Contemporary Facet-Mediated Pain Management: From Diagnosis to Precision Medicine
လူနာအများစုသည် “ကျောရိုးဆစ်ကြားချပ်ပြား အာရုံကြောဖိမိခြင်း” (Herniated Disc) နှင့် အကျွမ်းတဝင်ရှိကြသော်လည်း လက်တွေ့တွင် ကျောရိုးဆစ်တစ်ခုချင်းစီကို ဆက်စပ်ပေးထားသည့် သေးငယ်သောအဆစ်များဖြစ်သော ကျောရိုးနောက်ဘက်အဆစ် (Facet Joint သို့မဟုတ် Zygapophyseal Joint) သည် နေ့စဉ်ဆေးကုသမှုဆိုင်ရာ အလေ့အကျင့်တွင် အလွန်တွေ့ရများသော နာကျင်မှုဖြစ်ပေါ်ရာနေရာ (Pain generator) တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။
Facet Joint သည် အဆစ်အမြှေးပါး၊ အဆစ်ချောဆီအရည်နှင့် အာရုံခံအာရုံကြောဆဲလ် အဆုံးစွန်များစွာပါဝင်သော အဆစ်စစ်တစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် ဒူးဆစ် သို့မဟုတ် တင်ပါးဆုံဆစ်များကဲ့သို့ပင် ရောင်ရမ်းခြင်း၊ ယိုယွင်းပျက်စီးခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်သောဖိအားဒဏ်ကို ခံစားရနိုင်ပါသည်။ ကိန်းဂဏန်းအချက်အလက်များအရ ဤအဆစ်တွင်ဖြစ်ပွားသော ရောဂါလက္ခဏာများသည် နာတာရှည်ခါးနာခြင်း၏ ၁၅-၄၅% အထိ အကြောင်းရင်းဖြစ်နိုင်ပြီး အချို့သောလူနာအုပ်စုများတွင် နာတာရှည်ဇက်နာခြင်း၏ ၄၀-၆၀% အထိ အရင်းအမြစ်ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။
ဆေးကုသမှုဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှု- Facet Joint Pain အခြေအနေကို ရောဂါရှာဖွေရာတွင် MRI သို့မဟုတ် CT Scan ကဲ့သို့သော ဓာတ်မှန်ဗေဒဆိုင်ရာ ပုံရိပ်ဖော်ခြင်းတစ်ခုတည်းအပေါ် အခြေမခံနိုင်ပါ။ အကြောင်းမှာ လူနာအများအပြားတွင် အသက်အရွယ်အရ ယိုယွင်းလာသော လက္ခဏာများကို ဓာတ်မှန်ဖလင်များတွင် တွေ့မြင်ရသော်လည်း အဆိုပါနေရာသည် အမှန်တကယ် နာကျင်မှုကို စတင်ဖြစ်ပေါ်စေသောနေရာ မဟုတ်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် နာကျင်မှုဖြစ်ပေါ်ရာနေရာကို တိကျစွာသတ်မှတ်ရန် ဆေးထိုးသည့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းသည် အလွန်အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါသည်။
Q&A: Facet Joint Injection နှင့် Medial Branch Block (MBB)
၁။ Facet Joint Injection ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း၊ မည်သူတို့နှင့် သင့်လျော်သနည်း။
၎င်းသည် ထုံဆေး (Local Anesthetic) နှင့် စတီးရွိုက်ဆေး (Corticosteroid) တို့ကို ရောစပ်၍ ဓာတ်မှန်ရောင်ခြည်ပြကိရိယာ (Fluoroscopy) သို့မဟုတ် CT Guidance ဖြင့် လမ်းညွှန်မှုအောက်တွင် အဆစ်ခေါင်းတွင်းသို့ တိုက်ရိုက်ထိုးသွင်းခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ လက်ရှိတွင် ဤလုပ်ထုံးလုပ်နည်းသည် အောက်ဖော်ပြပါ လူနာအုပ်စုများအတွက် အထူးတိကျပြီး အလွန်ကောင်းမွန်သော ရလဒ်ကို ရရှိစေပါသည်-
- ရုတ်တရက် အပြင်းအထန် နာကျင်မှုခံစားရသူများ သို့မဟုတ် နာကျင်မှုဖြစ်ပွားသည်မှာ မကြာသေးသော လူနာများ။
- အဆစ်ပြင်းထန်စွာ ရောင်ရမ်းမှုလက္ခဏာ ရှင်းလင်းစွာ သံသယရှိရသော လူနာများ။
- MRI ပုံရိပ်တွင် သိသာထင်ရှားသော ဒဏ်ရာလက္ခဏာများ တွေ့ရသူများ (ဥပမာ- Peri-facet edema အခြေအနေ သို့မဟုတ် STIR signal ပြသခြင်း)။
- ရေဒီယိုလှိုင်းအပူစွမ်းအင်သုံး အာရုံကြောဖျက်ဆီးကုသမှု (Radiofrequency Ablation; RFA) ပြုလုပ်ရန် ကန့်သတ်ချက်ရှိသော လူနာများ။
၂။ Medial Branch Block (MBB) ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။
Facet Joint သည် Medial Branch Nerve ဟုခေါ်သော သေးငယ်သည့် အာရုံကြောငယ်မှတစ်ဆင့် နာကျင်မှုအချက်ပြမှုများကို လက်ခံရယူ ပေးပို့ပါသည်။ ထို့ကြောင့် Medial Branch Block (MBB) ဆိုသည်မှာ နာကျင်မှုဖြစ်ပေါ်ရာနေရာကို အတည်ပြုရန် အဆိုပါ အာရုံကြောဆီသို့ တိုက်ရိုက် ထုံဆေးထိုး၍ ပိတ်ဆို့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ လက်ရှိတွင် MBB အား Facet-Mediated Pain ရောဂါရှာဖွေရာတွင် ရွှေစံချိန်စံညွှန်း (Gold Standard) အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားပြီး လူနာအား RFA လုပ်ထုံးလုပ်နည်းသို့ မပို့မီ တိကျစွာ ရွေးချယ်နိုင်သော စံသတ်မှတ်ချက်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုပါသည်။
Q&A: အရေးပါသော အချိုးအကွေ့- Diagnostic Block မှ Therapeutic MBB သို့ ကူးပြောင်းခြင်း
အတိတ်ကာလတွင် Medial Branch Block ကို ရောဂါရှာဖွေရန် လုပ်ထုံးလုပ်နည်း (Diagnostic Procedure) အဖြစ်သာ သတ်မှတ်ခဲ့ပါသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ထုံဆေးဖြင့် ပိတ်ဆို့ပြီးနောက် နာကျင်မှု သိသိသာသာ လျော့ကျသွားပါက လူနာသည် အပူလှိုင်းဖြင့် အာရုံကြောဖျက်ဆီးသည့်နည်းလမ်း (RFA) ဖြင့် ကုသမှုအပေါ် ကောင်းမွန်စွာ တုံ့ပြန်နိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း ခန့်မှန်းဖော်ပြချက်တစ်ခုသာ ဖြစ်ခဲ့ပါသည်။
သို့သော် ယခုအခါတွင် ဤအယူအဆသည် လုံးဝပြောင်းလဲသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါသည်။ ဆေးကုသမှုဆိုင်ရာ လက်တွေ့အထောက်အထားများနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ Medicare မူဝါဒ (နောက်ဆုံးပြင်ဆင်ချက်) အရ အချို့သော လူနာအုပ်စုများတွင် Therapeutic Medial Branch Block (ကုသမှုအတွက် ဆေးထိုးခြင်း) ကို စတင်အသိအမှတ်ပြု လက်ခံလာခဲ့ပါသည်၊ အထူးသဖြင့်-
- သက်ကြီးရွယ်အို လူနာများ သို့မဟုတ် နာတာရှည်ရောဂါ အများအပြား တွဲဖက်ရှိနေသော လူနာများ (Multiple comorbidities)။
- RFA ပြုလုပ်ရန် မသင့်လျော်သော သို့မဟုတ် တားမြစ်ချက်ရှိသော လူနာများ။
- MBB ဖြင့် ထုံဆေးပိတ်ဆို့ခြင်းအပေါ် ကောင်းမွန်စွာ တုံ့ပြန်ခဲ့ဖူးပြီး ပုံမှန်ကြားကာလများတွင် ထပ်ခါတလဲလဲ ဆေးထိုးခြင်းဖြင့် နာကျင်မှုကို ထိန်းချုပ်နိုင်သော လူနာများ။
လက်ခံမှုဆိုင်ရာ စံသတ်မှတ်ချက် (Medicare Guideline)- ယခင်အကြိမ် ဆေးထိုးမှုရလဒ်သည် နာကျင်မှုကို လျှော့ချပေးနိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်၏ လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်နိုင်မှုစွမ်းရည်ကို အနည်းဆုံး ၅၀% အထိ တိုးတက်စေခဲ့ပြီး၊ နာကျင်မှုသက်သာမှုရလဒ်သည် ၃ လနှင့်အထက် ကြာရှည်တည်တံ့ခဲ့ပါက ဆက်လက်ကုသမှုရွေးချယ်စရာအဖြစ် Therapeutic MBB ကို ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ သို့ရာတွင် ကျောရိုးဆစ်ဧရိယာတစ်ခုလျှင် တစ်နှစ်လျှင် ၄ ကြိမ်ထက် မပိုစေရန် ကန့်သတ်ထားပါသည်။
Q&A: ဆေးကုသမှုဆိုင်ရာ နည်းပညာနှင့် အပြုသဘောဆောင်သော အကဲဖြတ်မှုစံနှုန်း (Positive Block)
Diagnostic Block အား ၁ ကြိမ် သို့မဟုတ် ၂ ကြိမ် ပြုလုပ်သင့်ပါသလား။
ဤအချက်သည် နိုင်ငံတကာ နာကျင်မှုကုသရေးအသင်းများအကြားတွင် ဆွေးနွေးငြင်းခုံဆဲ ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်-
- Spine Intervention Society (SIS) & ASIPP- မှားယွင်းသောအပြုသဘောရလဒ် (False Positive) ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို ဖယ်ထုတ်နိုင်ရန်အတွက် ၂ ကြိမ် ပြုလုပ်ရန် အကြံပြုထားပါသည်။
- ခေတ်သစ် သဘောတူညီမှုလမ်းညွှန်ချက်များ (Consensus Guidelines)- ပထမအကြိမ် ထုံဆေးပိတ်ဆို့မှုရလဒ်သည် အလွန်ရှင်းလင်းပြီး နာကျင်မှုကို ၇၅-၈၀% ထက်ပို၍ လျှော့ချပေးနိုင်ပါက လက်တွေ့တွင် ၁ ကြိမ်သာ ပြုလုပ်ခြင်းသည် လုံလောက်ပြီး ထိရောက်မှုရှိကြောင်း လက်ခံထားကြပါသည်။ တစ်ကြိမ်သာ ပြုလုပ်ခြင်းသည် လူနာ၏ နာကျင်ထိခိုက်မှုကို လျှော့ချပေးခြင်း၊ ကုန်ကျစရိတ်ကို လျှော့ချပေးခြင်းနှင့် လူနာအား နောက်တစ်ဆင့် ကုသမှုလုပ်ငန်းစဉ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိစေရန် ကူညီပေးပါသည်။
Fluoroscopy နှင့် Ultrasound နည်းပညာများအကြား ကွာခြားချက်
- Fluoroscopy (အဓိကစံသတ်မှတ်ချက်)- ကျောရိုးဆစ်ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် Landmark များကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်တွေ့နိုင်ခြင်း၊ အပ်ကို တိကျစွာ ထားရှိနိုင်ခြင်း၊ သုတေသနအထောက်အထား အခြေခံအများဆုံးရှိခြင်းနှင့် RFA လုပ်ထုံးလုပ်နည်းသို့ ချက်ချင်းချိတ်ဆက်နိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် Lumbar Facet Intervention ပြုလုပ်ရာတွင် လူကြိုက်အများဆုံးနှင့် အသုံးအများဆုံး နည်းလမ်းဖြစ်ပါသည်။
- Ultrasound-guided- လူနာထံသို့ ဓာတ်ရောင်ခြည်သင့်ရောက်မှုမရှိခြင်း၊ ပျော့ပျောင်းသောအသားစများနှင့် သွေးကြောများကို Real-time မြင်တွေ့နိုင်ခြင်းနှင့် ကုန်ကျစရိတ်သက်သာခြင်း စသည့် အားသာချက်များ ရှိပါသည်။ သုတေသနများအရ ဆေးကုသမှုဆိုင်ရာ ရလဒ်များတွင် နိမ့်ကျမှုမရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသော်လည်း ဤနည်းပညာသည် သမားတော်၏ ကျွမ်းကျင်မှုအပေါ် များစွာမူတည်နေပြီး အဝလွန်သူများ သို့မဟုတ် ကျောရိုးပုံမမှန်မှု ပြင်းထန်သော လူနာများတွင် ပြုလုပ်ရန် ခက်ခဲပါသည်။
အဆင့်မြင့် ကုသမှုလုပ်ထုံးလုပ်နည်းများနှင့် အနာဂတ်ဆန်းသစ်တီထွင်မှုများ
Radiofrequency Ablation (RFA)
Diagnostic MBB ပြုလုပ်ပြီး ရလဒ် အပြုသဘောဆောင်ကာ ရှင်းလင်းစွာ ထွက်ပေါ်လာပါက (Positive)၊ လူနာအား အပူလှိုင်းဖြင့် အာရုံကြောဖျက်ဆီးကုသမှု ဆက်လက်ပြုလုပ်ပေးမည်ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် အဆစ်၏ဖွဲ့စည်းပုံကို ပျက်စီးစေခြင်းမရှိဘဲ ခွဲစိတ်မှုကြီး ပြုလုပ်ရန်မလိုသည့် ဒဏ်ရာသေးငယ်သော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး Medial Branch အာရုံကြော၏ နာကျင်မှုအချက်ပြ ပို့ဆောင်မှုကို ရပ်တန့်စေခြင်းဖြင့် နာကျင်မှုသက်သာစေသည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ပျမ်းမျှ ၈-၁၂ လ အထိ ကြာရှည်စေရန် ကူညီပေးပါသည်။
Regenerative Medicine (PRP & Stem Cells)
Facet Joint သည် အဆစ်စစ်တစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးဆေးပညာ (Regenerative Medicine) ကို အသုံးပြုသည့် သဘောတရားသည် လွန်ခဲ့သော ၂-၃ နှစ်အတွင်း အထူးစိတ်ဝင်စားမှု ရရှိခဲ့ပါသည်-
- Platelet-Rich Plasma (PRP)- စနစ်တကျ ပြန်လည်သုံးသပ်ချက် (Systematic Review) အချက်အလက်များအရ PRP သည် Facet Joint Pain ကုသမှုအတွက် အလယ်အလတ်အဆင့် အထောက်အထား (Moderate Evidence) ရှိကြောင်း ဖော်ပြထားပါသည်။ အချို့သော သုတေသနများတွင် စတီးရွိုက်ဆေးများထက် ရေရှည်နာကျင်မှု သက်သာစေသည့် ရလဒ် ပိုမိုကောင်းမွန်ကြောင်း တွေ့ရှိရသော်လည်း လက်ရှိတွင် ဖွံ့ဖြိုးဆဲလမ်းညွှန်ချက်တစ်ခုအဖြစ်သာ သတ်မှတ်ထားဆဲဖြစ်ပြီး MBB သို့မဟုတ် RFA ကဲ့သို့သော မူလစံချိန်စံညွှန်းများနေရာတွင် အစားထိုးရန် မဖြစ်နိုင်သေးပါ။
- Mesenchymal Stem Cell (MSC)- လက်ရှိတွင် ဆေးကုသမှုဆိုင်ရာ လက်တွေ့အထောက်အထားများ အလွန်အမင်း ကန့်သတ်ချက်ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး အနာဂတ်တွင် အရည်အသွေးမြင့် သုတေသနများ ထပ်မံထောက်ခံချက် လိုအပ်နေပါသေးသည်။
ကျမ်းကိုးစာရင်းများ (References)
- Cohen SP, Bhaskar A, Bhatia A, et al. Consensus practice guidelines on interventions for lumbar facet joint pain from a multispecialty, international working group. Reg Anesth Pain Med. 2020;45:424-467.
- Manchikanti L, Kaye AD, Soin A, et al. A Systematic Review of Regenerative Medicine Therapies for Axial Spine Pain of Facet Joint Origin. Curr Pain Headache Rep. 2025.
- Nisolle ML, Ghoundiwal D, Engelman E, et al. Comparison of ultrasound-guided versus fluoroscopy-guided medial lumbar branch block. BMC Anesthesiol. 2023;23:76.
- Levin J, Barrette K, Ghaffari C, et al. Intra-articular cervical facet joint corticosteroid injections in patients with increased peri-facet MRI STIR signal. Interv Pain Med. 2025;4:100646.
- Geoffroy M, Beissat M, Kanagaratnam L, et al. Platelet-rich plasma versus corticosteroids in facet joint syndrome: A controlled, randomized, double-blind study. Joint Bone Spine. 2026;93:106001.
- Baltzer AW, Enneper J, Baltzer LM, Godde G. Platelet Rich Plasma for the Therapy of the Lumbar Facet Joint Syndrome. Orthop Rev (Pavia). 2025;17:141416.
- Medicare Local Coverage Determination (LCD): Facet Joint Interventions for Pain Management (L38773), revised July 2024.
- Manchikanti L, Pampati V, Cash KA, et al. Lumbar facet joint nerve blocks in managing chronic facet joint pain. Pain Physician. 2008;11:121-132.
