Neck Pain: Structural Correlates, Diagnostics, and Pain Interventions

လည်ပင်းနာကျင်ခြင်းသည် ယနေ့ခေတ် ဆေးကုသမှုဆိုင်ရာလက်တွေ့လုပ်ငန်းခွင် (Clinical practice) တွင် အလွန်တွေ့ရများသော ကျန်းမာရေးပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ လူအများအပြားသည် ကွန်ပျူတာရှေ့တွင် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ထိုင်၍အလုပ်လုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် စမတ်ဖုန်း အသုံးပြုခြင်းတို့ကြောင့် လည်ပင်း၊ ပခုံး (Shoulder) သို့မဟုတ် ကျောဘက် ပခုံးရိုးကြား (Interscapular region) တဝိုက်တွင် တောင့်တင်းနာကျင်ခြင်းကို ခံစားရလေ့ရှိပါသည်။ အချို့လူနာများတွင် အိပ်ရာထချိန်၌ လည်ပင်းတောင့်တင်းခြင်း (Stiff neck)၊ လည်ပင်းလှည့်ရခက်ခဲခြင်း သို့မဟုတ် လည်ပင်းမှ ပခုံးနှင့် လက်မောင်းဆီသို့ ထိုးအောင့်နာကျင်ပျံ့နှံ့ခြင်း (Referred/Radicular pain) တို့ဖြစ်ပေါ်သဖြင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။

လက်တွေ့ဆေးပညာအရ လည်ပင်းနာကျင်ခြင်းသည် ကြွက်သားများ (Muscles)၊ ကြွက်သားလွှာများ (Fascia)၊ လည်ပင်းဆစ်မျက်နှာပြင် အဆစ်ငယ်များ (Cervical facet joints)၊ ကျောရိုးဆစ်ကြား intervertebral disc များ၊ အာရုံကြောများ (Nerves) မှသည် ကျောရိုးအာရုံကြောမကြီး (Spinal cord) အထိ မတူကွဲပြားသော ဇာစ်မြစ်အကြောင်းရင်းများစွာကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ သတင်းကောင်းမှာ လူနာအများစုသည် ကနဦးကတည်းက ရောဂါအမည်ခွဲခြားသတ်မှတ်မှု (Differential diagnosis) ကို တိကျစွာပြုလုပ်နိုင်ပါက ကြီးမားသော ခွဲစိတ်မှုကြီးများ (Major surgery) မလိုအပ်ဘဲ သက်သာပျောက်ကင်းနိုင်ပါသည်။

Q&A: ရုတ်တရက် လည်ပင်းနာခြင်းနှင့် နာတာရှည် လည်ပင်းနာခြင်းတို့၏ ခြားနားချက်

ရုတ်တရက် လည်ပင်းနာကျင်ခြင်း (Acute Neck Pain)

အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်: ဝေဒနာခံစားရသည့်ကာလ ၄ ပတ်မှ ၆ ပတ် ထက် မကျော်လွန်သော လည်ပင်းနာကျင်မှု။
အဓိကအကြောင်းရင်း: ပုံစံတစ်မျိုးတည်းဖြင့် အချိန်ကြာမြင့်စွာထိုင်ခြင်း၊ အိပ်စက်မှုအနေအထားမမှန်ခြင်း၊ လေးလံသောပစ္စည်းများ မ မခြင်း သို့မဟုတ် လေ့ကျင့်ခန်းမမှန်ကန်ခြင်းတို့ကြောင့် ကြွက်သား၊ အရွတ် သို့မဟုတ် လည်ပင်းဆစ်များပေါ်သို့ စက်မှုသဘာဝဖိစီးမှုလွန်ကဲခြင်း (Mechanical strain) ကြောင့် အများဆုံးဖြစ်ပွားပါသည်။

နာတာရှည် လည်ပင်းနာကျင်ခြင်း (Chronic Neck Pain)

အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်: ဆက်တိုက်နာကျင်မှုကာလ ၃ လထက် ကျော်လွန်နေသော သို့မဟုတ် မကြာခဏ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနေသော နာကျင်မှု။
အဓိကအကြောင်းရင်း: ရောဂါဇာစ်မြစ်သည် ကြွက်သားတစ်ခုတည်းကြောင့်သာ မဟုတ်ဘဲ လည်ပင်းကျောရိုးဆစ်များ၊ အဆစ်ကြားပြား (Disc) သို့မဟုတ် အာရုံကြောများ၏ ရောဂါဗေဒဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းမှုများနှင့် ဆက်စပ်နေလေ့ရှိပါသည်။ ထို့အပြင် ကာလရှည်ကြာ နာကျင်မှုသည် ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်ကို နာကျင်မှုအပေါ် ပုံမှန်ထက်ပိုမိုတုံ့ပြန်လွယ်စေသည့် အခြေအနေ (Central Sensitization) သို့ ဦးတည်သွားစေနိုင်ပြီး၊ လူနာများတွင် အိပ်မပျော်ခြင်း၊ နာတာရှည် မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း သို့မဟုတ် အာရုံစူးစိုက်မှုလျော့နည်းခြင်းတို့ကို တွဲဖက်ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။

အဖြစ်များသော ရောဂါအုပ်စုများနှင့် ဖြစ်ပွားရခြင်းဇာစ်မြစ် (Etiology)

Office Syndrome & Myofascial Pain Syndrome: အနေအထားတစ်ခုတည်းတွင် အချိန်ကြာမြင့်စွာ နေထိုင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကြွက်သားနှင့် ကြွက်သားလွှာချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပါသည်။ ဖိကြည့်ပါက ဦးခေါင်း သို့မဟုတ် လက်မောင်းဆီသို့ နာကျင်မှု ပျံ့နှံ့စေနိုင်သော နာကျင်မှုဗဟိုချက်များ (Trigger points) ကို မကြာခဏ တွေ့ရှိရပါသည်။
Text Neck Syndrome: စမတ်ဖုန်းများကို ကြည့်ရန် ခေါင်းငုံ့ထားသည့် အနေအထားကြာမြင့်ခြင်းကြောင့် လည်ပင်းကျောရိုးအဆောက်အအုံများအပေါ် ဖိအားအဆမတန် တိုးမြင့်လာစေပြီး၊ ကြွက်သားများနှင့် အဆစ်များအား အမြဲမပြတ် ဝန်ပိစေသည့် အခြေအနေ ဖြစ်ပါသည်။
Whiplash Injury: ယာဉ်မတော်တဆမှုများ (အထူးသဖြင့် နောက်မှတိုက်မိခြင်း) ကြောင့် လည်ပင်းတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ဒဏ်ရာရရှိမှုဖြစ်ပြီး လည်ပင်းနာခြင်း၊ ဂုတ်ပိုးနာခြင်း၊ ခေါင်းမူးခြင်း သို့မဟုတ် ခေါင်းကိုက်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေပါသည်။ ဓာတ်မှန် သို့မဟုတ် MRI တွင် ပုံမှန်ဟု ထင်ရသော်လည်း၊ ဤလူနာအုပ်စု အများအပြားတွင် လည်ပင်းကျောရိုး အနောက်ဘက်အဆစ်များ (Facet joints) ၌ ဖုံးကွယ်နေသော ထိခိုက်မှုများရှိကြောင်း ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အထောက်အထားများက တွေ့ရှိရပါသည်။
Cervical Facet Joint Pain: လည်ပင်းကျောရိုး အနောက်ဘက်အဆစ်ငယ်များ ရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ယိုယွင်းပျက်စီးခြင်းဖြစ်ပြီး နာတာရှည် လည်ပင်းနာကျင်သော လူနာများတွင် ၄၀–၆၀% အထိ တွေ့ရှိရပါသည်။ အဓိက လက္ခဏာမှာ မော့ကြည့်ခြင်း သို့မဟုတ် လည်ပင်းလှည့်ခြင်း ပြုလုပ်ပါက ပိုမိုနာကျင်လာပြီး၊ ထုံကျဥ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကြွက်သားအားနည်းခြင်း လက္ခဏာများ မရှိဘဲ ဂုတ်ပိုး၊ နားနောက်ဘက်၊ နားထင် သို့မဟုတ် မျက်လုံးတဝိုက်ဆီသို့ နာကျင်မှု ပျံ့နှံ့တတ်ပါသည်။ ဤအခြေအနေကို MRI ရလဒ်တစ်ခုတည်းဖြင့်သာ ရောဂါအမည်မသတ်မှတ်နိုင်ပါ။
Cervicogenic Headache: လည်ပင်းတည်ဆောက်ပုံမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်သော ခေါင်းကိုက်ရောဂါ (အဓိကအားဖြင့် C2-C3 အဆစ် သို့မဟုတ် occipital nerve ရောင်ရမ်းမှုကြောင့်ဖြစ်သည်)။ လူနာသည် ဂုတ်ပိုးနှင့် လည်ပင်းမှစတင်၍ ခေါင်းတစ်ခြမ်းခြမ်းကိုက်ခဲခြင်းကို ခံစားရလေ့ရှိပြီး သာမန် migraine ပျောက်ဆေးများဖြင့် အပြည့်အဝ သက်သာမှုမရှိနိုင်ပါ။
လည်ပင်းကျောရိုးဆစ်ကြားပြား ယိုယွင်းခြင်း သို့မဟုတ် ကျွံထွက်ခြင်း (Cervical Radiculopathy): Intervertebral disc ကျွံထွက်ကာ အာရုံကြောအမြစ် (Nerve root) ကို ဖိမိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ပြီး လည်ပင်းမှ ပခုံးနှင့် လက်မောင်းသို့ ထိုးအောင့်ပျံ့နှံ့နာကျင်ခြင်း၊ ထုံကျဉ်ခြင်း၊ ကျဉ်စိမ့်စိမ့်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဓာတ်လိုက်သကဲ့သို့ ခံစားရခြင်းတို့နှင့်အတူ လက်မောင်းအားနည်းခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။

🚨 ဆရာဝန်နှင့် ချက်ချင်းပြသသင့်သည့် အန္တရာယ်ရှိ သတိပေးလက္ခဏာများ (Red Flags)

အောက်ပါလက္ခဏာများ ပေါ်ပေါက်လာပါက ချက်ချင်း ဆေးစစ်ဆေးမှု ခံယူသင့်ပါသည်: လက်မောင်း/လက်ချောင်း ကြွက်သားများ အားနည်းလာခြင်း၊ ထုံကျဉ်မှု ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်း၊ လမ်းလျှောက်ရာတွင် ယိုင်နဲ့ခြင်း၊ ဟန်ချက်ပျက်ခြင်း၊ လက်ဖြင့် အနုစိတ်လုပ်ငန်းများ မလုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်း (ဥပမာ- ရှပ်အင်္ကျီကြယ်သီးတပ်ရခက်ခဲလာခြင်း၊ လက်ရေးပြောင်းလဲသွားခြင်း၊ ပစ္စည်းများ မကြာခဏ လွတ်ကျခြင်းတို့သည် ပြင်းထန်သော ကျောရိုးအာရုံကြောမကြီးဖိမိခြင်း သို့မဟုတ် Cervical Myelopathy ကို ညွှန်ပြနေပါသည်)၊ လည်ပင်းနာခြင်းနှင့်အတူ ဖျားနာခြင်း၊ အကြောင်းရင်းမရှိဘဲ ကိုယ်အလေးချိန်ကျဆင်းခြင်း သို့မဟုတ် ကင်ဆာရောဂါရာဇဝင်ရှိခြင်း။

Q&A: ဓာတ်မှန်စစ်ဆေးခြင်းဆိုင်ရာ စံသတ်မှတ်ချက်များနှင့် ပုံရိပ်ဖော်ရလဒ်များကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း

လည်ပင်းနာသူတိုင်း MRI စစ်ဆေးရန် လိုအပ်ပါသလား?

မလိုအပ်ပါ။ အန္တရာယ်ရှိ အချက်ပြလက္ခဏာများ (Red flags) မရှိသော လူနာအများစုတွင် ဆရာဝန်များသည် ရောဂါရာဇဝင် အသေးစိတ်မေးမြန်းခြင်းနှင့် စနစ်တကျ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်း (Physical examination) တို့ဖြင့် ရောဂါအမည်ကို တိကျစွာ ခွဲခြားသတ်မှတ်နိုင်ပါသည်။

အကယ်၍ MRI တွင် Disc ကျွံနေသည်ဟု တွေ့ရှိရပါက ခွဲစိတ်ကုသမှု မဖြစ်မနေ ပြုလုပ်ရမည်လား?

အမြဲတမ်း ပြုလုပ်ရန် မလိုအပ်ပါ။ အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးပညာ (Pain Medicine) ၏ အခြေခံသဘောတရားအရ “Treat the patient, not the MRI” (ဓာတ်မှန်ပုံရိပ်ကို မကုသပါနှင့်၊ လူနာ၏လက်တွေ့လက္ခဏာကိုသာ ကုသပါ) ဟု ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားပါသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် လည်ပင်းနာကျင်မှု လုံးဝမရှိသော သာမန်လူများတွင်လည်း အသက်အရွယ်ရလာမှု သဘာဝဖြစ်စဉ်အရ MRI တွင် လည်ပင်းကျောရိုးဆစ်ကြားပြား ယိုယွင်းမှုများကို တွေ့ရှိနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကုသမှုအစီအစဉ် ရေးဆွဲရာတွင် လူနာ၏ လက်တွေ့ခံစားနေရသော လက္ခဏာများနှင့် စမ်းသပ်တွေ့ရှိချက်များကိုသာ အဓိကထားရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ကနဦးကုသမှုများတွင် ကိုယ်ဟန်အနေအထား ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ဆေးဝါးသောက်သုံးခြင်း၊ ကာယကုထုံး (Physical therapy) နှင့် သင့်လျော်သော လည်ပင်းလှုပ်ရှားမှု လေ့ကျင့်ခန်းများ ပြုလုပ်ခြင်းတို့သည် အချိန်ကြာမြင့်စွာ အိပ်ရာထဲ အနားယူနေခြင်းထက် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ရလဒ်များကို ပေးစွမ်းနိုင်ပါသည်။

နာကျင်မှုဆိုင်ရာ အထူးကုသမှုနည်းလမ်းများ (Pain Intervention)

လူနာတွင် နာကျင်မှုဝေဒနာသည် ၃ လထက် ကျော်လွန်နေပါက၊ ကာယကုထုံးခံယူသော်လည်း မသက်သာပါက၊ ခံစားရသောလက္ခဏာသည် MRI ရလဒ်နှင့် ကိုက်ညီမှုမရှိပါက သို့မဟုတ် Whiplash ထိခိုက်မှုဖြစ်ပြီးနောက် ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ တွဲဖက်ရှိနေပါက အသေးစားခွဲစိတ်မှုဖြင့် နာကျင်မှုကို ထိန်းချုပ်ပေးသော အထူးကုဆရာဝန် (Pain Interventionist) နှင့် တိုင်ပင်သင့်ပါသည် (ဆေးရုံတက်ရန်မလိုဘဲ တစ်ရက်တည်းဖြင့် အိမ်ပြန်နိုင်ပါသည်):

Diagnostic Medial Branch Block (MBB): လည်ပင်းကျောရိုးဆစ်များကို ထိန်းချုပ်ထားသော သေးငယ်သည့် အာရုံကြောကို ထုံဆေးထိုး၍ ရောဂါရှာဖွေခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ လည်ပင်းကျောရိုးအဆစ်ငယ်များ ယိုယွင်းမှု (Cervical facet joint pain) ကြောင့် ဖြစ်သော နာကျင်မှုရင်းမြစ်ကို အတည်ပြုရန် ကမ္ဘာ့အသိအမှတ်ပြု စံသတ်မှတ်ချက်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။
Radiofrequency Ablation (RFA): အကယ်၍ လူနာသည် Diagnostic Block ပြုလုပ်ပြီးနောက် နာကျင်မှု သိသာစွာ သက်သာလာပါက၊ ဆရာဝန်သည် ရေဒီယိုကြိမ်နှုန်းမြင့် အပူလှိုင်းကို အသုံးပြု၍ အာရုံကြောအား ပြုပြင်ကာ နာကျင်မှုအချက်ပြစနစ်ကို ဦးနှောက်ဆီသို့ မရောက်ရှိစေရန် ပိတ်ဆို့ပေးမည်ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် အဆစ်ကို ထိခိုက်မှုမရှိစေဘဲ သင့်လျော်သော လူနာများတွင် လပေါင်းများစွာမှ တစ်နှစ်ကျော်အထိ နာကျင်မှုကို သက်သာစေနိုင်ပါသည်။
Greater Occipital Nerve Block (GON Block): Cervicogenic Headache နှင့် Occipital Neuralgia ရောဂါများတွင် နာကျင်မှုကို သက်သာစေရန် ဂုတ်ပိုးအာရုံကြောတဝိုက်၌ ရောင်ရမ်းမှုကျဆေး ထိုးသွင်းခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
Cervical Epidural Steroid Injection: လည်ပင်းဆစ်ကျွံ၍ အာရုံကြောဖိမိကာ လက်မောင်းသို့ သိသာစွာ နာကျင်ပျံ့နှံ့နေသော လူနာများအတွက် ကျောရိုးအာရုံကြောလမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ စတီးရွိုက် ရောင်ရမ်းမှုကျဆေး ထိုးသွင်းခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
Trigger Point Injection (TPI): Office Syndrome တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော နက်ရှိုင်းစွာ တောင့်တင်းကျုံ့နေသည့် ကြွက်သားအဖုအကျိတ်များ (Trigger points) အတွင်းသို့ သက်သာစေရန် ထုံဆေးထိုးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ကိုးကားစာရင်းများ (References)

Cohen SP. Epidemiology, Diagnosis, and Treatment of Neck Pain. Mayo Clin Proc. 2015;90(2):284-299.
Cohen SP, Hooten WM. Advances in the Diagnosis and Management of Neck Pain. BMJ. 2017;358:j3221.
Blanpied PR, Gross AR, Elliott JM, et al. Neck Pain: Revision 2017 Clinical Practice Guideline from the Orthopaedic Section of the American Physical Therapy Association. J Orthop Sports Phys Ther. 2017;47(7):A1-A83.
National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Neck Pain and Cervical Radiculopathy: Assessment and Management.
Cohen SP, Doshi TL, Constantinescu OC, et al. Effectiveness of Cervical Facet Joint Blocks and Radiofrequency Neurotomy. Reg Anesth Pain Med. 2022;47(1):3-59.
Lord SM, Barnsley L, Wallis BJ, Bogduk N. Chronic Cervical Zygapophysial Joint Pain After Whiplash. Spine. 1996;21(15):1737-1745.
Lord SM, Barnsley L, Wallis BJ, McDonald GJ, Bogduk N. Percutaneous Radiofrequency Neurotomy for Chronic Cervical Zygapophyseal Joint Pain. N Engl J Med. 1996;335(23):1721-1726.
Bogduk N. Cervicogenic Headache: Anatomic Basis and Pathophysiologic Mechanisms. Curr Pain Headache Rep. 2001;5(4):382-386.
Bogduk N. On Cervicogenic Headache and Cervical Facet Joint Pain. Curr Pain Headache Rep. 2014;18:411.
Tsantili AR, Chrysikos D, Troupis T. Text Neck Syndrome: Disentangling a New Epidemic. Acta Med Acad. 2022;51(2):123-127.
Inam AMH, Khan AR, Khan A, Iqbal MJ. Neck Pain Management: Current Trends, Future Directions, and Research Priorities. Cuest Fisioter. 2024;53(3):1787-1804.
Côté P, Yu H, Shearer HM, et al. An Overview of Systematic Reviews Investigating Clinical Features for Diagnosing Neck Pain and Its Associated Disorders. Open Orthop J. 2018;12:42-60.
Fejer R, Kyvik KO, Hartvigsen J. The Prevalence of Neck Pain in the World Population: A Systematic Critical Review of the Literature. Eur Spine J. 2006;15(6):834-848.
Hoy DG, Protani M, De R, Buchbinder R. The Epidemiology of Neck Pain. Best Pract Res Clin Rheumatol. 2010;24(6):783-792.
Binder AI. Cervical Spondylosis and Neck Pain. BMJ. 2007;334:527-531.

နာတာရှည် လည်ပင်းနာကျင်ခြင်

สารบัญ เนื้อหา