ယခင်က လည်ပင်းနာခြင်း သို့မဟုတ် နာတာရှည်ခါးနာခြင်းအကြောင်း ပြောဆိုရာတွင် လူအများစုသည် “ကျောရိုးဆစ်ကြား ချပ်ပြားကျွံ၍ အာရုံကြောဖိမိခြင်း (Herniated Disc)” ကိုသာ အဓိက အာရုံစိုက်လေ့ရှိကြသည်။ သို့သော် လက်တွေ့တွင် အလွန်အဖြစ်များပြီး မကြာခဏ သတိမမူမိတတ်သည့် အခြားသော အဓိကအကြောင်းရင်းတစ်ခုမှာ “ကျောရိုးဆစ် အနောက်ဘက် အဆစ်ငယ်များမှ နာကျင်မှု” (Facet Joint Pain) ဖြစ်သည်။
လက်ရှိတွင် ရေဒီယိုလှိုင်းသုံး အာရုံကြောဖျက်ဆီးခြင်း (Radiofrequency Ablation; RFA) ဟုခေါ်သော ဆန်းသစ်သည့် ကုသမှုနည်းပညာသည် “ခွဲစိတ်မှုကြီး ပြုလုပ်ရန်အထိ မပြင်းထန်သေးသော်လည်း သမားရိုးကျ ထိန်းသိမ်းကုသမှုများဖြင့် သက်သာမှုမရှိသော” လူနာများအတွက် လစ်ဟင်းနေသည့် အရေးပါသော ကုသမှုကွက်လပ်ကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်သည်။
မေး-ဖြေ- Facet Joint ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံနှင့် နာကျင်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသော ယန္တရားများ
ကျောရိုးဆစ် အဆစ်ငယ် (Facet Joint) ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။
၎င်းသည် ကျောရိုးဆစ်တစ်ခုချင်းစီ၏ အနောက်ဘက်တွင် ချိတ်ဆက်ထိန်းညှိထားသော သေးငယ်သည့် အဆစ်များဖြစ်ပြီး လှုပ်ရှားမှုထောင့်များ (ကုန်းခြင်း၊ မော့ခြင်း၊ လိမ်ခြင်း သို့မဟုတ် လှည့်ခြင်း) ကို မျှတမှုရှိစေရန် ထောက်ပံ့ထိန်းညှိပေးသည်။ လည်ပင်းဆစ် (Cervical)၊ ရင်ဘတ်ကျောရိုးဆစ် (Thoracic) မှသည် ခါးအောက်ပိုင်းဆစ် (Lumbar) အထိ ကျောရိုးတစ်လျှောက် ဘယ်/ညာ နှစ်ဖက်စလုံးတွင် တည်ရှိသည်။ အဆိုပါဖွဲ့စည်းပုံတွင် အရိုးနု၊ အဆစ်အိတ် (Joint capsule) နှင့် အာရုံကြောအဖျားပိုင်းများစွာ ပါဝင်သောကြောင့် ရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ပျက်စီးယိုယွင်းခြင်း ဖြစ်ပေါ်ပါက ဒူးဆစ်ရိုးယိုယွင်းသကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော နာတာရှည်နာကျင်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
မျက်မှောက်ခေတ် လူနေမှုဘဝတွင် ဤအဆစ်ငယ်များ ပျက်စီးနာကျင်မှု အဘယ်ကြောင့် ပိုမိုများပြားလာသနည်း။
အဓိက အရှိန်မြှင့်တွန်းအားမှာ ခေါင်းငုံ့၍ အလုပ်လုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကုန်း၍ ကြာရှည်စွာ အလုပ်လုပ်သည့် အလေ့အထ၊ တစ်နည်းအားဖြင့် Text Neck Syndrome (စမတ်ဖုန်း အသုံးပြုမှုကြောင့် ဖြစ်သော လည်ပင်းဒဏ်ရာ) ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် လူ့ဦးခေါင်းသည် အလေးချိန် ၄–၆ ကီလိုဂရမ်ခန့် ရှိသော်လည်း ခေါင်းကို ငုံ့လိုက်သည့် ဒီဂရီတိုင်းတွင် ကျောရိုးဆစ်ကြား ချပ်ပြားနှင့် လည်ပင်းအနောက်ဘက် အဆစ်ငယ်များအပေါ် သက်ရောက်သည့် ဖိအားသည် အဆပေါင်းများစွာ တိုးမြင့်လာသည်။ ၎င်းသည် သတ်မှတ်ချိန်ထက်စော၍ အဆစ်ယိုယွင်းခြင်း၊ အမျှင်တွယ်ထူလာခြင်းနှင့် နာတာရှည် အဆစ်ရောင်ရမ်းခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသည်။ အထူးသဖြင့် ခေါင်းငုံ့ကာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ပြုလုပ်ရသည့် သွားဘက်ဆိုင်ရာဆရာဝန်များ၊ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်များ အပါအဝင် ရုံးဝန်ထမ်းများ၊ ပရိုဂရမ်မာများ၊ ဂရပ်ဖစ်ဒီဇိုင်နာများနှင့် ယာဉ်မတော်တဆမှုကြောင့် လည်ပင်းခါရမ်းဒဏ်ရာရရှိသူများ (Whiplash Injury) တွင် အလွန်အဖြစ်များသည်။
ရောဂါဖြစ်ပွားမှုဆိုင်ရာ အသေးစိတ်ယန္တရား
ကျောရိုးဆစ်ကြား ချပ်ပြားများ ယိုယွင်းပြားချပ်လာသောအခါ ဖိအားနှင့် လိမ်အားများသည် အနောက်ဘက်ရှိ Facet Joint အဆစ်ငယ်များဆီသို့ လွှဲပြောင်းသက်ရောက်သွားသည်။ ယင်းမှတစ်ဆင့် ပွတ်တိုက်မှုဖြစ်ခြင်း၊ အဆစ်အိတ်ရောင်ရမ်းခြင်း၊ အဆစ်ရောင်ရမ်းဖောင်းကြွခြင်းနှင့် အရိုးအတက်ထွက်၍ ဖိမိခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဤအဆစ်များသည် ဦးနှောက်ဆီသို့ Medial Branch Nerve ဟုခေါ်သော အာရုံကြောငယ်လေးများမှတစ်ဆင့် နာကျင်မှုအချက်ပြလှိုင်းများကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပေးပို့နေသည်။ အချိန်ကြာမြင့်စွာ လျစ်လျူရှုထားပါက ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်ကို ပြောင်းလဲစေပြီး နာကျင်မှုကို အလွန်အမင်း အာရုံခံလွယ်သည့် အခြေအနေ (Central Sensitization) သို့ ဦးတည်သွားစေနိုင်သည်။
ကျောရိုးဆစ်အဆင့်အလိုက် တွေ့ရှိရသော သီးခြားနာကျင်မှုလက္ခဏာများ
- လည်ပင်းဆစ်အဆင့် (Cervical Facet Pain): လည်ပင်းနာတာရှည် နာကျင်တောင့်တင်းပြီး ပခုံးနှင့် ကျောကုန်းဆီသို့ ပြန့်နှံ့သွားတတ်သည်။ ခေါင်းလှည့်ခြင်း သို့မဟုတ် ခေါင်းမော့ခြင်း ပြုလုပ်ပါက သိသာစွာ ပိုမိုနာကျင်တတ်သည်။ ဦးခေါင်းနောက်စေ့၊ နားနောက်ဘက်၊ နားထင် သို့မဟုတ် မျက်လုံးခွက်အတွင်းအထိ ပြန့်နှံ့နာကျင်တတ်ပြီး လည်ပင်းဆစ်ကြောင့်ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ခြင်း (Cervicogenic Headache) သို့မဟုတ် ခေါင်းတစ်ခြမ်းကိုက်ခြင်း (Migraine) နှင့် ဆင်တူသော်လည်း ထုံကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် ကြွက်သားအားနည်းခြင်း လက္ခဏာများ မပါဝင်ပေ။
- ရင်ဘတ်ကျောရိုးဆစ်အဆင့် (Thoracic Facet Pain): ကျောကုန်းရိုးနှစ်ဖက်ကြားတွင် အတွင်းပိုင်းထိ နက်ရှိုင်းစွာ တောင့်တင်းနာကျင်တတ်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ကုန်းခြင်း၊ လိမ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကျောဆန့်မော့ခြင်းတို့တွင် ပိုမိုနာကျင်လာပြီး ကျောရိုးအတွင်းပိုင်းကြွက်သားများ တောင့်တင်းတက်ကြွခြင်းနှင့် တွဲလျက်ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။
- ခါးအောက်ပိုင်းအဆင့် (Lumbar Facet Pain): ခါးအောက်ပိုင်း နာကျင်မှုသည် တင်ပါး သို့မဟုတ် တင်ဆုံရိုးဆီသို့ ပြန့်နှံ့သွားတတ်သည်။ မနက်အိပ်ရာထစအချိန် သို့မဟုတ် ထိုင်နေရာမှ ထချိန်တို့တွင် တောင့်တင်းနာကျင်မှု အလွန်သိသာသည်။ အချိန်ကြာမြင့်စွာ မတ်တပ်ရပ်ခြင်း၊ လမ်းလျှောက်ခြင်း သို့မဟုတ် ခါးကို အနောက်သို့ ကော့ညွတ်ခြင်း ပြုလုပ်ပါက နာကျင်မှု ပိုမိုပြင်းထန်လာတတ်သည်။ သို့သော် ကျောရိုးချပ်ပြားကျွံ၍ အာရုံကြောဖိမိသည့် ရောဂါကဲ့သို့ ဒူးအောက်ခြေထောက်အထိ စူးခနဲ ကျဉ်ဆင်းသွားသော နာကျင်မှုမျိုး ဖြစ်လေ့မရှိပေ။
မေး-ဖြေ- ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်းဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များနှင့် လူနာရွေးချယ်မှု စံနှုန်းများ (Diagnostic Block)
X-ray သို့မဟုတ် MRI ဓာတ်မှန်များသည် နာကျင်မှုဖြစ်ပေါ်သည့် အစက်အပြောက်ကို အဘယ်ကြောင့် တိကျစွာ မဖော်ပြနိုင်သနည်း။
MRI နှင့် X-ray ပုံရိပ်များသည် “ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ” ကိုသာ ပြသနိုင်ပြီး အမှန်တကယ် နာကျင်မှု အချက်ပြမှုကို မပြသနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ လူနာအများအပြားတွင် အရိုးကျီးပေါင်းတက်ခြင်း သို့မဟုတ် ချပ်ပြားကျွံခြင်းပုံရိပ်များ ရှင်းလင်းစွာ တွေ့ရသော်လည်း အဆိုပါနေရာမှ မည်သည့်နာကျင်မှုကိုမျှ မဖြစ်စေတတ်သလို အချို့သူများတွင် ဓာတ်မှန်ပုံရိပ် ပုံမှန်နီးပါး ကောင်းမွန်နေသော်လည်း ပြင်းထန်သော ဝေဒနာကို ခံစားနေရတတ်သည်။
စမ်းသပ်အာရုံကြောထုံပိတ်ခြင်း (Diagnostic Medial Branch Block) သည် အဘယ်ကြောင့် အရေးပါသနည်း။
အထက်ပါ ကန့်သတ်ချက်များကြောင့် Spine Intervention Society (SIS) ၏ နိုင်ငံတကာ စံချိန်စံညွှန်းအရ သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိသော အဆင့်ရှိ Medial branch အာရုံကြောဆီသို့ ထုံဆေးပမာဏ အနည်းငယ်ကို တိကျစွာ ထိုးသွင်း၍ ယာယီရလဒ်ကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးရသည်။ အကယ်၍ ထုံဆေးထိုးပြီးနောက် လူနာ၏ နာကျင်မှုပမာဏသည် ၇၅–၈၀% ထက် သိသာစွာ လျော့ကျသွားပြီး ယခင်က နာကျင်စေခဲ့သော လည်ပင်းလှည့်ခြင်း/ခါးကော့ခြင်း စသည့် လှုပ်ရှားမှုများကို ချက်ချင်း ပြုလုပ်နိုင်ပါက အမှားအယွင်းမရှိ မှန်ကန်မှုကို အတည်ပြုနိုင်ပြီး (False Positive ဖြစ်နိုင်ခြေကို ပယ်ဖျက်နိုင်သည်)၊ ရေရှည် RFA ပြုလုပ်မည့် လူနာများကို အတိကျဆုံး ရွေးချယ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
ကြိမ်နှုန်းမြင့် ရေဒီယိုလှိုင်းသုံး အာရုံကြောဖျက်ဆီးခြင်း လုပ်ထုံးလုပ်နည်း (RFA)
RFA နည်းပညာဖြင့် ကုသခြင်းသည် ခွဲစိတ်မှုကြီး မဟုတ်ပါ။ အရိုးတည်ဆောက်ပုံများကို ဖြတ်တောက်ရန် မလိုသလို အဆစ်များကို သတ္တုဝက်အူများဖြင့် ချည်နှောင်တပ်ဆင်ရန်လည်း မလိုပေ။ အထူးပြုလုပ်ထားသော အပ်ချောင်းငယ်ကို အသုံးပြု၍ ကြိမ်နှုန်းမြင့် ရေဒီယိုလှိုင်းစွမ်းအင်ကို သီးခြားနေရာအတွက် အပူစွမ်းအင်အဖြစ် ပြောင်းလဲကာ Medial branch အာရုံကြောမှ ဦးနှောက်ဆီသို့ နာကျင်မှုအချက်ပြ ပို့လွှတ်ခြင်းကို ဖျက်ဆီးပိတ်ဆို့ပေးခြင်းဖြစ်သည်။ ဤနည်းသည် ကျောရိုးဆစ် အဆစ်ငယ်၏ မူလတည်ဆောက်ပုံကို ပျက်စီးစေခြင်း မရှိပေ။
လက်တွေ့ကုသမှုဆိုင်ရာ အားသာချက်များနှင့် ကန့်သတ်ချက်များကို နှိုင်းယှဉ်ခြင်း
| RFA ကုသမှု၏ အားသာချက်များ 19.Radiofrequency Ablation RFA.pdf | ကုသမှုအပြီး ကန့်သတ်ချက်များနှင့် ဖြစ်ပေါ်တတ်သော အခြေအနေများ 19.Radiofrequency Ablation RFA.pdf |
| • အပ်ပေါက်ခန့်သာရှိသော အလွန်သေးငယ်သည့် ဒဏ်ရာ၊ နာကျင်မှုနည်းပါးပြီး ခွဲစိတ်မှုကြီး ပြုလုပ်ရန် မလိုခြင်း • လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်သက်သာလာနိုင်ခြင်း၊ ဆေးရုံတွင် အချိန်ကြာမြင့်စွာ တက်ရောက်ကုသရန် မလိုခြင်း • မူလ ကျောရိုးတည်ဆောက်ပုံကို ပျက်စီးစေခြင်း သို့မဟုတ် ပြောင်းလဲစေခြင်း မရှိခြင်း • မလိုအပ်ဘဲ အရိုးဆစ်ချင်းဆက်ခွဲစိတ်မှု (Spinal Fusion) ပြုလုပ်ရခြင်းကို ရှောင်ရှားရန် သို့မဟုတ် ရွှေ့ဆိုင်းရန် အထောက်အကူပြုခြင်း • အာရုံကြောများ ပြန်လည်ပေါက်ဖွားလာပါက ဘေးကင်းစွာဖြင့် ထပ်မံကုသမှု ပြုလုပ်နိုင်ခြင်း | • တစ်သက်တာ အပြီးတိုင် ပျောက်ကင်းသွားသော ကုသမှုမျိုး မဟုတ်ခြင်း • ချက်ချင်း နာကျင်မှု သက်သာစေသော အာနိသင်သည် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၈–၁၂ လခန့် တည်တံ့နိုင်ခြင်း • ပထမ ၁–၂ ပတ်အတွင်း အပ်စိုက်သည့်နေရာ၌ ပူစပ်ပူလောင် နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် အာရုံကြောမြစ် ခေတ္တယားယံရောင်ရမ်းခြင်း (Neuritis) ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြင်း • ကုသမှု၏ အပြည့်အဝ နာကျင်မှု သက်သာစေသောအာနိသင်သည် ကုသပြီး ၂–၆ ပတ်ခန့်အကြာတွင် အထွတ်အထိပ် ထွက်ပေါ်လာခြင်း |
လုပ်ထုံးလုပ်နည်း အဆင့်ဆင့်- ဤကုသမှုကို ပိုးသတ်သန့်စင်ထားသော အခန်းအတွင်း အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ ပုံရိပ်ဖော်နိုင်သော ဓာတ်မှန်စက် (Fluoroscopy guidance) ဖြင့် လမ်းညွှန်၍ ပြုလုပ်သည်။ လူနာသည် မှောက်ခုံအနေအထားဖြင့် နေရပြီး ထုံဆေးနှင့်အတူ စိတ်ငြိမ်ဆေးအပျော့စားကို အသုံးပြုသည်။ မိနစ် ၃၀ မှ ၆၀ ခန့်သာ ကြာမြင့်ပြီး ပြုလုပ်သည့်နေ့တွင်ပင် အိမ်သို့ ချက်ချင်း ပြန်နိုင်ပါသည်။
ကိုးကားသုတေသန စာတမ်းများ (Research References)
- Chan CW, Peng P. Failed back surgery syndrome. Pain Medicine. 2011;12(4):577-606.
- Thomson S. Failed back surgery syndrome: definition, epidemiology and demographics. British Journal of Pain. 2013;7(1):56-59.
- Cohen SP, Raja SN. Pathogenesis, diagnosis, and treatment of lumbar zygapophysial (facet) joint pain. Anesthesiology. 2007;106(3):591-614.
- Schwarzer AC, Wang SC, Bogduk N, et al. Prevalence and clinical features of lumbar zygapophysial joint pain: a study in an Australian population with chronic low back pain. Annals of the Rheumatic Diseases. 1995;54:100-106.
- Manchikanti L, Manchukonda R, Pampati V, et al. Prevalence of facet joint pain in chronic spinal pain of cervical, thoracic, and lumbar regions. BMC Musculoskeletal Disorders. 2004;5:15.
- Cohen SP, Huang JH, Brummett C. Facet joint pain-advances in patient selection and treatment. Nature Reviews Rheumatology. 2013;9(2):101-116.
- Cohen SP, Hurley RW, Christo PJ, Winkley JV. Clinical predictors of success and failure for lumbar facet radiofrequency denervation. Clinical Journal of Pain. 2007.
- Cohen SP et al. Lumbar zygapophysial (facet) joint radiofrequency denervation success as a function of diagnostic block relief. Spine Journal. 2008.
- Cohen SP et al. Consensus practice guidelines on interventions for lumbar facet joint pain from a multispecialty, international working group. Regional Anesthesia and Pain Medicine. 2020;45(6):424-467.
- Provenzano DA et al. Assessment of real-world, prospective outcomes in patients treated with lumbar radiofrequency ablation for chronic pain (RAPID Study).
- Son JH, Kim SD, Kim SH, Lim DJ, Park JY. The efficacy of repeated radiofrequency medial branch neurotomy for lumbar facet syndrome. Journal of Korean Neurosurgical Society. 2010;48(3):240-243.