နှစ်စဉ်ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးခြင်း — အသက်အရွယ်အုပ်စုတစ်ခုချင်းစီအလိုက် မည်သည့်စစ်ဆေးမှုများကို ရွေးချယ်သင့်သလဲ?

နှစ်စဉ်ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးခြင်း — အသက်အရွယ်အုပ်စုတစ်ခုချင်းစီအလိုက် မည်သည့်စစ်ဆေးမှုများကို ရွေးချယ်သင့်သလဲ?

လူအများစုသည် “နှစ်စဉ်ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးခြင်း” ဆိုသည့်စကားလုံးနှင့် ရင်းနှီးကြသော်လည်း အမှန်တကယ် ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှု package တစ်ခုကို ရွေးချယ်ရသည့်အခါ စစ်ဆေးမှုစာရင်းများလွန်းသဖြင့် ဆုံးဖြတ်ရခက်နိုင်သည်။ အချို့စစ်ဆေးမှုများက မရှိမဖြစ်လိုအပ်သလို ထင်ရပြီး အချို့က စိုးရိမ်စရာဖြစ်စေကာ စစ်ဆေးမှုများများလုပ်လေလေ ပိုစိတ်ချရလေလေဟု ထင်စေနိုင်သည်။ သို့သော် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအမြင်အရ ကောင်းမွန်သောကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုဆိုသည်မှာ စစ်ဆေးမှုအများဆုံးလုပ်ခြင်း မဟုတ်သကဲ့သို့ လူတိုင်းကို တူညီသောစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းလည်း မဟုတ်ပါ။

ကောင်းမွန်သောကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုဆိုသည်မှာ “အသက်၊ လိင်၊ မိသားစုကျန်းမာရေးရာဇဝင်၊ နာတာရှည်ရောဂါများ၊ နေထိုင်မှုပုံစံ၊ ကိုယ်အလေးချိန်၊ သွေးပေါင်ချိန်၊ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း၊ အရက်သောက်ခြင်း၊ အလုပ်အကိုင်ပုံစံနှင့် တစ်ဦးချင်းအန္တရာယ်အချက်များ” နှင့် ကိုက်ညီသော စစ်ဆေးမှုများကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြစ်သည်။ အချို့ရောဂါများကို အသက်ငယ်စဉ်ကတည်းက စစ်ဆေးသင့်သော်လည်း အချို့ရောဂါများ၏ အန္တရာယ်သည် အသက်ကြီးလာသည်နှင့် ပိုမိုမြင့်တက်လာနိုင်သည်။ အကြောင်းပြချက်မရှိဘဲ စစ်ဆေးမှုများပြုလုပ်ခြင်းသည် false-positive သို့မဟုတ် incidental findings များကို ဖြစ်စေနိုင်ပြီး မလိုအပ်သော စိုးရိမ်မှုနှင့် နောက်ထပ်စစ်ဆေးမှုများဆီသို့ ဦးတည်စေနိုင်သည်။

နှစ်စဉ်ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးခြင်းသည် သွေးစစ်ခြင်းတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါ။ လူအများက ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးခြင်းဆိုသည်မှာ သွေးချို၊ သွေးတွင်းအဆီ၊ အသည်းနှင့် ကျောက်ကပ်ကို သွေးစစ်ပြီး ပြီးဆုံးခြင်း ဟု ယူဆတတ်ကြသည်။ အမှန်မှာ “ဆရာဝန်နှင့် ဆွေးနွေးခြင်း” သည် သွေးစစ်ရလဒ်များကဲ့သို့ပင် အရေးကြီးပါသည်။

အချို့သော ကျန်းမာရေးရာဇဝင်အချက်အလက်များသည် ရောဂါအန္တရာယ်ကို တစ်ကြိမ်တည်းသော သွေးစစ်ကိန်းဂဏန်းများထက် ပိုမိုဖော်ပြနိုင်သည်။ ဥပမာ-

• အိပ်ချိန်တွင် ဟောက်ပါသလား?
• လှုပ်ရှားအားထုတ်ချိန်တွင် ပုံမှန်ထက် မောပန်းလွယ်ပါသလား?
• ကိုယ်အလေးချိန် လျင်မြန်စွာတိုးလာပါသလား?
• ခါးပတ်လည်အတိုင်းအတာ တိုးလာပါသလား?
• ရာသီလာခြင်း မမှန်ကန်မှုရှိပါသလား?
• ဝမ်းထဲတွင် သွေးပါပါသလား?
• ဆေးလိပ်သောက်ပါသလား သို့မဟုတ် ယခင်က ဘယ်လောက်သောက်ခဲ့ပါသလဲ?
• မိသားစုတွင် ကင်ဆာ၊ နှလုံးရောဂါ၊ ဆီးချို သို့မဟုတ် လေဖြတ်ရောဂါ ရာဇဝင်ရှိပါသလား?
• လက်ရှိ မည်သည့်ဆေးဝါး၊ အာဟာရဖြည့်စွက်စာ သို့မဟုတ် ဟော်မုန်းများ သုံးစွဲနေပါသလဲ?
• စိတ်ဖိစီးမှု၊ အိပ်စက်မှုနှင့် စိတ်ကျန်းမာရေးအခြေအနေ မည်သို့ရှိပါသလဲ? ထို့ကြောင့် ကောင်းမွန်သောကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုသည် အန္တရာယ်အချက်များကို ဦးစွာအကဲဖြတ်ပြီးနောက် သင့်လျော်သောစစ်ဆေးမှုများကို ရွေးချယ်သင့်သည်။

အရွယ်ရောက်သူအများစုတွင် အခြေခံအနေဖြင့် အကဲဖြတ်သင့်သောအရာများ
     1. သွေးပေါင်ချိန် သွေးတိုးရောဂါသည် မကြာခဏ လက္ခဏာမပြသော်လည်း နှလုံးသွေးကြောရောဂါ၊ လေဖြတ်ခြင်း၊ ကျောက်ကပ်ရောဂါနှင့် ရေရှည်နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများနှင့် ဆက်နွယ်နေသည်။
     2. ကိုယ်အလေးချိန်၊ Body Mass Index (BMI) နှင့် ခါးပတ်လည်အတိုင်းအတာ ဝမ်းဗိုက်အဆီများခြင်းသည် ဆီးချို၊ dyslipidemia၊ အသည်းအဆီဖုံးခြင်းနှင့် နှလုံးသွေးကြောရောဂါအန္တရာယ်များနှင့် ဆက်နွယ်နိုင်သည်။
     3. ကျန်းမာရေးအပြုအမူများ အစားအသောက်၊ အိပ်စက်မှု၊ လေ့ကျင့်ခန်း၊ အရက်၊ ဆေးလိပ်နှင့် စိတ်ဖိစီးမှုတို့ကို အကဲဖြတ်သင့်သည်။
     4. စိတ်ကျန်းမာရေးနှင့် အိပ်စက်မှုအရည်အသွေး အိပ်ရေးမဝခြင်း၊ အိပ်စက်မှုအရည်အသွေးမကောင်းခြင်း၊ နာတာရှည်စိတ်ဖိစီးမှု၊ စိတ်ကျရောဂါနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုတို့ကိုလည်း ထည့်သွင်းအကဲဖြတ်သင့်သည်။
     5. အရွယ်ရောက်သူများအတွက် ကာကွယ်ဆေး Influenza၊ tetanus၊ diphtheria၊ pertussis၊ hepatitis B၊ HPV၊ shingles၊ pneumococcal နှင့် RSV ကာကွယ်ဆေးများအပါအဝင် လိုအပ်သောကာကွယ်ဆေးများကို အသက်၊ ရောဂါအခြေအနေ၊ ယခင်ကာကွယ်ဆေးမှတ်တမ်းနှင့် တစ်ဦးချင်းအန္တရာယ်အလိုက် ပြန်လည်သုံးသပ်သင့်သည်။

အသက် 20–29 နှစ် — ရေရှည်ကျန်းမာရေးအတွက် အခြေခံကောင်းတည်ဆောက်ခြင်း
အသက် 20 ကျော်အရွယ်တွင် ကျန်းမာနေသေးသည်ဟု ခံစားရသဖြင့် ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုကို လျစ်လျူရှုတတ်ကြသည်။ သို့သော် ကျန်းမာသောအလေ့အထများတည်ဆောက်ရန်နှင့် အန္တရာယ်အချက်များကို စောစီးစွာရှာဖွေရန် အရေးကြီးသောကာလဖြစ်သည်။

• အခြေခံကျန်းမာရေးအကဲဖြတ်မှု သွေးပေါင်ချိန်၊ ကိုယ်အလေးချိန်၊ ခါးပတ်လည်အတိုင်းအတာ၊ အစားအသောက်၊ အိပ်စက်မှု၊ လေ့ကျင့်ခန်း၊ ဆေးလိပ်နှင့် အရက်သောက်သုံးမှုတို့ကို အကဲဖြတ်သင့်သည်။ အန္တရာယ်အချက်များရှိပါက သွေးချို၊ သွေးတွင်းအဆီ၊ အသည်း၊ ကျောက်ကပ် သို့မဟုတ် ဆီးစစ်ဆေးမှုတို့ကို ဆရာဝန်က သင့်လျော်သလို အကြံပြုနိုင်သည်။
• အမျိုးသမီးကျန်းမာရေး သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာစစ်ဆေးမှုကို လက်ရှိလမ်းညွှန်ချက်၊ အသက်နှင့် တစ်ဦးချင်းအန္တရာယ်အလိုက် ပြုလုပ်သင့်သည်။ အသုံးပြုသည့်လမ်းညွှန်ချက်အလိုက် Pap test၊ HPV testing သို့မဟုတ် သင့်လျော်သောနည်းလမ်းများ ပါဝင်နိုင်သည်။
• အန္တရာယ်ရှိသူများတွင် လိင်မှတစ်ဆင့်ကူးစက်သောရောဂါများ လိင်ဖက်အသစ် သို့မဟုတ် အများအပြားရှိခြင်း၊ ကာကွယ်မှုမရှိသောလိင်ဆက်ဆံမှု သို့မဟုတ် STI ရာဇဝင်ရှိသူများသည် HIV၊ syphilis၊ hepatitis B၊ hepatitis C၊ gonorrhea နှင့် chlamydia စစ်ဆေးမှုများအကြောင်း ဆရာဝန်နှင့် ဆွေးနွေးသင့်သည်။
• ကာကွယ်ဆေး HPV၊ hepatitis B၊ tetanus၊ diphtheria၊ pertussis၊ influenza နှင့် တစ်ဦးချင်းအန္တရာယ်အလိုက် လိုအပ်သောကာကွယ်ဆေးများကို ပြန်လည်သုံးသပ်သင့်သည်။ ကျန်းမာပြီး အန္တရာယ်နည်းသော လူငယ်များတွင် tumor markers အများအပြား သို့မဟုတ် အကြောင်းပြချက်မရှိသော whole-body CT ကို ပုံမှန်စစ်ဆေးမှုအဖြစ် မရွေးချယ်သင့်ပါ။

အသက် 30–39 နှစ် — အလုပ်လုပ်သည့်အရွယ်၏ တိတ်ဆိတ်သောကျန်းမာရေးအန္တရာယ်များကို စတင်ရှာဖွေခြင်း
အသက် 30 ကျော်လာသည့်အခါ ထိုင်ပြီးအလုပ်လုပ်ချိန်များခြင်း၊ လေ့ကျင့်ခန်းနည်းခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန်တိုးခြင်း၊ အိပ်ရေးမဝခြင်းနှင့် စိတ်ဖိစီးမှုတို့၏ သက်ရောက်မှုများ စတင်စုဆောင်းလာနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် metabolic နှင့် cardiovascular risk factors များကို ပိုမိုအာရုံစိုက်သင့်သည်။

• ဘာတွေကို အကဲဖြတ်သင့်သလဲ? သွေးပေါင်ချိန်၊ ကိုယ်အလေးချိန်၊ ခါးပတ်လည်အတိုင်းအတာနှင့် နှလုံးသွေးကြောအန္တရာယ်များကို အကဲဖြတ်သင့်သည်။ လိုအပ်ပါက သွေးချို၊ သွေးတွင်းအဆီ၊ အသည်း၊ ကျောက်ကပ်နှင့် ဆီးစစ်ဆေးမှုများကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။
• သွေးတွင်းအဆီနှင့် ဆီးချို ဝမ်းဗိုက်အဆီများခြင်း၊ အိပ်ရေးမဝခြင်း၊ သကြားပါအချိုရည်များ မကြာခဏသောက်ခြင်း သို့မဟုတ် မိသားစုရာဇဝင်ရှိသူများတွင် အသက်ငယ်သေးသော်လည်း dyslipidemia သို့မဟုတ် abnormal glucose metabolism ဖြစ်နိုင်သည်။ စောစီးစွာသိရှိခြင်းက နေထိုင်မှုပုံစံပြောင်းလဲရန် အခွင့်အရေးပေးသည်။
• အသည်းအဆီဖုံးခြင်း အလုပ်လုပ်သည့်အရွယ်တွင် fatty liver disease ကို မကြာခဏတွေ့ရသည်။ အသည်းစစ်ဆေးမှုများနှင့်အတူ ကိုယ်အလေးချိန်၊ ခါးပတ်လည်၊ သွေးချိုနှင့် သွေးတွင်းအဆီတို့ကို အကဲဖြတ်နိုင်ပြီး လိုအပ်ပါက ultrasound သို့မဟုတ် နောက်ထပ်စစ်ဆေးမှုများကို ဆရာဝန်က အကြံပြုနိုင်သည်။
• အမျိုးသမီးကျန်းမာရေးနှင့် မိသားစုစီမံကိန်း သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာစစ်ဆေးမှုကို လမ်းညွှန်ချက်အတိုင်း ဆက်လက်ပြုလုပ်သင့်သည်။ ရာသီမမှန်ခြင်း၊ နာတာရှည်တင်ပါးဆုံပိုင်းနာကျင်ခြင်း၊ မျိုးမပွားနိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်စီစဉ်နေခြင်းရှိပါက မီးယပ်ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်သင့်သည်။

အသက် 40–49 နှစ် — နှလုံးသွေးကြောရောဂါ၊ ဆီးချိုနှင့် ကင်ဆာအချို့ကို ပိုမိုအလေးထားရမည့်အချိန်
အသက် 40 ကျော်လာသည့်အခါ နှလုံးသွေးကြောရောဂါ၊ ဆီးချို၊ dyslipidemia၊ သွေးတိုး၊ fatty liver နှင့် ကင်ဆာအချို့၏ အန္တရာယ်သည် အသက်နှင့်အတူ မြင့်တက်လာနိုင်သည်။

• နှလုံးနှင့် သွေးကြောအကဲဖြတ်မှု သွေးပေါင်ချိန်၊ သွေးတွင်းအဆီ၊ သွေးချို၊ ကိုယ်အလေးချိန်၊ ခါးပတ်လည်၊ ဆေးလိပ်သောက်ရာဇဝင်နှင့် မိသားစုရာဇဝင်ကို အကဲဖြတ်သင့်သည်။ ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း၊ ပုံမှန်မဟုတ်သော မောပန်းခြင်း၊ နှလုံးခုန်မမှန်ခြင်း သို့မဟုတ် သက်ဆိုင်ရာအန္တရာယ်များရှိပါက ECG သို့မဟုတ် နောက်ထပ်စစ်ဆေးမှုများ လိုအပ်နိုင်သည်။
• ဆီးချိုစစ်ဆေးခြင်း အသက်နှင့် အန္တရာယ်အချက်များအလိုက် prediabetes နှင့် type 2 diabetes ကို စစ်ဆေးသင့်ပြီး အထူးသဖြင့် ကိုယ်အလေးချိန်ပိုသူ သို့မဟုတ် အဝလွန်သူများတွင် အရေးကြီးသည်။
• ရင်သားကင်ဆာ အသက် 40 ကျော်အမျိုးသမီးများသည် လက်ရှိ screening guideline နှင့် တစ်ဦးချင်းအန္တရာယ်အပေါ်မူတည်၍ mammogram အကြောင်း ဆရာဝန်နှင့် ဆွေးနွေးသင့်သည်။ အန္တရာယ်မြင့်သူများတွင် သီးသန့်စစ်ဆေးမှုအစီအစဉ် လိုအပ်နိုင်သည်။
• အူမကြီးကင်ဆာ လမ်းညွှန်ချက်များစွာတွင် ပျမ်းမျှအန္တရာယ်ရှိသူများအတွက် အသက် 45 နှစ်ဝန်းကျင်မှ colorectal cancer screening စတင်ရန် အကြံပြုထားသည်။ Stool-based tests သို့မဟုတ် colonoscopy စသည့်နည်းလမ်းများကို တစ်ဦးချင်းအလိုက် ရွေးချယ်နိုင်သည်။ ဝမ်းတွင်သွေးပါခြင်း၊ မရှင်းလင်းသောကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း၊ သွေးအားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းသွားပုံဆက်တိုက်ပြောင်းလဲခြင်းရှိပါက screening age မရောက်သေးလည်း ဆရာဝန်နှင့်တွေ့သင့်သည်။

အသက် 50–64 နှစ် — ကြီးမားသောရောဂါများ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာမဖြစ်မီ စစ်ဆေးခြင်း
အသက် 50 ကျော်လာသည့်အခါ နာတာရှည်ရောဂါများနှင့် ကင်ဆာအချို့ ပိုမိုတွေ့ရနိုင်သဖြင့် ကာကွယ်ရေးကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုများ ပိုမိုအရေးကြီးလာသည်။ သွေးပေါင်ချိန်၊ သွေးတွင်းအဆီ၊ သွေးချို၊ ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်မှုနှင့် တစ်ဦးချင်းအန္တရာယ်အလိုက် လိုအပ်သောစစ်ဆေးမှုများကို စောင့်ကြည့်သင့်သည်။

• အူမကြီးကင်ဆာ သတ်မှတ်ထားသော screening interval အတိုင်း ဆက်လက်စစ်ဆေးသင့်သည်။ Precancerous polyps အချို့ကို စောစီးစွာရှာဖွေဖယ်ရှားခြင်းက အနာဂတ် colorectal cancer အန္တရာယ်ကို လျှော့ချနိုင်သည်။
• ရင်သားကင်ဆာနှင့် သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာ အမျိုးသမီးများသည် လက်ရှိလမ်းညွှန်ချက်၊ ယခင်စစ်ဆေးမှုရလဒ်နှင့် တစ်ဦးချင်းအန္တရာယ်အလိုက် mammography နှင့် cervical cancer screening ကို ဆက်လက်ပြုလုပ်သင့်သည်။
• အန္တရာယ်မြင့်သူများတွင် အဆုတ်ကင်ဆာ လက်ရှိ age နှင့် smoking-history criteria များနှင့် ကိုက်ညီသူများသည် ဆရာဝန်နှင့် ဆွေးနွေးပြီး low-dose CT ဖြင့် lung cancer screening ပြုလုပ်ရန် သင့်လျော်နိုင်သည်။ ပုံမှန် chest X-ray သည် အန္တရာယ်မြင့်သူများအတွက် low-dose CT screening နှင့် တူညီသောအစားထိုးနည်းလမ်း မဟုတ်ပါ။
• ဆီးကျိတ်ကင်ဆာ အမျိုးသားများသည် အသက်၊ တစ်ဦးချင်းအန္တရာယ်၊ မိသားစုရာဇဝင်နှင့် လက်ရှိလမ်းညွှန်ချက်များအလိုက် PSA screening ၏ အကျိုးကျေးဇူးနှင့် ကန့်သတ်ချက်များကို ဆရာဝန်နှင့် ဆွေးနွေးပြီးမှ ဆုံးဖြတ်သင့်သည်။

အသက် 65 နှစ်နှင့်အထက် — ဘဝအရည်အသွေးနှင့် လွတ်လပ်စွာနေထိုင်နိုင်မှုကို ထိန်းသိမ်းခြင်း
အသက်ကြီးသူများတွင် ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှု၏ ရည်ရွယ်ချက်သည် ရောဂါရှာဖွေရန်တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ လှုပ်ရှားနိုင်မှုနှင့် လွတ်လပ်စွာနေထိုင်နိုင်မှုကို ထိန်းသိမ်းရန်၊ လဲကျမှုကိုကာကွယ်ရန်နှင့် ရှောင်လွှဲနိုင်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို လျှော့ချရန်လည်း ဖြစ်သည်။

• အရိုးပွရောဂါ အသက် 65 နှစ်နှင့်အထက် အမျိုးသမီးများတွင် guideline အတိုင်း bone-density testing ဖြင့် osteoporosis screening ပြုလုပ်ရန် ယေဘုယျအားဖြင့် အကြံပြုထားသည်။ အသက် 65 နှစ်မပြည့်သေးသော သွေးဆုံးပြီးအမျိုးသမီးများတွင် fracture risk မြင့်ပါက စောစီးစွာစစ်ဆေးရန် လိုအပ်နိုင်သည်။
• လဲကျမှုနှင့် ဟန်ချက်ညီမှု လဲကျခဲ့ဖူးမှု၊ လမ်းလျှောက်နိုင်မှု၊ ဟန်ချက်ညီမှု၊ ခြေထောက်ကြွက်သားအား၊ အမြင်အာရုံ၊ ဖိနပ်၊ ကိုယ်နေအထားပြောင်းချိန် သွေးပေါင်ချိန်နှင့် မူးဝေခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်ငိုက်ခြင်းဖြစ်စေနိုင်သည့်ဆေးများကို သင့်လျော်သလို အကဲဖြတ်သင့်သည်။
• အကြားအာရုံ၊ အမြင်အာရုံနှင့် မှတ်ဉာဏ် အကြားအာရုံနှင့် အမြင်အာရုံပြဿနာများသည် လဲကျမှု၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဝေးကွာမှု၊ ဆက်သွယ်ရေးပြဿနာနှင့် မှတ်ဉာဏ်ပြဿနာကဲ့သို့ ထင်မြင်စေနိုင်သဖြင့် အကဲဖြတ်မှုသည် ဘဝအရည်အသွေးအတွက် အရေးကြီးသည်။
• ဆေးဝါးများ ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း သက်ကြီးရွယ်အိုများသည် ဆေးဝါးအမျိုးအစားများစွာ သောက်သုံးနေရတတ်သဖြင့် prescription drugs၊ OTC medicines၊ supplements နှင့် herbal products များကို ပုံမှန်ပြန်လည်သုံးသပ်သင့်သည်။
• ဝမ်းဗိုက်အတွင်း Aortic Aneurysm အချို့သောအုပ်စုများ၊ အထူးသဖြင့် အသက် 65–75 နှစ်အတွင်း ယခင်က ဆေးလိပ်သောက်ခဲ့ဖူးသော အမျိုးသားများတွင် guideline နှင့် တစ်ဦးချင်းအန္တရာယ်အလိုက် ultrasound တစ်ကြိမ်ဖြင့် screening ပြုလုပ်ရန် အကြံပြုနိုင်သည်။
• သက်ကြီးရွယ်အိုများအတွက် ကာကွယ်ဆေး အသက်၊ နာတာရှည်ရောဂါများ၊ ကာကွယ်ဆေးမှတ်တမ်းနှင့် လက်ရှိလမ်းညွှန်ချက်များအလိုက် influenza၊ pneumococcal၊ shingles၊ tetanus၊ RSV နှင့် အခြားလိုအပ်သောကာကွယ်ဆေးများကို ပြန်လည်သုံးသပ်သင့်သည်။

“အားလုံးစစ်ချင်လို့” မရွေးချယ်သင့်သော စစ်ဆေးမှုများ

အသေးစိတ်စစ်ဆေးမှုဟု ထင်ရသော်လည်း လူတိုင်းအတွက် မသင့်လျော်သော စစ်ဆေးမှုများရှိသည်။ ဥပမာ-
– Tumor markers အများအပြား Tumor markers များစွာသည် လက္ခဏာမရှိသော ကျန်းမာသူများတွင် ပုံမှန် cancer screening အဖြစ် မသင့်လျော်ပါ။ ကင်ဆာမဟုတ်သောအခြေအနေများကြောင့်လည်း မြင့်နိုင်ပြီး အချို့ကင်ဆာများတွင် အစောပိုင်း၌ marker မမြင့်နိုင်ပါ။

– ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအကြောင်းပြချက်မရှိသော Whole-body CT
CT တွင် ionizing radiation ပါဝင်ပြီး အန္တရာယ်မရှိသော incidental findings များကို တွေ့ရှိနိုင်ကာ မလိုအပ်သော နောက်ထပ်စစ်ဆေးမှုများနှင့် စိုးရိမ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

– လက္ခဏာ သို့မဟုတ် အန္တရာယ်မရှိဘဲ ဟော်မုန်းနှင့် ဗီတာမင်အများအပြားစစ်ခြင်း
အချို့စစ်ဆေးမှုများသည် သက်ဆိုင်ရာလက္ခဏာ သို့မဟုတ် အန္တရာယ်ရှိသူများတွင် အသုံးဝင်သော်လည်း လူတိုင်း နှစ်စဉ်စစ်ဆေးရန် မလိုအပ်ပါ။

– မလိုအပ်ဘဲ မကြာခဏ ပြန်လည်စစ်ဆေးခြင်း
ယခင်ရလဒ်ပုံမှန်ပြီး အန္တရာယ်နည်းပါက အချို့ screening tests များကို နှစ်စဉ်ပြုလုပ်ရန် မလိုအပ်ပါ။ ကောင်းမွန်သောကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုသည် “အများဆုံး” မဟုတ်ဘဲ “အသင့်တော်ဆုံး” ဖြစ်ရပါမည်။

နှစ်စဉ်စစ်ဆေးချိန်မရောက်မီ ဘယ်အချိန်တွင် ဆရာဝန်နှင့်တွေ့သင့်သလဲ? အောက်ပါလက္ခဏာများရှိပါက နှစ်စဉ်စစ်ဆေးချိန်အထိ မစောင့်သင့်ပါ။

• ရင်ဘတ်နာခြင်း သို့မဟုတ် ဖိအားခံစားရခြင်း၊ ပုံမှန်မဟုတ်သော မောပန်းခြင်း သို့မဟုတ် အသက်ရှူမဝခြင်း
• အကြောင်းရင်းမသိဘဲ ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း
• ဝမ်းတွင်သွေးပါခြင်း၊ ဝမ်းမည်းခြင်း သို့မဟုတ် မရှင်းလင်းသောသွေးအားနည်းခြင်း
• နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်း၊ သွေးပါချောင်းဆိုးခြင်း သို့မဟုတ် အသံဝင်ခြင်းကြာရှည်ခြင်း
• နာတာရှည်ဝမ်းဗိုက်နာခြင်း၊ မျိုချရခက်ခြင်း သို့မဟုတ် ဆက်တိုက်အန်ခြင်း
• ရာသီမမှန်ခြင်း သို့မဟုတ် သွေးဆုံးပြီးနောက် သွေးဆင်းခြင်း
• ဆီးတွင်သွေးပါခြင်း
• ပုံမှန်မဟုတ်သော အဖုအကျိတ်ကို စမ်းမိခြင်း
• ပြင်းထန်သောခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ လက်ခြေအားနည်းခြင်း၊ မျက်နှာရွဲ့ခြင်း သို့မဟုတ် စကားမပီခြင်း
• လုံလောက်စွာအနားယူပြီးနောက်လည်း မသက်သာသော နာတာရှည်ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု

ဤလက္ခဏာများရှိပါက ပုံမှန်ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးချိန်အထိ မစောင့်ဘဲ သက်ဆိုင်ရာဆေးဘက်ဆိုင်ရာအကဲဖြတ်မှု ခံယူသင့်သည်။

မိမိအတွက် သင့်လျော်သော ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှု package ကို ဘယ်လိုရွေးချယ်မလဲ?
1. အသက်ဘယ်လောက်ရှိပြီလဲ?
2. နာတာရှည်ရောဂါရှိပါသလား?
3. မိသားစုတွင် ဘယ်ရောဂါများရှိပါသလဲ?
4. ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း၊ အရက်သောက်ခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန်ပိုခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်အဆီများခြင်းရှိပါသလား?
5. မစစ်ဆေးရသေးသော ပုံမှန်မဟုတ်သည့်လက္ခဏာရှိပါသလား?

ဤအချက်အလက်များက ဆရာဝန်အား တစ်ဦးချင်းအန္တရာယ်နှင့် ကိုက်ညီသော စစ်ဆေးမှုများရွေးချယ်ရန် ကူညီပေးနိုင်သည်။

မကြာခဏမေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ
1. နှစ်စဉ်ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုကို နှစ်တိုင်းလုပ်ရန် လိုအပ်ပါသလား?
ပုံမှန်ကျန်းမာရေးအကဲဖြတ်မှုသည် အကျိုးရှိနိုင်သော်လည်း စစ်ဆေးမှုတိုင်းကို နှစ်စဉ်ပြန်လုပ်ရန် မလိုအပ်ပါ။ သင့်လျော်သော interval သည် အသက်၊ ယခင်ရလဒ်နှင့် တစ်ဦးချင်းအန္တရာယ်ပေါ် မူတည်သည်။

2. အသက်ငယ်သူများလည်း ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးရန် လိုပါသလား?
လိုအပ်ပါသည်။ သို့သော် အသက်နှင့် အန္တရာယ်အလိုက် သင့်လျော်စွာ ရွေးချယ်သင့်သည်။

3. သွေးစစ်ရလဒ်အားလုံး ပုံမှန်ဆိုလျှင် လုံးဝကျန်းမာသည်ဟု ဆိုနိုင်ပါသလား?
မဆိုနိုင်ပါ။ သွေးစစ်ခြင်းသည် ကျန်းမာရေးအကဲဖြတ်မှု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အချို့ရောဂါများတွင် ရာဇဝင်၊ ကိုယ်ခန္ဓာစစ်ဆေးမှု၊ imaging သို့မဟုတ် သီးခြား screening tests လိုအပ်နိုင်သည်။

4. ကင်ဆာအမျိုးအစားအားလုံးကို နှစ်တိုင်းစစ်ဆေးသင့်ပါသလား?
မလိုအပ်ပါ။ ကင်ဆာ screening ကို ကင်ဆာအမျိုးအစား၊ အသက်၊ လိင်၊ မိသားစုရာဇဝင်နှင့် တစ်ဦးချင်းအန္တရာယ်အလိုက် ရွေးချယ်သင့်သည်။

5. အမျိုးသမီးများ ရင်သားကင်ဆာစစ်ဆေးမှုကို ဘယ်အချိန်စတင်သင့်သလဲ?
လက်ရှိ guideline နှင့် တစ်ဦးချင်းအန္တရာယ်အလိုက် mammography အကြောင်း ဆရာဝန်နှင့် ဆွေးနွေးသင့်သည်။ အန္တရာယ်မြင့်သူများတွင် ပိုစောစွာ သို့မဟုတ် နောက်ထပ်စစ်ဆေးမှုများ လိုအပ်နိုင်သည်။

6. အမျိုးသားများ ဆီးကျိတ်ကင်ဆာစစ်ဆေးသင့်ပါသလား?
အသက်နှင့် တစ်ဦးချင်းအန္တရာယ်အလိုက် PSA screening ၏ အကျိုးကျေးဇူးနှင့် ကန့်သတ်ချက်များကို ဆရာဝန်နှင့် ဆွေးနွေးပြီးမှ ဆုံးဖြတ်သင့်သည်။

7. စစ်ဆေးမှုတွင် အနည်းငယ်ပုံမှန်မဟုတ်သောရလဒ်တွေ့ပါက စိုးရိမ်ရမလား?
ချက်ချင်းစိုးရိမ်ရန် မလိုပါ။ အစားအသောက်၊ အိပ်စက်မှု၊ ဆေးဝါး၊ လေ့ကျင့်ခန်း သို့မဟုတ် ယာယီပြောင်းလဲမှုများကြောင့် အနည်းငယ်မမှန်သောရလဒ်များ ဖြစ်နိုင်သည်။ ဆရာဝန်က ရာဇဝင်နှင့်အတူ အဓိပ္ပာယ်ဖော်ပြီး follow-up သို့မဟုတ် treatment လိုအပ်မှုကို ဆုံးဖြတ်သင့်သည်။

ကောင်းမွန်သောနှစ်စဉ်ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုသည် ဖြစ်နိုင်သမျှအားလုံးကို စစ်ဆေးခြင်းမဟုတ်ပါ။ အသက်၊ တစ်ဦးချင်းအန္တရာယ်နှင့် ကျန်းမာရေးရည်မှန်းချက်အလိုက် သင့်လျော်သောစစ်ဆေးမှုများကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြစ်သည်။

• အသက် 20–30 အရွယ်တွင် ကျန်းမာရေးအခြေခံကောင်းတည်ဆောက်ပြီး အန္တရာယ်အချက်များကို စောစီးစွာရှာဖွေပါ။
• အသက် 40 ကျော်တွင် နှလုံးသွေးကြောရောဂါ၊ ဆီးချို၊ သွေးတွင်းအဆီနှင့် သင့်လျော်သောကင်ဆာ screening ကို ပိုမိုအာရုံစိုက်ပါ။
• အသက် 50 ကျော်တွင် အသက်နှင့်အန္တရာယ်အလိုက် အရေးကြီးသော screening များကို စနစ်တကျပြုလုပ်သင့်သည်။

သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင် ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုသည် ဘဝအရည်အသွေးကို ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ လဲကျခြင်းနှင့် အရိုးကျိုးခြင်းကို ကာကွယ်ခြင်း၊ လွတ်လပ်စွာနေထိုင်နိုင်မှုကို ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် ရှောင်လွှဲနိုင်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို လျှော့ချခြင်းတို့ကိုလည်း အာရုံစိုက်သင့်သည်။ ကောင်းမွန်သောကျန်းမာရေးသည် ဈေးအကြီးဆုံးစစ်ဆေးမှုမှ စတင်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ မိမိအတွက် အသင့်တော်ဆုံးစစ်ဆေးမှုကို ရွေးချယ်ခြင်းမှ စတင်သည်။

အချက်အလက်မေးမြန်းရန်နှင့် ရက်ချိန်းယူရန်
Sapiens Hospital “Move Better : Live Better”
ဖုန်း 02-111-3703

ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ကိုးကားချက်များ
1. U.S. Preventive Services Task Force. Hypertension in Adults: Screening. 2021.
2. U.S. Preventive Services Task Force. Prediabetes and Type 2 Diabetes: Screening. 2021.
3. U.S. Preventive Services Task Force. Breast Cancer: Screening. 2024.
4. U.S. Preventive Services Task Force. Cervical Cancer: Screening. 2018; Draft Update 2024.
5. American Cancer Society. Colorectal Cancer Screening Guideline. 2026 update.
6. U.S. Preventive Services Task Force. Lung Cancer: Screening. 2021.
7. U.S. Preventive Services Task Force. Screening for Osteoporosis to Prevent Fractures. JAMA. 2025.
8. U.S. Preventive Services Task Force. Prostate Cancer: Screening. 2018.
9. U.S. Preventive Services Task Force. Hepatitis C Virus Infection in Adolescents and Adults: Screening. 2020.
10. Centers for Disease Control and Prevention / Advisory Committee on Immunization Practices. Recommended Adult Immunization Schedule for Ages 19 Years or Older. 2025, amended 2026.
11. Arnett DK, Blumenthal RS, Albert MA, et al. 2019 ACC/AHA Guideline on the Primary Prevention of Cardiovascular Disease. Circulation. 2019.
12. U.S. Preventive Services Task Force. Abdominal Aortic Aneurysm: Screening. 2019.