သွေးတွင်းအဆီဓာတ်မြင့်ခြင်း (High Cholesterol) — လက္ခဏာမပြဘဲ ဖြစ်နိုင်သည့် ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး နှလုံးဖောက်ခြင်းနှင့် လေဖြတ်ခြင်းအထိ ဖြစ်စေနိုင်သည်
လူအများစုသည် ဆီးချိုရောဂါနှင့် သွေးတိုးရောဂါကို အထူးဂရုစိုက်ကြသော်လည်း သွေးတွင်းအဆီဓာတ်မြင့်ခြင်းကို ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုရလဒ်တွင် တွေ့ရသည့် ကိန်းဂဏန်းတစ်ခုသာဟု ယူဆပြီး လျစ်လျူရှုတတ်ကြသည်။ အမှန်တကယ်တွင် သွေးတွင်းအဆီဓာတ် မမှန်ခြင်း၊ အထူးသဖြင့် LDL Cholesterol မြင့်မားခြင်းသည် နှလုံးနှင့် သွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို တိုးစေသည့် အရေးကြီးသောအချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ စိုးရိမ်စရာအချက်မှာ သွေးတွင်းအဆီဓာတ်မြင့်သူအများစုတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ လက္ခဏာမပြဘဲ နောက်ပိုင်းတွင် ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်လာမှသာ သိရှိရနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဥပမာ –
- နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းရောဂါ
- နှလုံးကြွက်သားသို့ သွေးရောက်ရှိမှု မလုံလောက်ခြင်း
- လေဖြတ်ခြင်း
- လေဖြတ်ခြင်းကြောင့် ကိုယ်အင်္ဂါအားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် လှုပ်ရှားမရခြင်း
- အဖျားပိုင်းသွေးကြောရောဂါ
ထို့ကြောင့် သွေးတွင်းအဆီဓာတ်မြင့်ခြင်းကို “Silent Risk” ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး သွေးကြောများအတွင်း ထိခိုက်ပျက်စီးမှုသည် သိသာထင်ရှားသည့် သတိပေးလက္ခဏာမရှိဘဲ တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။
သွေးတွင်းအဆီဓာတ်ဆိုတာ ဘာလဲ?
အဆီဓာတ်များသည် ဆဲလ်အမြှေးပါးတည်ဆောက်ခြင်း၊ ဟော်မုန်းထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် စွမ်းအင်သိုလှောင်ခြင်းတို့အတွက် ခန္ဓာကိုယ်လိုအပ်သော အရာများဖြစ်သည်။ သို့သော် သွေးထဲတွင် အချို့သော lipoprotein များ အလွန်များပြားလာပါက၊ အထူးသဖြင့် LDL Cholesterol မြင့်မားလာပါက သွေးကြောနံရံအတွင်း cholesterol စုပုံလာစေနိုင်သည်။
အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ cholesterol၊ ရောင်ရမ်းမှုဆိုင်ရာဆဲလ်များနှင့် အခြားပစ္စည်းများ စုပေါင်းကာ သွေးကြောနံရံအတွင်း Atherosclerotic Plaque ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် သွေးကြောများ ကျဉ်းလာခြင်း၊ မာကျောလာခြင်းနှင့် နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ အန္တရာယ်များ တိုးလာနိုင်သည်။
သွေးတွင်းအဆီဓာတ် အမျိုးအစားများမှာ ဘာတွေလဲ?
- LDL Cholesterol
LDL Cholesterol သည် သွေးကြောနံရံတွင် အဆီပြားများစုပုံလာစေသည့် atherosclerotic cardiovascular disease ဖြစ်ပွားမှုတွင် အရေးကြီးသောအခန်းကဏ္ဍရှိသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် LDL မြင့်လေလေ နှလုံးနှင့်သွေးကြောရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်တက်လေလေဖြစ်သည်။ ကုသရန်လိုအပ်သူများတွင် LDL ကို လျှော့ချခြင်းသည် နှလုံးဖောက်ခြင်းနှင့် သွေးကြောပိတ်လေဖြတ်ခြင်းအန္တရာယ်ကို လျှော့ချနိုင်သည်။ - HDL Cholesterol
HDL သည် ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ရှူးများမှ cholesterol ကို အသည်းသို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ရာတွင် အခန်းကဏ္ဍရှိသည်။ HDL နိမ့်ခြင်းသည် နှလုံးနှင့်သွေးကြောရောဂါအန္တရာယ် မြင့်တက်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နိုင်သော်လည်း နှလုံးသွေးကြောအန္တရာယ်ကို HDL တန်ဖိုးတစ်ခုတည်းဖြင့် မဆုံးဖြတ်သင့်ပါ။ - Triglycerides
Triglycerides သည် ခန္ဓာကိုယ်တွင် စွမ်းအင်သိုလှောင်ထားသည့် အဓိကအဆီပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ Triglycerides မြင့်ခြင်းသည် ဇီဝဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ ပြဿနာများနှင့် ဆက်စပ်နိုင်ပြီး အလွန်မြင့်မားပါက ပန်ကရိယရောင်ရမ်းခြင်း (Acute Pancreatitis) ဖြစ်နိုင်ခြေကို သိသိသာသာ တိုးစေနိုင်သည်။ အောက်ပါအခြေအနေများနှင့် အတူတွေ့ရတတ်သည် –
– အဝလွန်ခြင်း
– ဆီးချိုရောဂါ
– အသည်းအဆီဖုံးခြင်း
– Insulin Resistance
- Total Cholesterol
Total Cholesterol သည် သွေးအတွင်းရှိ cholesterol ပါဝင်သော lipoprotein အမျိုးအစားများစွာ၏ စုစုပေါင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။ ထို့ကြောင့် နှလုံးသွေးကြောအန္တရာယ်ကို အကဲဖြတ်ရာတွင် Total Cholesterol တစ်ခုတည်းကိုသာ မကြည့်ဘဲ LDL နှင့် အခြားအန္တရာယ်အချက်များကိုပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရသည်။
သွေးတွင်းအဆီဓာတ်မြင့်ခြင်းမှာ လက္ခဏာရှိသလား?
အဖြေကတော့ “အများအားဖြင့် လက္ခဏာမရှိပါ”။ လူတစ်ဦးသည် LDL မြင့်မားနေသည်ကို နှစ်ပေါင်းများစွာ မသိရှိဘဲ နေနိုင်ပြီး နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် သိသာထင်ရှားသည့် လက္ခဏာများ မရှိနိုင်ပါ။ အချို့တွင် နှလုံးနှင့်သွေးကြောရောဂါ ဖြစ်ပေါ်လာပြီးမှသာ တွေ့ရှိရနိုင်သည်။ ဥပမာ –
- ရင်ဘတ်နာခြင်း သို့မဟုတ် ရင်ဘတ်တင်းကျပ်ခြင်း
- နှလုံးဖောက်ခြင်း
- လေဖြတ်ခြင်း
- လေဖြတ်ခြင်းကြောင့် ကိုယ်အင်္ဂါအားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် လှုပ်ရှားမရခြင်း
သွေးတွင်းအဆီဓာတ်မြင့်ခြင်းက ဘာကြောင့် အန္တရာယ်ရှိတာလဲ?
အနည်အနှစ်များ တဖြည်းဖြည်းစုပုံလာသော ရေပိုက်တစ်ခုကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ အစပိုင်းတွင် ရေသည် ပုံမှန်စီးဆင်းနိုင်သော်လည်း အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပိုက်အတွင်းပိုင်း တဖြည်းဖြည်း ကျဉ်းလာနိုင်သည်။ သွေးကြောများတွင်လည်း အလားတူဖြစ်စဉ် ဖြစ်နိုင်သည်။ LDL မြင့်မားမှုကြာရှည်ပါက သွေးကြောနံရံအတွင်း plaque ဖြစ်ပေါ်လာစေနိုင်ပြီး plaque မတည်ငြိမ်ဘဲ ပေါက်ပြဲသွားပါက သွေးခဲတစ်ခု ရုတ်တရက်ဖြစ်ပေါ်ကာ သွေးကြောပိတ်ဆို့နိုင်သည်။ ထိုအခြေအနေသည် နှလုံးဖောက်ခြင်း သို့မဟုတ် သွေးကြောပိတ်လေဖြတ်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
သွေးတွင်းအဆီဓာတ်မြင့်ခြင်းနဲ့ ဘယ်ရောဂါတွေ ဆက်စပ်နိုင်သလဲ?
1. နှလုံးသွေးကြောရောဂါ နှလုံးကြွက်သားသို့ သွေးရောက်ရှိမှု မလုံလောက်သောအခါ အောက်ပါလက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည် –
- ရင်ဘတ်တင်းကျပ်ခြင်း သို့မဟုတ် နာကျင်ခြင်း
- မောပန်းလွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် လေ့ကျင့်ခန်းခံနိုင်ရည် လျော့နည်းခြင်း
- အားထုတ်သည့်အခါ ရင်ဘတ်နာခြင်း
နှလုံးသွေးကြော ရုတ်တရက်ပိတ်ဆို့ပါက Heart Attack ဖြစ်နိုင်သည်။
2. ဦးနှောက်သွေးကြောရောဂါ LDL မြင့်မားခြင်းသည် atherosclerosis ဖြစ်ပေါ်မှုတွင် အခန်းကဏ္ဍရှိပြီး သွေးကြောပိတ်လေဖြတ်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေနိုင်သည်။ အရေးကြီးသော သတိပေးလက္ခဏာများမှာ –
- မျက်နှာတစ်ဖက် ရုတ်တရက်ရွဲ့ခြင်း
- လက် သို့မဟုတ် ခြေ ရုတ်တရက်အားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် ထုံခြင်း
- ရုတ်တရက် စကားမပီခြင်း သို့မဟုတ် စကားပြောရန်ခက်ခဲခြင်း
- ရုတ်တရက် ဟန်ချက်ပျက်ခြင်း သို့မဟုတ် လှုပ်ရှားမှုညှိနှိုင်းနိုင်စွမ်း ကျဆင်းခြင်း
3. အဖျားပိုင်းသွေးကြောရောဂါ အောက်ပါလက္ခဏာများ ဖြစ်နိုင်သည် –
- လမ်းလျှောက်သည့်အခါ ခြေသလုံး သို့မဟုတ် ခြေထောက်နာခြင်း
- လမ်းလျှောက်နိုင်သည့်အကွာအဝေး လျော့နည်းလာခြင်း
- ခြေဖဝါးအေးခြင်း
- ခြေထောက် သို့မဟုတ် ခြေဖဝါးရှိ အနာများ ပျောက်ကင်းရန်နှေးခြင်း
4. အသည်းအဆီဖုံးခြင်း အသည်းအဆီဖုံးခြင်းနှင့် သွေးတွင်းအဆီဓာတ် မမှန်ခြင်းတို့တွင် တူညီသော ဇီဝဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ အန္တရာယ်အချက်များ ရှိနိုင်သောကြောင့် အတူတကွ တွေ့ရှိရတတ်သည်။ အထူးသဖြင့် –
- ဝမ်းဗိုက်အဆီများခြင်း
- ဆီးချိုရောဂါ
- Triglycerides မြင့်ခြင်း
သွေးတွင်းအဆီဓာတ် ဘယ်လောက်ဆို မြင့်တယ်လို့ သတ်မှတ်သလဲ?
LDL Cholesterol
- လူတိုင်းအတွက် သင့်လျော်သည့် LDL ပန်းတိုင်တစ်ခုတည်း မရှိပါ။ အရွယ်ရောက်သူများစွာအတွက် LDL 100 mg/dL အောက်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် သင့်တော်သောအဆင့်အဖြစ် ယူဆနိုင်သည်။
- နှလုံးနှင့်သွေးကြောရောဂါ ရှိပြီးသူများ၊ ဆီးချိုရောဂါ၊ နာတာရှည်ကျောက်ကပ်ရောဂါ သို့မဟုတ် အခြားအရေးကြီးသော အန္တရာယ်အချက်များရှိသူများတွင် ဆရာဝန်၏အကဲဖြတ်မှုအရ LDL ပန်းတိုင်ကို ပိုမိုနိမ့်စွာ သတ်မှတ်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။
Triglycerides အစာရှောင်ထားသည့်အချိန်တွင် 150 mg/dL အောက်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ပုံမှန်အဆင့်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။
HDL Cholesterol
- အမျိုးသားများတွင် 40 mg/dL အောက်ကို HDL နိမ့်သည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် သတ်မှတ်သည်။
- အမျိုးသမီးများတွင် 50 mg/dL အောက်ကို HDL နိမ့်သည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် သတ်မှတ်သည်။
သို့သော် ကုသမှုဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် သင့်တော်သော cholesterol ပန်းတိုင်ကို သတ်မှတ်ရာတွင် တန်ဖိုးတစ်ခုတည်းကိုသာ မကြည့်ဘဲ လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ နှလုံးနှင့်သွေးကြောရောဂါအန္တရာယ်အားလုံးကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်သည်။
သွေးတွင်းအဆီဓာတ်ကို ထိခိုက်စေနိုင်သော အစားအစာများ Saturated fat သို့မဟုတ် trans fat များသော အစားအစာများကို လျှော့စားသင့်သည်။ ဥပမာ အကြော်အလှော်အချို့၊ fast food၊ bakery အစားအစာများ၊ ထောပတ်၊ cream၊ အဆီများသောအသား၊ ပြုပြင်ထားသောအသားနှင့် တိရစ္ဆာန်အရေပြားတို့ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အချိုရည်၊ နို့လက်ဖက်ရည်၊ အချိုပွဲနှင့် သကြားထပ်ထည့်ထားသော အစားအစာများကို အလွန်အကျွံစားသုံးခြင်းသည် triglycerides မြင့်ခြင်းနှင့် ဇီဝဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို တိုးစေနိုင်သည်။
ပိန်တဲ့သူလည်း သွေးတွင်းအဆီဓာတ်မြင့်နိုင်သလား?
အဖြေကတော့ မြင့်နိုင်ပါတယ်။ ကိုယ်အလေးချိန် သို့မဟုတ် ကိုယ်ခန္ဓာပုံသဏ္ဌာန်တစ်ခုတည်းဖြင့် cholesterol ပုံမှန်ဖြစ်မဖြစ် မဆုံးဖြတ်နိုင်ပါ။ အချို့သူများတွင် Familial Hypercholesterolemia ကဲ့သို့ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အခြေအနေကြောင့် ငယ်ရွယ်စဉ်ကတည်းက LDL အလွန်မြင့်နိုင်သည်။ အခြားသူများတွင် ကိုယ်အလေးချိန်ပုံမှန်ဖြစ်သော်လည်း ဇီဝဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ အန္တရာယ်အချက်များ ရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ပိန်ခြင်းသည် cholesterol ပုံမှန်ဖြစ်သည်ဟု မဆိုလိုပါ။
သွေးတွင်းအဆီဓာတ်မြင့်သူတိုင်း ဆေးသောက်ရမလား? မလိုအပ်ပါ။ ကုသမှုသည် အောက်ပါအချက်များအပါအဝင် အချက်များစွာပေါ် မူတည်သည် –
- အသက်
- LDL အဆင့်
- ဆီးချိုရောဂါ
- သွေးတိုးရောဂါ
- ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း
- နှလုံးနှင့်သွေးကြောရောဂါ ရာဇဝင်
အချို့သူများတွင် လူနေမှုပုံစံပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် စတင်နိုင်သည်။
- အစားအသောက်ပုံစံ ပြုပြင်ခြင်း
- ပုံမှန်လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်း
- သင့်တော်သော ကိုယ်အလေးချိန်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်း
နှလုံးနှင့်သွေးကြောအန္တရာယ်အရ ဆေးကုသမှုလိုအပ်သူများတွင် ဆရာဝန်သည် Statin သို့မဟုတ် အခြား lipid-lowering therapy များကို စဉ်းစားနိုင်သည်။ ကုသမှုကို လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ စုစုပေါင်းအန္တရာယ်၊ LDL အဆင့်၊ ကျန်းမာရေးရာဇဝင်၊ ဆေးအပေါ်တုံ့ပြန်မှုနှင့် ဆေးခံနိုင်ရည်တို့အပေါ် အခြေခံ၍ သတ်မှတ်သင့်သည်။
သွေးတွင်းအဆီဓာတ်ကို သင့်တော်စွာ ထိန်းသိမ်းနိုင်သည့် နည်းလမ်းများ
- အဆီများသောအသား၊ တိရစ္ဆာန်အရေပြား၊ ထောပတ်နှင့် cream ကဲ့သို့ saturated fat များသော အစားအစာများကို လျှော့စားပါ
- ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ သစ်သီး၊ whole grains၊ ပဲနှင့် အစေ့အဆန်များမှ dietary fiber ကို တိုးမြှင့်စားသုံးပါ
- ကျန်းမာရေးနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာစွမ်းရည်အလိုက် တစ်ပတ်လျှင် အလယ်အလတ်ပြင်းအား aerobic physical activity အနည်းဆုံး 150 မိနစ်ခန့် ရည်မှန်းပါ
- သင့်တော်သော ကိုယ်အလေးချိန်နှင့် ခါးပတ်လည်အရွယ်အစားကို ထိန်းသိမ်းပါ
- ဆေးလိပ်မသောက်ပါနှင့်
- အထူးသဖြင့် triglycerides မြင့်သူများတွင် အရက်သောက်သုံးမှုကို ကန့်သတ်ပါ
သွေးတွင်းအဆီဓာတ်ကို ဘယ်အချိန်မှာ စစ်ဆေးသင့်သလဲ? အရွယ်ရောက်သူများသည် သွေးတွင်းအဆီဓာတ်နှင့် နှလုံးသွေးကြောအန္တရာယ်ကို အချိန်အခါအလိုက် စစ်ဆေးသင့်သည်။ စတင်စစ်ဆေးရမည့်အသက်နှင့် စစ်ဆေးမှုအကြိမ်ရေသည် လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ အန္တရာယ်အချက်များနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာလမ်းညွှန်ချက်များပေါ် မူတည်သည်။ အထူးသဖြင့် –
- နှလုံးနှင့်သွေးကြောအန္တရာယ်ကို မစစ်ဆေးဖူးသေးသော အရွယ်ရောက်သူများ
- မိသားစုတွင် အသက်ငယ်ငယ်နှင့် နှလုံးသွေးကြောရောဂါ ဖြစ်ဖူးသူ သို့မဟုတ် cholesterol အလွန်မြင့်သူရှိခြင်း
- ဆီးချိုရောဂါရှိခြင်း
- သွေးတိုးရောဂါရှိခြင်း
- ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း
- ကိုယ်အလေးချိန်များခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်အဆီများခြင်း
- အသည်းအဆီဖုံးခြင်း သို့မဟုတ် အခြားဇီဝဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ အန္တရာယ်အချက်များရှိခြင်း
မည်သည့်လက္ခဏာမျှ မရှိသော်လည်း ပုံမှန်ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ခြင်းသည် အရေးကြီးသည်။ အကြောင်းမှာ သွေးတွင်းအဆီဓာတ်မြင့်ခြင်းသည် နှလုံးနှင့်သွေးကြောဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ မဖြစ်ပေါ်မီအထိ လက္ခဏာမပြတတ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ LDL မြင့်မားခြင်းသည် နှလုံးသွေးကြောရောဂါ၊ သွေးကြောပိတ်လေဖြတ်ခြင်းနှင့် ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားသွေးကြောများတွင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သော atherosclerotic cardiovascular disease အန္တရာယ်ကို တိုးစေနိုင်သည်။
သတင်းကောင်းမှာ သွေးတွင်းအဆီဓာတ် မမှန်ခြင်းကို သွေးစစ်ဆေးမှုဖြင့် သိရှိနိုင်ပြီး သင့်တော်သော အစားအသောက်နှင့် လူနေမှုပုံစံပြောင်းလဲခြင်း၊ ပုံမှန်ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု၊ ကိုယ်အလေးချိန်ထိန်းခြင်း၊ အခြားအန္တရာယ်အချက်များကို ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် လိုအပ်ပါက ဆေးကုသခြင်းတို့ဖြင့် နှလုံးနှင့်သွေးကြောအန္တရာယ်ကို လျှော့ချနိုင်သည်။ မိမိ၏ cholesterol အဆင့်နှင့် စုစုပေါင်းနှလုံးသွေးကြောအန္တရာယ်ကို သိရှိခြင်းသည် ရေရှည်ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုအတွက် အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
Sapiens Hospital သည် နာတာရှည်ရောဂါများနှင့် နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ အန္တရာယ်အချက်များကို ကာကွယ်ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ကျန်းမာရေးအကဲဖြတ်ခြင်းနှင့် လူတစ်ဦးချင်းစီအလိုက် သင့်တော်သော စောင့်ရှောက်မှုအစီအစဉ်များကို ပံ့ပိုးပေးပါသည်။