နာတာရှည် တင်ပါးဆုံတွင်းနာကျင်မှု: Chocolate Cyst ကြောင့်ဖြစ်သော နာကျင်မှု
Chocolate Cyst (Endometrioma) အကြောင်း သိထားသင့်သည်များ
Chocolate Cyst သို့မဟုတ် ovarian endometrioma ဆိုသည်မှာ Endometriosis ကြောင့် သားဥအိမ်အတွင်း ဖြစ်ပေါ်လာသော အရည်အိတ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အတွင်းတွင် သွေးဟောင်းများ စုဝေးနေသောကြောင့် ချောကလက်ကဲ့သို့ အညိုရင့်ရောင်ရှိနိုင်သည်။ Endometrioma ကို Endometriosis ရှိသူများတွင် မကြာခဏတွေ့ရပြီး နာတာရှည် တင်ပါးဆုံတွင်းနှင့် ဝမ်းဗိုက်အောက်ပိုင်း နာကျင်ခြင်းအပြင် ခါးနာခြင်းလည်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
- နာတာရှည် တင်ပါးဆုံတွင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်အောက်ပိုင်း နာကျင်ခြင်း၊ အထူးသဖြင့် ရာသီလာချိန်တွင် ပိုမိုပြင်းထန်ခြင်း (Dysmenorrhea)၊ လိင်ဆက်ဆံစဉ် နာကျင်ခြင်း (Dyspareunia) နှင့် တစ်ခါတစ်ရံ ခါးနာခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်သည်။
- အရည်အိတ်ကြီးလာပါက အနီးရှိအင်္ဂါများကို ဖိအားပေးသည့် လက္ခဏာများ ဖြစ်နိုင်သည်။ အချို့အခြေအနေများတွင် အရည်အိတ်ပေါက်ခြင်း သို့မဟုတ် သားဥအိမ်လိမ်ခြင်းက ရုတ်တရက် ပြင်းထန်စွာ နာကျင်စေနိုင်သည်။
စစ်ဆေးအကဲဖြတ်ခြင်းနှင့် ရောဂါရှာဖွေခြင်း
- Transvaginal Ultrasound (TVUS) ကို ကနဦးပုံရိပ်စစ်ဆေးမှုအဖြစ် အသုံးပြုပြီး သားဥအိမ်အရည်အိတ်သည် Endometrioma နှင့် ကိုက်ညီသော လက္ခဏာများရှိမရှိ အကဲဖြတ်နိုင်သည်။
- Ultrasound ရလဒ် မရှင်းလင်းပါက သို့မဟုတ် ပိုမိုအသေးစိတ်အကဲဖြတ်ရန် လိုအပ်ပါက အရည်အိတ်၏ အရွယ်အစား၊ တည်နေရာနှင့် ရှုပ်ထွေးမှုကို အကဲဖြတ်ရန် MRI ကို ထပ်မံစဉ်းစားနိုင်သည်။
ကုသမှုရွေးချယ်စရာများ
1. ခွဲစိတ်မှုမပြုဘဲ ကုသခြင်း (Medical Therapy)
- ရောင်ရမ်းမှုနှင့် နာကျင်မှုကို သက်သာစေရန် NSAIDs ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။
- သင့်တော်သော လူနာများတွင် ရာသီစက်ဝန်းကို ထိန်းညှိသည့် ဟော်မုန်းကုသမှုများဖြစ်သော continuous hormonal contraceptives၊ progestins သို့မဟုတ် GnRH agonists နှင့် add-back therapy တို့ကို အသုံးပြု၍ Endometriosis နှင့်ဆက်စပ်သော လက္ခဏာများကို ထိန်းချုပ်နိုင်သည်။
- ကန့်သတ်ချက်: ဆေးဝါးများသည် လက္ခဏာများကို ထိန်းချုပ်ပေးနိုင်သော်လည်း ရှိပြီးသား Endometrioma ကို အမြဲတမ်းပျောက်ကင်းစေမည် မဟုတ်ပါ။ ကုသမှုရပ်တန့်ပြီးနောက် လက္ခဏာများ သို့မဟုတ် ရောဂါလှုပ်ရှားမှု ပြန်ဖြစ်နိုင်သည်။
2. Laparoscopic Cystectomy ဖြင့် ခွဲစိတ်ကုသခြင်း
- ပြင်းထန်သော သို့မဟုတ် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေသော နာကျင်မှု၊ စိုးရိမ်ဖွယ် အရည်အိတ်လက္ခဏာများ၊ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ သို့မဟုတ် မျိုးပွားနိုင်စွမ်းနှင့်ဆိုင်သော အကြောင်းရင်းများရှိသည့် ရွေးချယ်ထားသော လူနာများတွင် ခွဲစိတ်ကုသမှုကို စဉ်းစားနိုင်သည်။ အရည်အိတ်အရွယ်အစားတစ်ခုတည်းကိုသာ အခြေခံ၍ ခွဲစိတ်ရန် မဆုံးဖြတ်သင့်ပါ။
- နည်းလမ်း: ခွဲစိတ်မှုသင့်တော်ပါက အရည်အိတ်နံရံကို ဖယ်ရှားသည့် Cystectomy/Excision နည်းလမ်းသည် ရွေးချယ်ထားသော လူနာများတွင် ရိုးရိုးဖောက်ထုတ်ခြင်း သို့မဟုတ် မီးရှို့ကုသခြင်းထက် နာကျင်မှုနှင့် ပြန်ဖြစ်နိုင်ခြေကို ပိုမိုထိန်းချုပ်နိုင်သည်။
- သတိပြုရန်: ခွဲစိတ်ကုသမှုသည် Ovarian Reserve ကို လျော့နည်းစေနိုင်သည်။ အနာဂတ်တွင် ကလေးယူလိုသူများအနေဖြင့် ခွဲစိတ်မှုမပြုမီ မျိုးပွားမှုရည်မှန်းချက်နှင့် သားဥအိမ်၏ အရန်စွမ်းရည်ကို ထည့်သွင်းအကဲဖြတ်သင့်သည်။
- ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ချက်ချင်းကိုယ်ဝန်ဆောင်ရန် မစီစဉ်သေးသူများတွင် ပြန်ဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချရန် ရေရှည်ဟော်မုန်းကုသမှုကို စဉ်းစားနိုင်သည်။
Sapiens Hospital ၏ ကုသစောင့်ရှောက်မှုแนวทาง
- ဘက်စုံ Biopsychosocial Assessment Ultrasound ရလဒ်၊ လက်တွေ့ရောဂါလက္ခဏာများ၊ ကျန်းမာရေးရာဇဝင်နှင့် လူနာ၏ ကလေးယူလိုသည့် ရည်မှန်းချက်တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ အကဲဖြတ်သည်။
- ခွဲစိတ်မှုမပြုဘဲ ကုသမှုကို ဦးစွာစဉ်းစားခြင်း
– နာကျင်မှုသက်သာစေရန် NSAIDs နှင့် Endometriosis ဆိုင်ရာ လက္ခဏာများကို ထိန်းချုပ်ရန် သင့်တော်သော ဟော်မုန်းကုသမှုကို စဉ်းစားနိုင်သည်။
– လူနာတစ်ဦးချင်းစီ၏ လက္ခဏာများ၊ ကျန်းမာရေးအခြေအနေနှင့် မျိုးပွားမှုအစီအစဉ်တို့အလိုက် ကုသမှုကို သတ်မှတ်သည်။
– အပူပေးခြင်း၊ သင့်တော်သော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာကုထုံးနှင့် ကြွက်သားဖြေလျှော့နည်းများသည် အချို့လူနာများတွင် နာတာရှည် တင်ပါးဆုံတွင်းနာကျင်မှုကို သက်သာစေနိုင်သည်။ - ရှင်းလင်းသော အကြောင်းပြချက်ရှိသည့်အခါ ခွဲစိတ်ကုသမှုကို စဉ်းစားခြင်း
– ပြင်းထန်သော သို့မဟုတ် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေသော နာကျင်မှု၊ စိုးရိမ်ဖွယ် အရည်အိတ်လက္ခဏာများ၊ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ သို့မဟုတ် မျိုးပွားနိုင်စွမ်းဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းများရှိပါက ခွဲစိတ်မှုကို စဉ်းစားနိုင်သည်။ အရည်အိတ်အရွယ်အစားကို အခြားလက်တွေ့အချက်များနှင့် ပေါင်းစပ်စဉ်းစားရမည်ဖြစ်ပြီး အရွယ်အစားတစ်ခုတည်းကို ခွဲစိတ်ရန် စံနှုန်းအဖြစ် မသတ်မှတ်သင့်ပါ။
– သင့်တော်သော လူနာများတွင် Minimally Invasive laparoscopic surgery ကို စဉ်းစားနိုင်ပြီး ကျန်းမာသော သားဥအိမ်တစ်ရှူးကို တတ်နိုင်သမျှ ထိန်းသိမ်းရန် အရေးကြီးသည်။
– ကလေးယူရန် အစီအစဉ်ရှိသေးပါက ခွဲစိတ်မှုမပြုမီ မျိုးပွားမှုရည်မှန်းချက်နှင့် Ovarian Reserve ကို အကဲဖြတ်ပြီး လိုအပ်သလို သားဖွားမီးယပ် သို့မဟုတ် မျိုးပွားမှုဆိုင်ရာ အထူးကုနှင့် ပူးပေါင်းစီစဉ်နိုင်သည်။ - ခွဲစိတ်ပြီးနောက် စောင့်ကြည့်ခြင်း
– လူနာတစ်ဦးချင်းစီ၏ လက္ခဏာများ၊ ကုသမှုရလဒ်နှင့် ပြန်ဖြစ်နိုင်ခြေအပေါ် မူတည်၍ နောက်ဆက်တွဲစစ်ဆေးမှုနှင့် ပုံရိပ်စစ်ဆေးမှုကို စီစဉ်သည်။
– ချက်ချင်းကိုယ်ဝန်ဆောင်ရန် မစီစဉ်သေးသူများတွင် ပြန်ဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချရန် Hormonal Therapy ကို စဉ်းစားနိုင်သည်။
– ဘက်စုံစောင့်ရှောက်မှုတွင် တင်ပါးဆုံတွင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်အတွင်းပိုင်း ကြွက်သားများအတွက် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာပြန်လည်ထူထောင်ရေးနှင့် နာတာရှည်နာကျင်မှုက စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဘဝအရည်အသွေးကို ထိခိုက်သည့်အခါ စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အထောက်အပံ့များ ပါဝင်နိုင်သည်။
အနှစ်ချုပ်
Chocolate Cyst နှင့်ဆက်စပ်သော နာတာရှည် တင်ပါးဆုံတွင်းနာကျင်မှုသည် Endometriosis ၏ ပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်သော Endometrioma ကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပြီး ဘဝအရည်အသွေးကို သိသိသာသာ ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ကုသမှုကို လက္ခဏာများ၊ အရည်အိတ်၏ သဘောသဘာဝ၊ မျိုးပွားမှုရည်မှန်းချက်နှင့် လူနာ၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေတို့အပေါ် မူတည်၍ တစ်ဦးချင်းစီအလိုက် စီစဉ်သင့်သည်။ ဆေးဝါးနှင့် ဟော်မုန်းကုသမှုသည် လက္ခဏာများကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် အထောက်အကူပြုနိုင်ပြီး သင့်တော်သော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအကြောင်းပြချက်ရှိပါက laparoscopic surgery ကို စဉ်းစားနိုင်သည်။ Sapiens Hospital သည် ခေတ်မီဆေးကုသမှု၊ နာကျင်မှုစီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ဘက်စုံလူနာစောင့်ရှောက်မှုတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ လက္ခဏာများကို ထိန်းချုပ်ပြီး ရေရှည်ဘဝအရည်အသွေး တိုးတက်စေရန် ရည်ရွယ်သည်။
ကိုးကားစာရင်း
- StatPearls. Endometriomas overview. NCBI Bookshelf.en.wikipedia.org+1ovarianresearch.biomedcentral.com+1aafp.orgncbi.nlm.nih.gov+1en.wikipedia.org+1
- ACOG & AAFP guidelines on endometriosis management. aafp.org+1acog.org+1
- MDPI et al. Ovarian Endometrioma management options. ajog.org+15mdpi.com+15pmc.ncbi.nlm.nih.gov+15
- NEJM review: Endometriosis prevalence & pain. emedicine.medscape.com+10nejm.org+10en.wikipedia.org+10
- Verywell Health: Endometrioma complications and laparoscopic treatment.pmc.ncbi.nlm.nih.gov+15verywellhealth.com+15authorea.com+15