“Malignant Hyperthermia” ကို နားလည်ခြင်း
General Anesthesia နှင့် ဆက်နွယ်သော ရှားပါးသော်လည်း အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည့် အရေးပေါ်အခြေအနေ
မကြာသေးမီက general anesthesia ခံယူနေစဉ် ပြင်းထန်သော complication ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် သတင်းများနှင့်ဆက်စပ်၍ Malignant Hyperthermia (MH) ဟူသော အမည်ကို လူအများ ကြားလာနိုင်ပါသည်။ MH သည် ပုံမှန်anesthetic allergy မဟုတ်ဘဲ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အားနည်းချက်ရှိသူများတွင် anesthetic agents အချို့ကို ထိတွေ့ပြီးနောက် ရုတ်တရက် ပြင်းထန်သော hypermetabolic response ဖြစ်ပေါ်သည့် အရေးပေါ်အခြေအနေဖြစ်ပါသည်။ ရှားပါးသော်လည်း ချက်ချင်းသိရှိပြီး ကုသရန်လိုအပ်ပြီး အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်ပါသည်။
Malignant Hyperthermia ဆိုတာဘာလဲ?
Malignant Hyperthermia သည် skeletal muscle က anesthetic agents အချို့ကို မူမမှန်စွာ တုံ့ပြန်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ပါသည်။ ကြွက်သားဆဲလ်အတွင်း calcium လွန်ကဲစွာ ထွက်လာပြီး ကြွက်သားအဆက်မပြတ်အလုပ်လုပ်ခြင်းနှင့် metabolism ရုတ်တရက်မြင့်တက်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် Muscle Rigidity၊ CO₂ မြင့်တက်ခြင်း၊ Acidosis၊ Hyperkalemia၊ ကိုယ်အပူချိန်မြင့်တက်ခြင်းနှင့် Rhabdomyolysis တို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
အချိန်မီမကုသပါက Cardiac Arrhythmia၊ Acute Kidney Injury၊ Coagulation Abnormalities နှင့် Cardiac Arrest တို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။
MALIGNANT HYPERTHERMIA (MH)
သတ်မှတ်ထားသော anesthetic agents များနှင့် ဆက်စပ်သော ရှားပါးအရေးပေါ်အခြေအနေဖြစ်ပြီး Incidence သည် လူနာအသက်၊ လူဦးရေ၊ Procedure Type နှင့် Diagnostic Criteria အလိုက် သုတေသနတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကွာခြားနိုင်ပါသည်။
အကြောင်းရင်း
Genetic Susceptibility + Triggering Anesthetic Agents
Triggering Agents
• Sevoflurane
• Isoflurane
• Desflurane
• Succinylcholine
အရေးကြီးသော လက္ခဏာများ
• End-tidal CO₂ မူမမှန်စွာ မြင့်တက်ခြင်း
• နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း
• ကြွက်သားတင်းမာခြင်း
• ကိုယ်အပူချိန် ရုတ်တရက်မြင့်တက်ခြင်း၊ မကြာခဏ နောက်ပိုင်းအဆင့်တွင်တွေ့ရခြင်း
• Cardiac Arrhythmia
ကုသမှု
1. Triggering agents များကို ချက်ချင်းရပ်ခြင်း
2. 100% Oxygen ဖြင့် High-flow Ventilation ပေးခြင်း
3. Dantrolene ကို အမြန်ဆုံးပေးခြင်း
4. Metabolic Abnormalities နှင့် Complications များကို ကုသခြင်း
စောစီးစွာသိရှိပြီး လျင်မြန်စွာကုသခြင်းသည် အသက်ကယ်နိုင်ပါသည်။
MH က ဘယ်လောက်အဖြစ်များသလဲ?
Malignant Hyperthermia သည် ရှားပါးပါသည်။ Clinical Episode ဖြစ်ပွားမှုနှုန်းသည် သုတေသနအလိုက် ကွာခြားနိုင်ပြီး Susceptible Person တစ်ဦးသည် Triggering Agent ကို မရရှိမချင်း လက္ခဏာမပေါ်နိုင်သလို Anesthetic Exposure တိုင်းတွင်လည်း Crisis ဖြစ်မည်မဟုတ်ပါ။
Genetic Susceptibility သည် Clinical MH Episode အမှန်တကယ် ဖြစ်ပွားမှုထက် ပိုများနိုင်သောကြောင့် MH နှင့်ဆက်စပ်သော Genetic Variant ရှိသော်လည်း Crisis မဖြစ်ဖူးသူများ ရှိနိုင်ပါသည်။
အကြောင်းရင်း
MH သည် skeletal muscle အတွင်း calcium regulation မူမမှန်မှုနှင့် ဆက်စပ်သော မျိုးရိုးဗီဇအခြေအနေဖြစ်ပါသည်။ RYR1 သည် အဓိကဆက်စပ်သော gene ဖြစ်ပြီး CACNA1S နှင့် အခြား genetic variants များလည်း ပါဝင်နိုင်ပါသည်။ Susceptible Muscle သည် Triggering Agent ကို ထိတွေ့သောအခါ calcium အလွန်အကျွံ ထွက်လာပြီး sustained muscle contraction နှင့် severe hypermetabolic state ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။
Triggering Agents များ
– Volatile inhaled anesthetics: Sevoflurane, Isoflurane, Desflurane
– Depolarizing muscle relaxant: Succinylcholine
ထို့ကြောင့် MH သည် Operating Room တွင် Triggering anesthetic agents ရရှိနေစဉ် သို့မဟုတ် မကြာမီအချိန်အတွင်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။
အစောပိုင်းလက္ခဏာများ
• Ventilation ကောင်းနေသော်လည်း CO₂ မူမမှန်စွာ မြင့်တက်ခြင်း
• နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း
• Generalized သို့မဟုတ် Localized Muscle Rigidity
• လူနာအချို့တွင် Masseter Rigidity
• Respiratory သို့မဟုတ် Metabolic Acidosis
မှတ်သားရန်မှာ အဖျားမြင့်ခြင်းသည် အစောဆုံးလက္ခဏာမဟုတ်တတ်ပါ။ မကုသဘဲ ဆက်လက်တိုးတက်ပါက ကိုယ်အပူချိန်လျင်မြန်စွာမြင့်တက်ခြင်း၊ Rhabdomyolysis၊ Myoglobin ကြောင့် ဆီးမဲခြင်း၊ Hyperkalemia၊ Acute Kidney Injury၊ Cardiac Arrhythmia၊ Coagulation Abnormalities နှင့် Cardiac Arrest တို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
ကုသမှု : MH ကို သံသယရှိပါက အတည်ပြုစမ်းသပ်ချက်ကို မစောင့်ဘဲ ချက်ချင်းကုသရပါမည်။
အဓိကကုသမှုအဆင့်များ မှာ
1. Triggering anesthetic agents အားလုံးကို ချက်ချင်းရပ်ခြင်း
2. 100% Oxygen နှင့် High-flow Ventilation ပေး၍ Oxygenation ကောင်းမွန်စေပြီး CO₂ လွန်ကဲမှုကို ဖယ်ရှားခြင်း
3. Dantrolene ကို အမြန်ဆုံးပေးခြင်း။ Dantrolene သည် MH အတွက် specific treatment ဖြစ်ပြီး skeletal muscle အတွင်း abnormal calcium release ကို လျှော့ချပေးပါသည်။
4. Hyperthermia ရှိပါက Active Cooling၊ Hyperkalemia နှင့် Acidosis ကုသခြင်း၊ Arrhythmia Management၊ Fluid Therapy၊ Rhabdomyolysis နှင့် Kidney Injury စောင့်ကြည့်ခြင်းတို့ကို လိုအပ်သလို ပြုလုပ်ခြင်း
Genetic Testing ဖြင့် Risk ကို စစ်ဆေးနိုင်ပါသလား?
Selected Individuals များတွင် MH Susceptibility ကို ကူညီအကဲဖြတ်ရန် Genetic Testing ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် ကိုယ်တိုင် သို့မဟုတ် မိသားစုတွင် MH ကို သံသယရှိသော သမိုင်းရှိသူများတွင် အသုံးဝင်နိုင်ပါသည်။ Testing တွင် RYR1 နှင့် CACNA1S ကဲ့သို့ genes များ ပါဝင်နိုင်သော်လည်း Negative Genetic Test သည် MH Susceptibility ကို လုံးဝမပယ်နိုင်ပါ။ အချို့ကိစ္စများတွင် Specialized Referral Center တွင် Muscle Contracture Testing ကို စဉ်းစားနိုင်ပါသည်။
Dantrolene ရရှိနိုင်မှုအကြောင်း
Dantrolene သည် Malignant Hyperthermia အတွက် specific drug ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံတကာအကြံပြုချက်များအရ MH-triggering anesthetic agents အသုံးပြုသော healthcare facilities များတွင် Dantrolene ကို လျင်မြန်စွာရရှိနိုင်ရန်နှင့် MH Emergency ကို ချက်ချင်းကိုင်တွယ်နိုင်ရန် စနစ်တစ်ခုရှိသင့်ပါသည်။ သို့သော် အမှန်တကယ်ရရှိနိုင်မှုနှင့် ဒေသဆိုင်ရာစည်းမျဉ်းများသည် နိုင်ငံနှင့် facility အလိုက် ကွာခြားနိုင်ပါသည်။
ပြည်သူများ သိထားသင့်သည့်အချက်
Malignant Hyperthermia သည် ရှားပါးသော်လည်း အလွန်ပြင်းထန်ပြီး အသက်အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။ အရေးကြီးဆုံးမှာ Early Recognition၊ Triggering Agents ချက်ချင်းရပ်ခြင်း၊ Dantrolene ကို လျင်မြန်စွာပေးခြင်းနှင့် Complications များကို သင့်လျော်စွာကုသခြင်းဖြစ်ပါသည်။ အချိန်မီ Diagnosis နှင့် Treatment ရရှိပါက Outcomes သည် သိသိသာသာ ကောင်းမွန်လာနိုင်ပါသည်။
Article by Dr. Nattaya Udomsakdi
Specialist in Pain Management