มทำงานร่วมกันเพื่อสร้างเนื้อรอยโรคขนาดใหญ่และต่อเนื่องระหว่างเข็ม – ประสิทธิภาพใกล้เคียงกับ Cooled RF ช่วยลดปวดได้ประมาณ 50-70% | คาดหวังผลได้นานประมาณ 6-12 เดือน |
หัตถการ RFA แตกต่างจากการฉีดสเตียรอยด์เข้าข้อเข่าอย่างไร?
- การฉีดสารสเตียรอยด์เข้าข้อ (Intra-articular Steroid Injection): มุ่งเน้นไปที่การลดภาวะอักเสบภายในข้อเข่าโดยตรง เห็นผลลดปวดรวดเร็ว แต่ออกฤทธิ์สั้นเพียง 1-3 เดือน เท่านั้น
- Genicular Nerve RFA: มุ่งเป้าตัดสัญญาณปวดที่เส้นประสาทรับความรู้สึกรอบข้อเข่า ผลการรักษายาวนานกว่า โดยเฉลี่ยคงอยู่ได้ 6-12 เดือน และให้ผลดีกว่าสเตียรอยด์อย่างชัดเจนในระยะกลางและระยะยาว ทั้งนี้ เมื่อเวลาผ่านไปเส้นประสาทสามารถงอกฟื้นตัวกลับมาส่งสัญญาณปวดได้อีกครั้ง ซึ่งหากคนไข้เคยตอบสนองดี สามารถทำหัตถการ RFA ซ้ำได้ อย่างปลอดภัย
ผู้ป่วยกลุ่มใดที่ไม่เหมาะสมกับการทำ Genicular Nerve RFA?
- ผู้ป่วยที่มีการติดเชื้อเรื้อรังหรือเฉียบพลันบริเวณผิวหนังที่จะแทงเข็มทำหัตถการ
- ผู้ป่วยที่มีภาวะเลือดออกง่ายผิดปกติ หรือไม่สามารถหยุดยาต้านการแข็งตัวของเลือด/ยาต้านเกล็ดเลือดได้อย่างปลอดภัย
- ผู้ป่วยที่อาการปวดไม่ได้มาจากข้อเข่าเป็นหลัก เช่น ปวดร้าวลงมาจากรากประสาทส่วนเอว (Lumbar Radiculopathy) หรือโรคอื่นที่เลียนแบบ
- ผู้ป่วยที่มีข้อเข่าผิดรูปอย่างรุนแรง หรือข้อเข่าหลวมไม่มั่นคงอย่างชัดเจน (Severe knee instability)
- ผู้ป่วยที่มีข้อบ่งชี้เด็ดขาดและมีความประสงค์ที่จะผ่าตัดแก้ไขปัญหาเชิงโครงสร้างด้วยการเปลี่ยนข้อเข่าเทียม
รายละเอียดขั้นตอนการทำหัตถการ
- รูปแบบหัตถการ: เป็นหัตถการสำหรับผู้ป่วยนอก (Outpatient Procedure) ไม่ต้องนอนโรงพยาบาล ทำเสร็จพักฟื้นแล้วกลับบ้านได้ในวันเดียวกัน
- ห้องปฏิบัติการและการนำทาง: ทำในห้องผ่าตัดหรือห้องหัตถการเฉพาะทาง โดยใช้เครื่องเอกซเรย์ฟลูออโรสโคปี (Fluoroscopy guidance) หรือเครื่องอัลตราซาวนด์ เพื่อล็อกตำแหน่งเส้นประสาทเป้าหมายอย่างแม่นยำ
- การระงับปวดและระยะเวลา: ใช้ยาชาเฉพาะที่ร่วมกับการให้ยานอนหลับทางหลอดเลือดดำ (IV Sedation) ใช้เวลาทำประมาณ 30-45 นาที สามารถพิจารณาทำพร้อมกันทั้ง 2 ข้างในรอบเดียวกันได้หากคนไข้มีอาการทั้งสองข้าง โดยหลังทำเสร็จคนส่วนใหญ่ยังคงเดินได้ตามปกติ
- ข้อควรระวังการเตรียมตัว: หากมีการให้ยา IV Sedation หรือต้องหยุดยาละลายลิ่มเลือด ผู้ป่วยต้องงดน้ำงดอาหารและปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด
การดูแลตัวเองหลังทำหัตถการและภาวะแทรกซ้อน
อาการที่อาจพบได้หลังทำ
ในช่วง 1-7 วันแรก ผู้ป่วยบางรายอาจรู้สึกระบม ตึง หรือปวดเพิ่มขึ้นชั่วคราว ณ ตำแหน่งที่แทงเข็ม ซึ่งเป็นปฏิกิริยาปกติและจะค่อย ๆ หายได้เอง โดยตัวหัตถการจะเริ่มออกฤทธิ์ลดปวดเข่าได้อย่างเต็มประสิทธิภาพภายใน 2-6 สัปดาห์หลังทำ
แนวทางปฏิบัติ post-procedure
- พักผ่อนในวันแรกหลังทำ หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายหนักหรือยกของหนักในช่วง 2-3 วันแรก
- สามารถเดินและทำกิจวัตรประจำวันทั่วไปได้ตามปกติ ดื่มน้ำและรับประทานยาเดิมตามแพทย์สั่ง
หากมีอาการระบมบริเวณเข็ม ให้ใช้การประคบเย็นในช่วง 24-48 ชั่วโมงแรก
ภาวะแทรกซ้อนที่อาจพบได้ (ความปลอดภัยสูงมาก)
อาจพบรอยฟกช้ำ, เลือดออกใต้ผิวหนัง หรืออาการชา/เสียวแปลบชั่วคราวรอบเข่าได้ ส่วนการติดเชื้อหรือเลือดออกผิดปกติรุนแรงพบได้น้อยมาก
สัญญาณเตือนที่ต้องกลับมาพบแพทย์ก่อนนัด: มีไข้สูง, เข่าบวม แดง ร้อน หรือมีหนองไหลจากแผลเข็ม, ปวดรุนแรงต่อเนื่องผิดปกติ, มีเลือดออกไม่หยุด หรือมีอาการขาอ่อนแรง/ปัญหาการเดินอย่างเฉียบพลันที่ไม่เคยเป็นมาก่อน
เอกสารอ้างอิง (References)
Quazi M, Madrid R, Thiyagarajan S, Abboud P, Kanjanapanang N, Shilling M, Sen H, Cooper AN, Conger AM, Lin P, et al. Genicular nerve radiofrequency ablation for the treatment of chronic knee pain: a systematic review with Bayesian network meta-analysis. Pain Medicine. 2026;27(6):635-648. doi:10.1093/pm/pnaf181.
Chou SH, Shen PC, Lu CC, Liu ZM, Tien YC, Huang PJ, Chou CM, Shih CL. Comparison of efficacy among three radiofrequency ablation techniques for treating knee osteoarthritis: a systematic review and meta-analysis. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2021;18(14):7424. doi:10.3390/ijerph18147424.
Anombem OM, Oliver JE, Kilmer J, Tompkins RB, Ferrer C. Comparing the effectiveness of radiofrequency ablation and intra-articular steroid injections in the management of knee osteoarthritis: a systematic review. Cureus. 2025;17:e462184.
Barreto RB, Barreto AJ, Nascimento ALM, Carvalho DMB, Queiroz B. Efficacy and safety of genicular nerve ablation techniques for knee osteoarthritis: a systematic review and meta-analysis of sham-controlled randomized trials. Pain Medicine. 2025. doi:10.1093/pm/pnaf140.
Shanthanna H, Khaled M, Rosenblood D, Dhillon A. Outcome and predictors of knee radiofrequency ablation for chronic pain relief: a retrospective cohort study. Indian Journal of Anaesthesia. 2025;69(9):949-952. doi:10.4103/ija.ija_448_25.
Raikwar S, Kaushal RP, Jain P, Soni S, Singh J. Effectiveness of the cooled radiofrequency ablation of genicular nerves in patients with chronic knee pain. International Journal of Current Pharmaceutical Review and Research. 2025;17(2):829-835.
Vanneste T, Belba A, van Kuijk S, Kimman M, Bellemans J, Bonhomme V, Sommer M, Emans P, Vankrunkelsven P, Tartaglia K, Van Zundert J. Comparison of conventional and cooled radiofrequency treatment of the genicular nerves versus sham procedure for patients with chronic knee pain: protocol for a multicentre, double-blind, randomised controlled trial (COGENIUS). BMJ Open. 2023;13:e073949. doi:10.1136/bmjopen-2023-073949.
Chen AF, Khalouf F, Zora K, DePalma M, Kohan L, Guirguis M, Beall D. Cooled radiofrequency ablation compared with a single hyaluronic acid injection for chronic knee osteoarthritis pain: a multicenter randomized clinical trial. Journal of Bone and Joint Surgery American. 2020;102(17):1501-1510.
McCormick ZL, Korn M, Reddy R, et al. Randomized prospective trial of prognostic genicular nerve blocks to determine the predictive value for genicular nerve radiofrequency ablation. Pain Medicine. 2018.
