การรักษา ฉีดยาเข้าข้อต่อกระดูกสันหลัง

สารบัญ เนื้อหา

Contemporary Facet-Mediated Pain Management: From Diagnosis to Precision Medicine

แม้ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะคุ้นเคยกับภาวะ “หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท” แต่ในความเป็นจริง ข้อต่อกระดูกสันหลังด้านหลัง (Facet Joint หรือ Zygapophyseal Joint) ซึ่งเป็นข้อต่อขนาดเล็กที่เชื่อมระว่างกระดูกสันหลังแต่ละข้อ เป็นแหล่งกำเนิดความปวด (Pain generator) ที่พบได้บ่อยมากในเวชปฏิบัติประจำวัน

เนื่องจาก Facet Joint เป็นข้อต่อจริงที่มีเยื่อบุข้อ มีน้ำหล่อเลี้ยง และมีปลายประสาทรับความรู้สึกจำนวนมาก จึงสามารถเกิดการอักเสบ เสื่อมสภาพ หรือรับแรงกดทับที่ผิดปกติได้เช่นเดียวกับข้อเข่าหรือข้อสะโพก จากสถิติพบว่ารอยโรคที่ข้อต่อนี้เป็นสาเหตุของอาการปวดหลังเรื้อรังได้สูงถึง 15-45% และเป็นต้นเหตุของอาการปวดคอเรื้อรังได้ถึง 40-60% ในผู้ป่วยบางกลุ่ม

ความท้าทายทางคลินิก: การวินิจฉัยภาวะ Facet Joint Pain ไม่สามารถอ้างอิงจากภาพถ่ายรังสีวิทยาอย่าง MRI หรือ CT Scan เพียงอย่างเดียวได้ เนื่องจากผู้ป่วยจำนวนมากมีร่องรอยความเสื่อมตามอายุปรากฏในภาพฟิล์ม แต่ตำแหน่งนั้นอาจไม่ได้เป็นตัวจุดชนวนความปวดที่แท้จริง หัตถการฉีดยาเพื่อระบุจุดปวดจึงมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่ง

Q&A: Facet Joint Injection และ Medial Branch Block (MBB)

1. Facet Joint Injection คืออะไร และเหมาะกับใคร?

คือการฉีดยาผสมระหว่าง ยาชาเฉพาะที่ (Local Anesthetic) และ ยาสเตียรอยด์ (Corticosteroid) เข้าไปภายในช่องข้อต่อโดยตรง ภายใต้การนำทางด้วยเครื่องเอกซเรย์ (Fluoroscopy) หรือ CT Guidance ในปัจจุบันหัตถการนี้จะจำเพาะเจาะจงและได้ผลดีเยี่ยมในกลุ่มผู้ป่วยต่อไปนี้:

  • ผู้ป่วยที่มีอาการปวดเฉียบพลัน หรือปวดมาไม่นาน
  • ผู้ป่วยที่สงสัยภาวะข้อต่ออักเสบเฉียบพลันชัดเจน
  • ภาพ MRI ปรากฏรอยโรคเด่นชัด เช่น มีภาวะ Peri-facet edema หรือสัญญาณ STIR signal
  • ผู้ป่วยที่มีข้อจำกัดในการทำหัตถการจี้เส้นประสาทด้วยคลื่นวิทยุความร้อน (Radiofrequency Ablation; RFA)

2. Medial Branch Block (MBB) คืออะไร?

ข้อต่อ Facet Joint จะรับและส่งสัญญาณความปวดผ่านเส้นประสาทขนาดเล็กที่ชื่อว่า Medial Branch Nerve ดังนั้น Medial Branch Block (MBB) คือการฉีดยาชาไปบล็อกที่เส้นประสาทดังกล่าวโดยตรงเพื่อพิสูจน์ทราบรอยโรค ปัจจุบัน MBB ได้รับการยอมรับให้เป็น มาตรฐานทองคำ (Gold Standard) ในการวินิจฉัยภาวะ Facet-Mediated Pain และใช้เป็นเกณฑ์คัดเลือกผู้ป่วยที่แม่นยำก่อนจะส่งไปทำหัตถการ RFA

Q&A: จุดเปลี่ยนสำคัญ: จาก Diagnostic Block สู่ Therapeutic MBB

ในอดีตนั้น Medial Branch Block ถูกจัดประเภทให้เป็นเพียงหัตถการเพื่อการวินิจฉัย (Diagnostic Procedure) เท่านั้น กล่าวคือ หากบล็อกยาชาแล้วความปวดลดลงอย่างมีนัยสำคัญ จะเป็นตัวทำนายว่าผู้ป่วยจะตอบสนองต่อการรักษาด้วยวิธีจี้คลื่นความร้อน (RFA) ได้ดี

ทว่าในปัจจุบัน แนวคิดนี้ได้เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง โดยหลักฐานทางคลินิกและนโยบายของ Medicare ในสหรัฐอเมริกา (ปรับปรุงล่าสุด) เริ่มให้การยอมรับ Therapeutic Medial Branch Block (การฉีดเพื่อการรักษา) ในผู้ป่วยบางกลุ่ม โดยเฉพาะ:

  • ผู้ป่วยสูงอายุ หรือผู้ที่มีโรคประจำตัวร่วมหลายอย่าง (Multiple comorbidities)
  • ผู้ป่วยที่ไม่เหมาะสม หรือมีข้อห้ามในการทำ RFA
  • ผู้ป่วยที่เคยตอบสนองต่อการบล็อก MBB ได้ดีมาก และสามารถควบคุมความปวดได้ด้วยการฉีดซ้ำเป็นระยะ

เกณฑ์การยอมรับ (Medicare Guideline): สามารถทำ Therapeutic MBB เป็นทางเลือกการรักษาต่อเนื่องได้ หากผลการฉีดครั้งก่อนหน้าสามารถช่วยลดความปวดหรือเพิ่มฟังก์ชันการใช้งานร่างกายได้อย่างน้อย 50% และผลการระงับปวดคงอยู่ได้นานตั้งแต่ 3 เดือนขึ้นไป โดยจำกัดการทำไม่เกิน 4 ครั้งต่อปีต่อบริเวณกระดูกสันหลัง

Q&A: เทคนิคทางคลินิกและเกณฑ์การประเมินผลบวก (Positive Block)

ควรทำ Diagnostic Block จำนวน 1 ครั้ง หรือ 2 ครั้ง?

ประเด็นนี้ยังเป็นข้อถกเถียงในสมาคมระงับปวดสากล:

  • Spine Intervention Society (SIS) & ASIPP: แนะนำให้ทำ 2 ครั้งเพื่อตัดโอกาสการเกิดผลบวกปลอม (False Positive)
  • Consensus Guidelines ยุคใหม่: ยอมรับว่าการทำเพียง 1 ครั้ง ก็เพียงพอและมีประสิทธิภาพในทางปฏิบัติ หากผลการบล็อกครั้งแรกชัดเจนมากและสามารถลดความปวดลงได้มากกว่า 75-80% การทำครั้งเดียวจะช่วยลดความเจ็บตัวของผู้ป่วย, ลดค่าใช้จ่าย, และช่วยให้คนไข้เข้าสู่กระบวนการรักษาขั้นต่อไปได้อย่างรวดเร็ว

ความแตกต่างระหว่างเทคนิค Fluoroscopy และ Ultrasound

  • Fluoroscopy (มาตรฐานหลัก): เป็นวิธีที่ได้รับความนิยมแพร่หลายที่สุดสำหรับการทำ Lumbar Facet Intervention เนื่องจากมองเห็นโครงสร้างกระดูกสันหลังและ Landmark ชัดเจน, วางเข็มได้แม่นยำ, มีฐานงานวิจัยรองรับมากที่สุด และสามารถเชื่อมโยงไปสู่หัตถการ RFA ได้ทันที
  • Ultrasound-guided: มีข้อดีคือผู้ป่วยไม่ได้รับรังสี, เห็นเนื้อเยื่ออ่อนและเส้นเลือดแบบ Real-time และค่าใช้จ่ายต่ำกว่า แม้งานวิจัยจะพบว่าให้ผลลัพธ์ทางคลินิกไม่ด้อยไปกว่ากัน แต่เทคนิคนี้ยังขึ้นอยู่กับประสบการณ์ของแพทย์สูงมาก และทำได้ยากในผู้ป่วยที่มีภาวะอ้วนหรือกระดูกสันหลังผิดรูปอย่างรุนแรง

หัตถการต่อเนื่องและนวัตกรรมอนาคต

Radiofrequency Ablation (RFA)

เมื่อทำ Diagnostic MBB แล้วให้ผลบวกชัดเจน (Positive) ผู้ป่วยจะได้รับการรักษาต่อด้วยการจี้เส้นประสาทด้วยคลื่นวิทยุความร้อน ซึ่งเป็นหัตถการแผลเล็กที่ไม่ทำลายโครงสร้างข้อต่อ ไม่ต้องผ่าตัดใหญ่ โดยจะไปหยุดยั้งการนำสัญญาณความปวดของเส้นประสาท Medial Branch ช่วยให้ผลการระงับปวดคงอยู่ยาวนานเฉลี่ย 8-12 เดือน

Regenerative Medicine (PRP & Stem Cells)

เนื่องจาก Facet Joint เป็นข้อต่อจริง แนวคิดการใช้แพทย์ทางเลือกเชิงฟื้นฟูสภาพด้วยชีวภาพจึงได้รับความสนใจสูงมากในช่วง 2-3 ปีที่ผ่านมา:

  • Platelet-Rich Plasma (PRP): จากข้อมูล Systematic Review สรุปว่า PRP มีหลักฐานสนับสนุนในระดับปานกลาง (Moderate Evidence) สำหรับรักษา Facet Joint Pain งานวิจัยบางฉบับพบว่าให้ผลลัพธ์บรรเทาปวดในระยะยาวได้ดีกว่ายาสเตียรอยด์ ทว่าในปัจจุบันยังจัดเป็นแนวทางที่กำลังพัฒนาและยังไม่สามารถนำมาใช้ทดแทนมาตรฐานเดิมอย่าง MBB หรือ RFA ได้
  • Mesenchymal Stem Cell (MSC): ปัจจุบันหลักฐานทางคลินิกยังมีจำกัดมาก และยังคงต้องการงานวิจัยคุณภาพสูงมารองรับเพิ่มเติมในอนาคต

เอกสารอ้างอิง (References)

  1. Cohen SP, Bhaskar A, Bhatia A, et al. Consensus practice guidelines on interventions for lumbar facet joint pain from a multispecialty, international working group. Reg Anesth Pain Med. 2020;45:424-467.
  2. Manchikanti L, Kaye AD, Soin A, et al. A Systematic Review of Regenerative Medicine Therapies for Axial Spine Pain of Facet Joint Origin. Curr Pain Headache Rep. 2025.
  3. Nisolle ML, Ghoundiwal D, Engelman E, et al. Comparison of ultrasound-guided versus fluoroscopy-guided medial lumbar branch block. BMC Anesthesiol. 2023;23:76.
  4. Levin J, Barrette K, Ghaffari C, et al. Intra-articular cervical facet joint corticosteroid injections in patients with increased peri-facet MRI STIR signal. Interv Pain Med. 2025;4:100646.
  5. Geoffroy M, Beissat M, Kanagaratnam L, et al. Platelet-rich plasma versus corticosteroids in facet joint syndrome: A controlled, randomized, double-blind study. Joint Bone Spine. 2026;93:106001.
  6. Baltzer AW, Enneper J, Baltzer LM, Godde G. Platelet Rich Plasma for the Therapy of the Lumbar Facet Joint Syndrome. Orthop Rev (Pavia). 2025;17:141416.
  7. Medicare Local Coverage Determination (LCD): Facet Joint Interventions for Pain Management (L38773), revised July 2024.
  8. Manchikanti L, Pampati V, Cash KA, et al. Lumbar facet joint nerve blocks in managing chronic facet joint pain. Pain Physician. 2008;11:121-132.

Related Articles

การปรับการทำงานของระบบประสาทด้วยคลื่นวิทยุความเข้มสูง (High-Voltage Long-Duration Pulsed Radiofrequency)
ตุลาคม 4, 2026
การปรับการทำงานของระบบประสาทด้วยคลื่นวิทยุความเข้มสูง (High-Voltage Long-Duration Pulsed Radiofrequency)

การปรับการทำงานของระบบประสาทด้วยคลื่นวิทยุความเข้มสูง (High-Voltage Long-Duration Pulsed Radiofrequency) High-Voltage Long-Duration Pulsed Radiofrequency (PRF) for Chronic Neuropathic Painอาการปวดจากเส้นประสาทเรื้อรัง (Chronic Neuropathic Pain) เป็นภาวะที่พบได้บ่อยและส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยอย่างรุนแรง โดยมักแสดงออกในลักษณะปวดแสบร้อน, ปวดจี๊ด, เสียวแปล๊บคล้ายไฟช็อต หรือเจ็บปวดแม้ถูกสัมผัสเบา ๆ ในระยะแรกอาการปวดมักเกิดจากการอักเสบของเส้นประสาท…

Read More
กันยายน 15, 2026
Fibromyalgia โรคที่ไม่ได้คิดไปเอง – เมื่อระบบประสาทไวต่อความเจ็บปวดมากกว่าปกติ

Fibromyalgia: โรคที่ไม่ได้คิดไปเอง – เมื่อระบบประสาทไวต่อความเจ็บปวดมากกว่าปกติ Fibromyalgia: A Central Sensitization and Nociplastic Pain Approach “หมอคะ ตรวจเลือดก็ปกติ MRI ก็ไม่เจออะไร แล้วทำไมยังปวดอยู่?” นี่เป็นหนึ่งในคำถามที่พบบ่อยที่สุดจากผู้ป่วยโรค Fibromyalgia จนทำให้หลายคนรู้สึกสับสน ท้อแท้ หรือถูกคนรอบข้างเข้าใจผิดว่าคิดไปเองหรือเครียดเกินไป ในอดีต วงการแพทย์เคยจัดให้โรคนี้เป็นปัญหาทางจิตใจเป็นหลักเนื่องจากตรวจไม่พบพยาธิสภาพทางกายวิภาคที่ชัดเจน ทว่าในช่วง…

Read More
กันยายน 15, 2026
โรคปวดซับซ้อนเฉพาะที่ (Complex Regional Pain Syndrome: CRPS)

โรคปวดซับซ้อนเฉพาะที่ (Complex Regional Pain Syndrome: CRPS) Complex Regional Pain Syndrome (CRPS): A Network Disorder ApproachComplex Regional Pain Syndrome (CRPS) หรือโรคปวดซับซ้อนเฉพาะที่ คือภาวะปวดเรื้อรังที่มักเกิดขึ้นบริเวณแขน มือ ขา หรือเท้า…

Read More
กันยายน 3, 2026
การสลายพังผืดในโพรงประสาท (Percutaneous Epidural Adhesiolysis)

การสลายพังผืดในโพรงประสาท (Percutaneous Epidural Adhesiolysis) Minimally Invasive Lysis of Epidural Adhesionsอาการปวดหลังเรื้อรัง ปวดร้าวลงขา หรืออาการชาจากเส้นประสาท เป็นปัญหาที่พบได้บ่อยมาก โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่เคยผ่านการผ่าตัดกระดูกสันหลังมาก่อน หรือผู้ที่มีภาวะหมอนรองกระดูกกดทับเส้นประสาทเป็นเวลานาน ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยแม้จะได้รับการรักษาด้วยยา, ทำกายภาพบำบัด, ฉีดยาลดการอักเสบ (ESI) หรือแม้กระทั่งผ่าตัดแล้ว แต่อาการปวดกลับยังคงอยู่หรือกลับมาเป็นซ้ำ หนึ่งในสาเหตุสำคัญที่มักถูกมองข้ามคือ “พังผืดในโพรงประสาท” (Epidural…

Read More
กันยายน 3, 2026
คุณชลหยาด ปวดแสบร้อน งูสวัดกว่า 10 ปี รักษาได้

รพ. เซเปี้ยนซ์ รักษาอาการปวดแสบร้อนจากงูสวัด ได้ทั้งการ บล็อกต้นทาง ด้วยวัคซีน (ลดโอกาสกำเริบ และลดโอกาสที่แสดงอาการรุนแรง) และ ปลายทาง ด้วยการระงับความเจ็บปวดด้วยเทคนิคเฉพาะทาง กรณีนี้ คุณชลหยาดได้รับการรักษา หลังจากทรมานมากกว่า 10 ปี รวมทั้ง ลูกสาวที่ดูแลคุณแม่อย่างดี ออกปากยืนยันคุณภาพการรักษา ให้กับเราทาง facebook ด้วย

Read More