หลายคนที่เริ่มมีอาการปวดไหล่ ยกแขนได้ไม่สุด หรือเอื้อมมือไปด้านหลังลำบาก มักมีคำถามคล้ายกัน เช่น:
- ปวดไหล่ตอนกลางคืนเป็นไหล่ติดหรือไม่?
- ยกแขนไม่ขึ้นเกิดจากอะไร?
- ไหล่ติดหายเองได้จริงไหม?
- ไหล่ติดใช้เวลารักษานานแค่ไหน?
- ไหล่ติดจำเป็นต้องผ่าตัดหรือไม่?
คำถามเหล่านี้เป็นสิ่งที่แพทย์พบอยู่เป็นประจำในผู้ป่วยที่มาด้วยอาการปวดไหล่ และหลายครั้งคำตอบอาจไม่ได้ง่ายอย่างที่หลายคนคิด เพราะโรคไหล่ติดไม่ได้เป็นเพียง “ข้อไหล่ตึง” ธรรมดา แต่เป็นภาวะที่เกี่ยวข้องกับการอักเสบ การหดรั้งของเยื่อหุ้มข้อ การเกิดพังผืด และในผู้ป่วยบางรายอาจสัมพันธ์กับโรคทางระบบ เช่น เบาหวาน ไทรอยด์ ไขมันในเลือดสูง หรือกลุ่มอาการเมตาบอลิก
Q&A: ไหล่ติดคืออะไร?
ไหล่ติด หรือ Frozen Shoulder หรือ Adhesive Capsulitis เป็นภาวะที่เยื่อหุ้มข้อไหล่เกิดการอักเสบ หนาตัว และหดรั้ง ส่งผลให้ข้อไหล่เคลื่อนไหวได้น้อยลง ผู้ป่วยมักมีอาการปวดร่วมกับข้อไหล่ที่ติดแข็งขึ้นเรื่อย ๆ จนรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน
กิจกรรมง่าย ๆ ที่เคยทำได้ เช่น หวีผม สระผม ใส่เสื้อชั้นใน คาดเข็มขัดนิรภัย หรือเอื้อมมือไปหยิบของบนชั้นสูง อาจกลายเป็นเรื่องยากขึ้นกว่าปกติ
Q&A: ไหล่ติดพบบ่อยแค่ไหน?
โรคไหล่ติดเป็นภาวะที่พบได้ค่อนข้างบ่อย โดยพบในประชากรทั่วไปประมาณ 2-5% มักพบในช่วงอายุ 40-60 ปี และพบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชายเล็กน้อย
แม้โรคนี้อาจเกิดขึ้นเองโดยไม่ทราบสาเหตุ แต่มีบางกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงกว่าคนทั่วไป ได้แก่:
- ผู้ป่วยโรคเบาหวาน
- ผู้ป่วยโรคไทรอยด์
- ผู้ที่มีภาวะไขมันในเลือดสูง
- ผู้ที่มีภาวะอ้วนลงพุงหรือกลุ่มอาการเมตาบอลิก
- ผู้ที่เคยได้รับการผ่าตัดหรือมีการบาดเจ็บบริเวณไหล่
ข้อควรระวัง: โดยเฉพาะในผู้ป่วยเบาหวาน พบว่าโอกาสเกิดไหล่ติดสูงกว่าคนทั่วไปหลายเท่า และมักมีอาการรุนแรงกว่า ใช้เวลารักษานานกว่า รวมถึงมีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำได้มากกว่า
Q&A: อาการของไหล่ติดเป็นอย่างไร?
อาการที่พบบ่อย ได้แก่:
- ปวดไหล่โดยไม่ทราบสาเหตุ
- ปวดมากขึ้นในเวลากลางคืน
- นอนตะแคงทับไหล่ข้างที่ปวดไม่ได้
- รู้สึกไหล่ตึงและขยับได้ไม่สุด
- หวีผมหรือสระผมลำบาก
- เอื้อมมือไปด้านหลังไม่ได้
- ใส่เสื้อชั้นในหรือคาดเข็มขัดนิรภัยลำบาก
อาการเริ่มแรกที่สำคัญ: คือ ไม่สามารถหมุนแขนออกด้านนอกได้ (External Rotation) ผู้ป่วยจึงอาจเริ่มสังเกตว่าหวีผม สระผม หรือยกมือแตะท้ายทอยได้ยากขึ้น ทั้งที่ยังพอยกแขนไปด้านหน้าได้อยู่บ้าง
สิ่งที่เราเคยเชื่อเกี่ยวกับไหล่ติด
ในอดีต วงการแพทย์มักเชื่อว่าไหล่ติดเป็นโรคที่เกิดจากการอักเสบและการหดรั้งของเยื่อหุ้มข้อไหล่ ทำให้เกิดพังผืดรอบข้อ และสุดท้ายอาการจะค่อย ๆ ดีขึ้นได้เองเมื่อเวลาผ่านไป ผู้ป่วยจำนวนมากจึงเคยได้รับคำแนะนำว่าให้รอเวลา ทำกายภาพบำบัด และอาการจะหายไปเอง
อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบันนักวิจัยพบว่า Frozen Shoulder ไม่ได้เป็นเพียงโรคเฉพาะที่ของข้อไหล่เท่านั้น แต่เป็นภาวะที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการอักเสบ การสร้างพังผืด และความผิดปกติของระบบเผาผลาญในร่างกายร่วมกัน (สัมพันธ์กับเบาหวาน ไทรอยด์ ไขมันในเลือดสูง และ Metabolic Syndrome)
ความเข้าใจใหม่นี้ทำให้แนวทางการรักษาเปลี่ยนไป โดยไม่ได้มุ่งเน้นเพียงการลดปวดหรือยืดพังผืดเท่านั้น แต่ยังให้ความสำคัญกับการวินิจฉัยระยะของโรค การลดการอักเสบตั้งแต่ระยะเริ่มต้น การฟื้นฟูการเคลื่อนไหวอย่างเหมาะสม และการควบคุมปัจจัยเสี่ยงทางเมตาบอลิกร่วมด้วย
Q&A: พังผืดเกิดตรงไหน? และทำไมผู้ป่วยจึงหมุนแขนออกไม่ได้?
จากการศึกษาทางกายวิภาค พยาธิวิทยา และการผ่าตัดส่องกล้อง พบว่าพังผืดไม่ได้เกิดขึ้นสม่ำเสมอทั่วทั้งข้อ แต่เกิดเด่นชัดที่บริเวณส่วนหน้าของข้อไหล่ ได้แก่:
- Rotator Interval: ช่องว่างที่เชื่อมระหว่างเอ็น Supraspinatus และ Subscapularis เกิดพังผืดจนช่องว่างแคบลง
- Coracohumeral Ligament (CHL): เอ็นด้านหน้าของข้อไหล่เกิดพังผืดหนาตัว ตึง และหดสั้นลง
โครงสร้างทั้งสองนี้ทำหน้าที่ควบคุมการหมุนแขนออกด้านนอก เมื่อเกิดการอักเสบ หนาตัว และหดรั้ง การหมุนแขนออกด้านนอก (External Rotation) จึงถูกจำกัดก่อนการเคลื่อนไหวในทิศทางอื่น
ความเข้าใจใหม่นี้เปลี่ยนการรักษาอย่างไร?
ในอดีตมักเลาะพังผืดรอบข้อไหล่ในวงกว้าง แต่ปัจจุบันเน้นแนวคิด Targeted Capsular Release หรือการเลาะพังผืดแบบเฉพาะจุด โดยเน้นที่บริเวณ Rotator Interval และ CHL เพื่อฟื้นฟูการเคลื่อนไหวอย่างแม่นยำ
Q&A: คุมน้ำตาลดี ช่วยให้ไหล่ติดดีขึ้นหรือไม่? และการฉีดสเตียรอยด์ในผู้ป่วยเบาหวาน
- ผลของน้ำตาลในเลือด: ระดับน้ำตาลที่สูงต่อเนื่องจะเกิดกระบวนการ Glycation ทำให้โปรตีนในเส้นเอ็นและเยื่อหุ้มข้อสูญเสียความยืดหยุ่น เกิดพังผืดได้ง่ายกว่าปกติ ผู้ป่วยเบาหวานที่คุมน้ำตาลได้ไม่ดีจึงมักติดรุนแรงและฟื้นตัวช้า การคุมน้ำตาลให้อยู่ในเกณฑ์ดีจึงช่วยลดการอักเสบและส่งเสริมการฟื้นตัวของเนื้อเยื่อ
- การฉีดสเตียรอยด์เข้าข้อ: ช่วยลดอาการปวดและเพิ่มการเคลื่อนไหวได้ดี แต่ในผู้ป่วยเบาหวาน ยาอาจทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดสูงขึ้นชั่วคราวประมาณ 2-5 วัน จึงควรแจ้งแพทย์และติดตามระดับน้ำตาลอย่างใกล้ชิด
Q&A: ไหล่ติดหายเองได้จริงหรือไม่? และการดำเนินโรค 3 ระยะ (Frozen Shoulder Stages)
แนวคิดที่ว่า “รออย่างเดียว 1-2 ปีก็หายเอง” ไม่จริงสำหรับทุกคน เพราะงานวิจัยพบว่าผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยยังคงมีอาการข้อไหล่ตึงหรือเคลื่อนไหวได้ไม่สุดหลงเหลืออยู่แม้เวลาจะผ่านไปหลายปี
ระยะของโรคไหล่ติด:
- ระยะที่ 1: ระยะปวด (Freezing Stage / Phase) [ระยะเวลาประมาณ 2-9 เดือน]:
เริ่มปวดไหล่โดยไม่ทราบสาเหตุ ปวดมากโดยเฉพาะเวลากลางคืน นอนตะแคงทับไม่ได้ ช่วงการเคลื่อนไหว (ROM) เริ่มลดลง ทำกิจวัตรประจำวันลำบาก (อาการปวดเด่นกว่าอาการติด) - ระยะที่ 2: ระยะติด (Frozen Stage / Phase) [ระยะเวลาประมาณ 4-12 เดือน]:
อาการปวดลดลง แต่ข้อไหล่ติดขัดและแข็งมากที่สุด ยกแขนลำบาก หวีผม ใส่เสื้อ เอื้อมมือไปด้านหลังยาก (“ปวดน้อยลง แต่ใช้ไหล่ไม่ได้”) - ระยะที่ 3: ระยะคลายตัว (Thawing Stage / Phase) [ระยะเวลาประมาณ 12-24 เดือน]:
ความแข็งตึงค่อย ๆ ดีขึ้น ช่วงการเคลื่อนไหว (ROM) ค่อย ๆ เพิ่มขึ้น กลับมาใช้งานข้อไหล่ได้ใกล้เคียงปกติ (บางรายอาจยังมีข้อจำกัดหลงเหลืออยู่บ้าง)
ระยะเวลาหายขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล โดยเฉลี่ยอาจใช้เวลา 1-2 ปี การเริ่มรักษาตั้งแต่ระยะแรกช่วยลดปวด ลดการอักเสบ และป้องกันข้อติดสะสมได้ดีกว่า
แนวทางการรักษาไหล่ติด (Treatment Pathway)
1. เริ่มมีอาการ (ปวดไหล่ / ขยับลดลง)
↓
2. ยาบรรเทาปวด/แก้อักเสบ + กายภาพบำบัดอย่างเหมาะสม
↓ (หากไม่ดีขึ้น)
3. ฉีดยาสเตียรอยด์เข้าข้อไหล่ (นำทางด้วย Ultrasound)
↓ (หรือพิจารณาทำร่วมกัน)
4. การขยายเยื่อหุ้มข้อด้วยน้ำเกลือ (Hydrodilatation)
↓ (หากยังติดมาก / ไม่ดีขึ้น)
5. การผ่าตัดส่องกล้องเลาะพังผืด (Arthroscopic Capsular Release)
(เป้าหมาย: ลดปวด เพิ่มการขยับ และกลับมาใช้ไหล่ได้ใกล้เคียงปกติ โดยผู้ป่วยส่วนใหญ่ไม่จำเป็นต้องผ่าตัด)
1. การควบคุมอาการปวดและกายภาพบำบัด
- การควบคุมอาการปวด: เริ่มจากยาแก้ปวด ยาแก้อักเสบ ประคบร้อน/เย็น และปรับกิจกรรม เพื่อให้สามารถเริ่มทำกายภาพบำบัดได้
- กายภาพบำบัด: เป็นหัวใจสำคัญของการรักษา (ลดปวด เพิ่มการเคลื่อนไหว ป้องกันข้อติด) แต่ต้องระวัง ไม่ดัดหรือยืดข้อไหล่อย่างรุนแรงเกินไปในระยะที่มีการอักเสบมาก เพราะจะกระตุ้นให้ปวดและอักเสบเพิ่มขึ้น
2. การฉีดยาสเตียรอยด์ และ Hydrodilatation
- Corticosteroid Injection: ฉีดเข้าข้อไหล่ (ปัจจุบันนิยมใช้เครื่อง Ultrasound นำทาง) ช่วยลดการอักเสบและลดปวดได้รวดเร็ว ทำให้ทำกายภาพบำบัดได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น
- Hydrodilatation (การขยายเยื่อหุ้มข้อ): ฉีดน้ำเกลือร่วมกับยาชาและยาสเตียรอยด์เข้าไปภายในข้อ เพื่อขยายเยื่อหุ้มข้อที่หดรั้ง ช่วยลดความตึง เพิ่มช่วงการเคลื่อนไหว และลดอาการปวด
3. การผ่าตัดส่องกล้องเลาะพังผืด (Arthroscopic Capsular Release)
พิจารณาเมื่อรักษาแบบไม่ผ่าตัดมาพอสมควรแล้วอาการไม่ดีขึ้น ข้อไหล่ยังติดมากจนรบกวนการทำงานหรือคุณภาพชีวิตอย่างชัดเจน
- ขั้นตอน: เจาะรูขนาดเล็ก 2-3 จุด สอดกล้อง Arthroscope ตรวจดูพังผืด ใช้เครื่องมือเลาะพังผืดออกโดยเฉพาะบริเวณ Rotator Interval และ CHL ตรวจสอบช่วงการเคลื่อนไหวจนเป็นที่พอใจ แล้วเย็บปิดแผลด้วยไหมละลาย
- ข้อดี: แผลเล็ก เจ็บน้อย เสียเลือดน้อย มองเห็นพยาธิสภาพชัดเจน ฟื้นตัวเร็ว
- การดูแลหลังผ่าตัด: จำเป็นต้องทำกายภาพบำบัดต่อเนื่องทันที เพื่อป้องกันข้อไหล่กลับมาติดซ้ำ โดยมีการควบคุมอาการปวดหลังผ่าตัดด้วยเทคนิคระงับปวดเฉพาะจุด (Nerve Block) เพื่อให้คนไข้กล้าขยับไหล่ได้เร็วขึ้น
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ตารางเปรียบเทียบ: ไหล่ติด (Frozen Shoulder) vs เอ็นไหล่ฉีก (Rotator Cuff Tear)
| อาการ / ลักษณะ 60.ไหล่ติด (Frozen Shoulder) | ไหล่ติด (Frozen Shoulder) 60.ไหล่ติด (Frozen Shoulder) | เอ็นไหล่ฉีก (Rotator Cuff Tear) 60.ไหล่ติด (Frozen Shoulder) |
| ปวดกลางคืน | เด่นชัดมาก | พบได้ มีเล็กน้อยถึงปานกลาง |
| ข้อไหล่แข็ง (ขยับลำบาก) | เด่นชัดมาก | ไม่มี หรือมีเล็กน้อย |
| แขนอ่อนแรง | มีเล็กน้อย จากการไม่ได้ใช้งาน | เด่นชัดมาก (ยกแขนไม่ขึ้น/ไม่มีแรง) |
| Passive ROM (หมอช่วยขยับให้) | ลดลงชัดเจนทุกทิศทาง (ขยับไม่ได้แม้มีคนช่วย) | ปกติ หรือใกล้เคียงปกติ (หมอช่วยยกได้) |
| Active ROM (ผู้ป่วยยกเอง) | ลดลงทุกทิศทาง | มักปวดและยกไม่ขึ้นเฉพาะบางทิศทาง |
| สาเหตุหลัก | พังผืดหดรั้งของเยื่อหุ้มข้อ | เอ็นกล้ามเนื้อฉีกขาด |
| การรักษาหลัก | กายภาพบำบัด / ฉีดยา / ยืดขยายข้อ | กายภาพบำบัด / ผ่าตัดเย็บซ่อมเอ็น |
- ไหล่ติดต้องทำกายภาพบำบัดบ่อยแค่ไหน?: ทำกับนักกายภาพบำบัดสัปดาห์ละ 1-3 ครั้ง ร่วมกับการยืดบริหารด้วยตนเองที่บ้านทุกวันอย่างต่อเนื่อง
สรุป
ไหล่ติดไม่ใช่เพียงอาการปวดไหล่ธรรมดา แต่เป็นภาวะการอักเสบและการสร้างพังผืดที่สัมพันธ์กับระบบเผาผลาญในร่างกาย การรักษาไม่ควรรอเวลาเพียงอย่างเดียว แต่ควรประเมินตามระยะของโรค ควบคุมอาการปวด ทำกายภาพบำบัดอย่างถูกวิธี และพิจารณาหัตถการฉีดยาหรือการผ่าตัดส่องกล้องเลาะพังผืดเฉพาะจุดในรายที่จำเป็น เพื่อคืนช่วงการเคลื่อนไหวและคุณภาพชีวิตที่ดีในระยะยาว
เอกสารอ้างอิง (References)
- Millar NL, Meakins A, Struyf F, et al. Frozen Shoulder. Nature Reviews Disease Primers. 2022;8:59. doi:10.1038/s41572-022-00386-2.
- Achilova F, Daher M, Nassar JE, et al. Frozen Shoulder: Diagnosis and Treatment of Adhesive Capsulitis. The American Journal of Medicine. 2026;139(5). doi:10.1016/j.amjmed.2026.01.021.
- Navarro-Ledesma S, Luque-Suarez A, et al. A New Perspective of Frozen Shoulder Pathology: The Role of Systemic Inflammation, Fibrosis and Metabolic Dysfunction. Frontiers in Physiology. 2024.
- Drakes S, Aboulhosn P, Pham Y, et al. Adhesive Capsulitis: Review of Current Concepts. Current Physical Medicine and Rehabilitation Reports. 2025. doi:10.1007/s40141-025-00516-3.
- Fernandes MR, et al. Adhesive Capsulitis: Current Concepts. Current Reviews in Musculoskeletal Medicine. 2025.
- Chen MH, Chen CH, Wang KC, et al. A Narrative Review of Adhesive Capsulitis with Diabetes. Journal of Clinical Medicine. 2024;13(19):5696.
- Hernigou P, Deschamps G, Delambre J, et al. Association Between Diabetes Mellitus and Adhesive Capsulitis: A Systematic Review and Meta-analysis. International Orthopaedics. 2026.
- Kim JY, et al. Basic Science Research in Frozen Shoulder: Current Updates. Clinics in Shoulder and Elbow. 2024.
- Karaağaç SS, et al. Quantitative MRI Evaluation of Coracohumeral Ligament and Inferior Glenohumeral Capsule in Adhesive Capsulitis. 2026.
- Le HV, Lee SJ, Nazarian A, Rodriguez EK. Adhesive Capsulitis of the Shoulder: Review of Pathophysiology and Current Clinical Treatments. Shoulder & Elbow. 2017;9(2):75-84.
- Lee BC, et al. Clinical Practice Guidelines for the Diagnosis and Non-Surgical Management of Frozen Shoulder. Annals of Rehabilitation Medicine. 2025.
- Li M, Zhang Y, et al. A Retrospective Comparative Study on the Effectiveness of Multisite Injection and Arthroscopic Capsular Release in Frozen Shoulder. Scientific Reports. 2024.
- Rohit V, et al. A Comparative Study Between Arthroscopic Anterior Capsular Release and Pan-Capsular Release Among Patients With Adhesive Capsulitis. Journal of Arthroscopic Surgery and Sports Medicine. 2026.
- Palacios-Díaz L, et al. Is It Safe to Perform a Full Circumferential Arthroscopic Capsular Release for Frozen Shoulder? A Systematic Review. JSES Reviews, Reports & Techniques. 2026.
- Kim JY, et al. Frozen Shoulder: A Narrative Review of Current Treatment Strategies. Clinics in Shoulder and Elbow. 2025.
