ကလေးဝမ်းလျှောခြင်း — ဘယ်လိုလက္ခဏာတွေက ရေဓာတ်ခန်းခြောက်နိုင်ခြေရှိကြောင်း ဖော်ပြသလဲ?

ကလေးဝမ်းလျှောခြင်း — ဘယ်လိုလက္ခဏာတွေက ရေဓာတ်ခန်းခြောက်နိုင်ခြေရှိကြောင်း ဖော်ပြသလဲ?

    ကလေးဝမ်းလျှောပြီး ဝမ်းရည်မကြာခဏသွားခြင်း သို့မဟုတ် အန်ခြင်းပါ တွဲဖြစ်လာသည့်အခါ မိဘများအနေဖြင့် “ရေဓာတ်ခန်းခြောက်တော့မလား?” နှင့် “အခုဆေးရုံသွားသင့်ပြီလား?” ဟု စိုးရိမ်တတ်ပါသည်။ ကလေးငယ်များသည် လူကြီးများနှင့် မတူဘဲ ခန္ဓာကိုယ်တွင် ရေပါဝင်မှုအချိုး ပိုများပြီး ရေဓာတ်ပိုမိုလျင်မြန်စွာဆုံးရှုံးနိုင်ကာ တစ်ချိန်က အခြေအနေကောင်းသလို မြင်ရသော်လည်း အချိန်တိုအတွင်း အလွန်အားနည်းလာနိုင်ပါသည်။

ကလေးဝမ်းလျှောမှုအများစုသည် အစာအိမ်နှင့်အူလမ်းကြောင်း ကူးစက်မှုကြောင့်ဖြစ်ပြီး rotavirus, norovirus နှင့် အခြား virus များသည် အဖြစ်များသောအကြောင်းရင်းများဖြစ်ပါသည်။ ဝမ်းရည်သွားခြင်း၊ အန်ခြင်း၊ ဖျားခြင်း၊ ဗိုက်နာခြင်း၊ အစာစားချင်စိတ်နည်းခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ဆိုးငိုယိုခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ အများစုသည် ရက်အနည်းငယ်အတွင်း ကောင်းလာနိုင်သော်လည်း အရေးအကြီးဆုံး စောင့်ကြည့်ရမည့်အရာမှာ ဝမ်းသွားသည့်အကြိမ်ရေတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘဲ “ရေဓာတ်ခန်းခြောက်ခြင်း” နှင့် “သာမန်ဝမ်းလျှောခြင်းထက် ပိုမိုပြင်းထန်သောရောဂါကို ညွှန်ပြနိုင်သည့် လက္ခဏာများ” ဖြစ်ပါသည်။

NICE guideline အရ ကလေးငယ်များတွင် gastroenteritis ကြောင့်ဖြစ်သော ဝမ်းလျှောခြင်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် 5–7 ရက်ခန့် ကြာပြီး အများစုသည် 2 ပတ်အတွင်း ရပ်သွားပါသည်။ အန်ခြင်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် 1–2 ရက်ကြာပြီး အများစု 3 ရက်အတွင်း ရပ်ပါသည်။ သို့သော် dehydration လက္ခဏာ၊ ပြင်းထန်သောလက္ခဏာ သို့မဟုတ် အခြားရောဂါကိုညွှန်ပြသည့် လက္ခဏာများရှိပါက “မကြာခင်ပျောက်သွားမှာပါ” ဟု မစောင့်ဘဲ ဆေးစစ်သင့်ပါသည်။

ကလေးဝမ်းလျှောခြင်းဆိုတာ ဘာလဲ၊ ဘာကြောင့် ရေဓာတ်ခန်းခြောက်လွယ်သလဲ?
    ဝမ်းလျှောခြင်းဆိုသည်မှာ ကလေး၏ ပုံမှန်ဝမ်းပုံစံထက် ပိုရည်သော သို့မဟုတ် ရေကဲ့သို့သော ဝမ်းသွားခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ဝမ်းမကြာခဏသွားခြင်း၊ ဗိုက်အောင့်ခြင်း သို့မဟုတ် အန်ခြင်းပါ တွဲနိုင်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် နို့တိုက်ကလေးအချို့တွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ဝမ်းပျော့နှင့် မကြာခဏသွားတတ်သောကြောင့် ပုံမှန်ဝမ်းပုံစံနှင့် နှိုင်းယှဉ်ရန်လိုပါသည်။

ဝမ်းလျှောခြင်းနှင့် အန်ခြင်းကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်သည် ရေတစ်မျိုးတည်းကိုသာ မဆုံးရှုံးဘဲ sodium, potassium နှင့် bicarbonate ကဲ့သို့ အရေးကြီးသော electrolyte များကိုလည်း ဆုံးရှုံးပါသည်။ ကလေးက ရေ သို့မဟုတ် နို့သောက်နည်းလာပြီး ဝမ်းပိုသွားလာပါက dehydration စတင်နိုင်ပါသည်။ ပါးစပ်ခြောက်ခြင်း၊ ဆီးနည်းခြင်း၊ မျက်လုံးချိုင့်ခြင်း၊ အိပ်ငိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပြီး ပြင်းထန်သောအခါ လက်ခြေအေးခြင်း၊ နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း၊ အသက်ရှူမြန်ခြင်းနှင့် သွေးပေါင်ကျခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

Royal Children’s Hospital Melbourne သည် ကလေး dehydration ကို mild, moderate နှင့် severe ဟူ၍ ခွဲခြားထားပါသည်။ Severe dehydration တွင် သတိလစ်သလိုဖြစ်ခြင်း၊ နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း၊ အသက်ရှူမြန် သို့မဟုတ် နက်ရှိုင်းလာခြင်း၊ အသားအရေဖျော့ခြင်း သို့မဟုတ် mottled ဖြစ်ခြင်း၊ လက်ခြေအေးခြင်းနှင့် သွေးပေါင်ကျခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပြီး ဆေးရုံတွင် အမြန်ကုသရန်လိုပါသည်။

ရေဓာတ်ခန်းခြောက်မှု စတင်နိုင်ကြောင်း ဘယ်လိုလက္ခဏာတွေက ပြသလဲ?
      အစောပိုင်းလက္ခဏာများတွင် ပုံမှန်ထက်ရေပိုတောင်းခြင်း၊ ရေ သို့မဟုတ် နို့ပိုမိုမကြာခဏသောက်ခြင်း၊ ပါးစပ်နှင့်လျှာခြောက်ခြင်း၊ တံတွေးနည်းခြင်း၊ ငိုချိန်မျက်ရည်နည်းခြင်း၊ ဆီးနည်းခြင်း၊ ဆီးအရောင်ပိုရင့်ခြင်း သို့မဟုတ် diaper ကြာကြာခြောက်နေခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။ အချို့ကလေးများသည် စိတ်တိုလွယ်ခြင်း၊ ပိုပင်ပန်းခြင်း သို့မဟုတ် မကစားချင်ခြင်းဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ကလေးသည် နိုးကြား၊ ရေသောက်နိုင်၊ ဆီးရှိနေပြီး အလွန်အားနည်းခြင်းမရှိပါက mild dehydration သို့မဟုတ် dehydration မရှင်းလင်းသေးခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ သို့သော် သင့်တော်သော fluid replacement ကို ချက်ချင်းစတင်သင့်ပြီး ကလေးအိပ်ငိုက်လာသည်အထိ မစောင့်သင့်ပါ။

NICE သည် ကလေး ပိုမိုနာမကျန်းဖြစ်လာသလား၊ responsiveness ပြောင်းသလား၊ စိတ်တိုလာသလား သို့မဟုတ် အိပ်ငိုက်လာသလားကို စောင့်ကြည့်ရန် အကြံပြုထားပါသည်။ ဆီးနည်းခြင်း၊ အသားအရေဖျော့ သို့မဟုတ် mottled ဖြစ်ခြင်းနှင့် လက်ခြေအေးခြင်းတို့သည် dehydration ၏ အရေးကြီးလက္ခဏာများဖြစ်ပြီး မကုသပါက shock သို့ တိုးတက်နိုင်ပါသည်။

ဘယ်လိုလက္ခဏာတွေမှာ Dehydration အန္တရာယ်များပြီး အမြန်ဆရာဝန်နှင့် ပြသသင့်သလဲ?
     ကလေး ရေ သို့မဟုတ် နို့မသောက်နိုင်ခြင်း၊ သောက်တိုင်းအန်ခြင်း၊ ဝမ်းရည်အများကြီးသွားခြင်း၊ ဆီးအလွန်နည်းခြင်း သို့မဟုတ် နာရီများစွာဆီးမသွားခြင်း၊ ပါးစပ်အလွန်ခြောက်ခြင်း၊ မျက်လုံးချိုင့်ခြင်း၊ ကလေးငယ်တွင် fontanelle ချိုင့်ခြင်း၊ ငိုချိန်မျက်ရည်မထွက်ခြင်း၊ အိပ်ငိုက်ခြင်း၊ နိုးရခက်ခြင်း၊ လက်ခြေအေးခြင်း၊ အရေပြား mottled ဖြစ်ခြင်း၊ အသက်ရှူမြန်ခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အားနည်းခြင်းရှိပါက အမြန်ဆေးစစ်သင့်ပါသည်။

World Health Organization သည် ဝမ်းလျှောသော ကလေးများတွင် dehydration ကို အထွေထွေအခြေအနေ၊ မျက်လုံးချိုင့်ခြင်း၊ ရေသောက်နိုင်မှုနှင့် အရေပြားကို ညင်သာစွာဆွဲပြီးနောက် ပြန်လည်ညီညာလာသည့်အချိန်တို့ဖြင့် အကဲဖြတ်ပါသည်။ အိပ်ငိုက်သို့မဟုတ် သတိလစ်ခြင်း၊ မျက်လုံးချိုင့်ခြင်း၊ ရေမသောက်နိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် နည်းနည်းသာသောက်နိုင်ခြင်းနှင့် skin pinch အလွန်နှေးစွာ ပြန်လာခြင်းရှိပါက severe dehydration ဖြစ်နိုင်ပြီး fluid replacement အမြန်လိုအပ်ပါသည်။

ကလေး dehydration ကို ဝမ်းသွားသည့်အကြိမ်ရေတစ်ခုတည်းဖြင့် မဆုံးဖြတ်သင့်ပါ။ ဝမ်းအနည်းငယ်သာသွားသော်လည်း ရေမသောက်နိုင်ပြီး အန်များသောကလေးသည် dehydration ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ အခြားကလေးတစ်ဦးသည် ဝမ်းများများသွားသော်လည်း ORS ကောင်းကောင်းသောက်၊ ဆီးကောင်းကောင်းသွားပြီး လှုပ်ရှားတက်ကြွနေပါက severe dehydration မဖြစ်နိုင်သေးပါ။ ထို့ကြောင့် “ကလေး၏ အခြေအနေတစ်ခုလုံး” ကို အမြဲကြည့်ပါ။

ဘယ်ကလေးတွေမှာ ပိုသတိထားရမလဲ?
   အသက် 1 နှစ်အောက်၊ အထူးသဖြင့် 6 လအောက် ကလေးများတွင် ပိုသတိထားရန်လိုပါသည်။ Low birth weight infant များ၊ 24 နာရီအတွင်း ဝမ်းရည် 5 ကြိမ်ထက်ပိုသွားသူများ၊ 24 နာရီအတွင်း 2 ကြိမ်ထက်ပိုအန်သူများ၊ ရေ သို့မဟုတ် နို့မသောက်နိုင်သူများ၊ နာမကျန်းချိန် နို့တိုက်ရပ်ထားသူများနှင့် အာဟာရမပြည့်ဝသောကလေးများတွင် dehydration အန္တရာယ် ပိုမြင့်ပါသည်။

ကျောက်ကပ်ရောဂါ၊ နှလုံးရောဂါ၊ metabolic disorder၊ immune deficiency ကဲ့သို့ နာတာရှည်ရောဂါရှိသောကလေးများ သို့မဟုတ် ဆေးအချို့သောက်နေသူများသည် ရေနှင့် electrolyte ဆုံးရှုံးမှုဒဏ် ပိုမိုခံနိုင်သောကြောင့် ဆရာဝန်နှင့် စောစီးစွာတိုင်ပင်သင့်ပါသည်။ ဖျားမြင့်ခြင်း၊ ဝမ်းလျှောခြင်းနှင့် အန်ခြင်းတို့ တစ်ပြိုင်နက်ဖြစ်ပါက ရေဆုံးရှုံးမှု ပိုများနိုင်ပါသည်။

ORS သည် အချိုရည်၊ သစ်သီးဖျော်ရည် သို့မဟုတ် Sports Drink ထက် ပိုသင့်တော်ပါသည်
     ကလေးဝမ်းလျှောချိန်တွင် ရေများများသောက်စေခြင်းသည် ကောင်းသောရည်ရွယ်ချက်ဖြစ်သော်လည်း electrolyte များစွာဆုံးရှုံးနေပါက ရေသန့်တစ်မျိုးတည်း မလုံလောက်နိုင်ပါ။ Mild to moderate dehydration ကို ကာကွယ်ခြင်းနှင့် ကုသခြင်းအတွက် ORS သည် ရေ၊ glucose နှင့် electrolyte များကို အူမှရေပြန်လည်စုပ်ယူနိုင်ရန် သင့်တော်သောအချိုးဖြင့် ပါဝင်သောကြောင့် အရေးကြီးပါသည်။

Dehydration မရှင်းလင်းသေးသောကလေးတွင် fluid ပိုမိုပေးပြီး အသက်အလိုက်အစားအစာကို ဆက်စားစေသင့်ပါသည်။ Mild to moderate dehydration တွင် ORS ဖြင့် fluid replacement လုပ်သင့်ပြီး အန်လွယ်သောကလေးတွင် 5 mL သို့မဟုတ် လက်ဖက်ရည်ဇွန်းတစ်ဇွန်းခန့်ကို မကြာခဏပေးပြီး ခံနိုင်လာသည့်အခါ ဖြည်းဖြည်းတိုးပေးနိုင်ပါသည်။

သစ်သီးဖျော်ရည်၊ carbonated drink၊ အချိုရည် သို့မဟုတ် sports drink များတွင် သကြားများတတ်ပြီး ဝမ်းလျှောသောကလေးအတွက် electrolyte အချိုး မသင့်တော်နိုင်ပါ။ သကြားများလွန်းခြင်းသည် အူအတွင်းရေကို ပိုဆွဲယူစေပြီး ဝမ်းပိုရည်စေနိုင်သောကြောင့် အထူးသဖြင့် dehydration အန္တရာယ်ရှိသောကလေးများတွင် ရှောင်သင့်ပါသည်။

ကလေးအန်နေချိန် ORS ကို ဘယ်လိုပေးသင့်သလဲ?
      ကလေးအန်ပါက တစ်ခါတည်း အများကြီးမပေးသင့်ပါ။ ခဏနားပြီးနောက် spoon, syringe သို့မဟုတ် cup သေးသေးဖြင့် ORS ကို နည်းနည်းစီ မကြာခဏပေးပါ။ 1–2 မိနစ်ခြား တစ်ငုံစီပေးပြီး ခံနိုင်လာမှ ပမာဏတိုးပေးနိုင်ပါသည်။

CDC guideline တွင် mild to moderate dehydration အတွက် ပထမ 2–4 နာရီအတွင်း ORS 50–100 mL/kg ကို rehydration အတွက် အသုံးပြုနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားပြီး ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်သော ဝမ်းလျှောခြင်း သို့မဟုတ် အန်ခြင်းကြောင့် ဆုံးရှုံးသည့် fluid ကို ထပ်မံဖြည့်ရန်လည်း လိုပါသည်။

ကလေးသည် တခါတရံအန်သော်လည်း ORS နည်းနည်းစီ ဆက်သောက်နိုင်ပါက နီးကပ်စွာစောင့်ကြည့်နိုင်ပါသည်။ သို့သော် သောက်တိုင်းအန်ခြင်း၊ လုံးဝမသောက်နိုင်ခြင်း၊ အိပ်ငိုက်လာခြင်း၊ ဆီးနည်းခြင်း သို့မဟုတ် လက်ခြေအေးခြင်းရှိပါက ဆရာဝန်နှင့် ပြသသင့်ပြီး အခြေအနေအလိုက် feeding tube သို့မဟုတ် intravenous fluid လိုနိုင်ပါသည်။

နို့နဲ့ အစားအစာကို ရပ်ထားဖို့လိုသလား?
     အကြောင်းပြချက်မရှိဘဲ အစားအစာကို အချိန်ကြာကြာမရပ်သင့်ပါ။ ရေလုံလောက်စွာပေးပြီး အန်ခြင်းသက်သာလာသည့်အခါ အသက်အလိုက်အစားအစာကို ပြန်စသင့်ပါသည်။ နို့တိုက်ကလေးများကို breast milk ဆက်တိုက်သင့်ပြီး formula milk ကိုလည်း ဆရာဝန်က အထူးညွှန်ကြားခြင်းမရှိပါက ကိုယ့်ဘာသာဖျော့မပေးသင့်ပါ။

NICE အရ dehydration မရှင်းလင်းသောကလေးများသည် breast milk နှင့် ပုံမှန်နို့ကို ဆက်သောက်နိုင်ပြီး သင့်တော်သော fluid ကို ပိုမိုပေးသင့်ပါသည်။ Rehydration ပြီးနောက် ပုံမှန်နို့နှင့် အသက်အလိုက်အစားအစာကို ပြန်လည်စားသုံးသင့်ပြီး ဝမ်းလျှောမရပ်မချင်း fruit juice နှင့် carbonated drink များကို ရှောင်သင့်ပါသည်။

အခြေအနေတိုးတက်လာချိန် ဆန်ပြုတ်၊ ငှက်ပျောသီး၊ ပေါင်မုန့်၊ soup သို့မဟုတ် အသက်အလိုက် ပျော့ပျောင်းသောအစားအစာများပေးနိုင်ပါသည်။ Bland food အနည်းငယ်သာကို အချိန်ကြာကြာမကန့်သတ်သင့်ဘဲ ကလေးစားနိုင်လာပါက ပုံမှန်အစားအစာသို့ ဖြည်းဖြည်းပြန်သင့်ပါသည်။

ဘယ်အချိန်မှာ သာမန်ဝမ်းလျှောခြင်း မဟုတ်နိုင်ကြောင်း သံသယရှိသင့်သလဲ?
   ကလေးဝမ်းလျှောခြင်းအားလုံးသည် viral infection မဟုတ်ပါ။ Bacterial infection၊ parasite၊ food poisoning၊ appendicitis၊ intussusception သို့မဟုတ် အခြားရောဂါများ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ဖျားအလွန်မြင့်ခြင်း၊ အိပ်ငိုက်ခြင်း၊ ပြင်းထန်သော သို့မဟုတ် တစ်နေရာတည်းဗိုက်နာခြင်း၊ ဗိုက်အလွန်ဖောင်းခြင်း၊ အစိမ်းရောင်အန်ခြင်း၊ ဝမ်းတွင်သွေး သို့မဟုတ် bloody mucus ပါခြင်း၊ ဝမ်းမည်းခြင်း၊ လည်ပင်းတင်းခြင်း၊ ဖိလျှင်မပျောက်သော rash သို့မဟုတ် dehydration ရှိပါက ဆရာဝန်နှင့် ပြသသင့်ပါသည်။

NICE အရ gastroenteritis မဟုတ်သော အခြားရောဂါများကို စဉ်းစားသင့်သည့် လက္ခဏာများတွင် အသက်အရွယ်နှင့်ဆိုင်သော high fever၊ အသက်ရှူမြန်ခြင်း သို့မဟုတ် ခက်ခြင်း၊ consciousness ပြောင်းခြင်း၊ neck stiffness၊ bulging fontanelle၊ non-blanching rash၊ stool တွင် blood သို့မဟုတ် mucus ပါခြင်း၊ green vomit၊ localized severe abdominal pain၊ abdominal distension နှင့် rebound tenderness တို့ ပါဝင်ပါသည်။

ဝမ်းတွင်သွေး သို့မဟုတ် bloody mucus ပါပါက antidiarrheal drug သို့မဟုတ် antibiotic ကို ကိုယ့်ဘာသာမသုံးသင့်ပါ။ အချို့ရောဂါများသည် stool test၊ blood test သို့မဟုတ် အခြားစစ်ဆေးမှု လိုနိုင်ပါသည်။

IV Fluid, Antibiotic သို့မဟုတ် Antidiarrheal ဆေးလိုသလား?
   ကလေးများတွင် ဆရာဝန်နှင့် မတိုင်ပင်ဘဲ antidiarrheal medicine သုံးရန် မအကြံပြုပါ။ ဆေးအချို့သည် အူလှုပ်ရှားမှုကို နှေးစေပြီး အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်များတွင် adverse effects ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

NICE သည် gastroenteritis ရှိသောကလေးများတွင် antidiarrhoeal medications မသုံးရန် ဖော်ပြထားပါသည်။ Antibiotic များကိုလည်း routine diarrhea တွင် မသုံးသင့်ဘဲ suspected sepsis၊ immune deficiency အချို့ သို့မဟုတ် ဆရာဝန်က antibiotic လိုအပ်ကြောင်း သတ်မှတ်ထားသော infection တစ်မျိုးမျိုးရှိမှသာ အသုံးပြုပါသည်။

Rotavirus နှင့် ကလေးများတွင် ပြင်းထန်သောဝမ်းလျှောခြင်း
Rotavirus သည် infant နှင့် ကလေးငယ်များတွင် severe diarrhea ၏ အရေးကြီးအကြောင်းရင်းတစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ ဝမ်းရည်များများသွားခြင်း၊ အန်ခြင်း၊ ဖျားခြင်း၊ ဗိုက်နာခြင်း၊ အစာမစားချင်ခြင်းနှင့် dehydration မြန်မြန်ဖြစ်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ Severe dehydration ကြောင့် အချို့ကလေးများ ဆေးရုံတက်ရနိုင်ပြီး rotavirus vaccination သည် severe disease ကို ကာကွယ်ရန် အရေးကြီးပါသည်။

Rotavirus vaccine ရပြီးသားကလေးများလည်း အခြားအကြောင်းရင်းများကြောင့် ဝမ်းလျှောနိုင်သေးသော်လည်း vaccine သည် severe rotavirus disease နှင့် hospitalization အန္တရာယ်ကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။ Vaccine များ၏ ရည်ရွယ်ချက်သည် ရောဂါကို 100% မဖြစ်စေရန် အမြဲမဟုတ်ဘဲ ပြင်းထန်ရောဂါ၊ complication နှင့် severe dehydration အန္တရာယ်ကို လျှော့ချရန်လည်း ဖြစ်ပါသည်။

ဘယ်အချိန်မှာ အိမ်မှာစောင့်ရှောက်နိုင်သလဲ?
    ဝမ်းရည်သွားသော်လည်း ကလေးတော်တော်လေး တက်ကြွနေပြီး ရေ သို့မဟုတ် ORS သောက်နိုင်၊ အန်တာမများ၊ ဆီးပုံမှန်၊ ဝမ်းတွင်သွေးမပါ၊ ဖျားအလွန်မမြင့်၊ ဗိုက်အလွန်မနာ၊ အိပ်ငိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် လက်ခြေအေးခြင်းမရှိပါက အစပိုင်းတွင် အိမ်၌ နီးကပ်စွာစောင့်ကြည့်နိုင်ပါသည်။ ORS၊ အသက်အလိုက်အစားအစာနှင့် နို့ကို သင့်တော်စွာ ဆက်ပေးပါ။

အိမ်တွင်စောင့်ရှောက်ရာ၌ “monitoring plan” ရှိသင့်ပါသည်။ ဝမ်းသွားသည့်အကြိမ်၊ အန်သည့်အကြိမ်၊ သောက်နိုင်သည့် ORS သို့မဟုတ် ရေပမာဏ၊ ဆီးသွားသည့်အကြိမ်၊ ကိုယ်အပူချိန်နှင့် ကလေး၏အပြုအမူကို မှတ်တမ်းထားနိုင်ပါသည်။ ကလေးအိပ်ငိုက်လာ၊ သောက်နည်းလာ၊ ဆီးနည်းလာ သို့မဟုတ် ဝမ်းသွားမှုမြန်မြန်တိုးလာပါက ဆရာဝန်နှင့် အမြန်ပြသပါ။

Dehydration အန္တရာယ်ရှိသောကလေး ဆေးရုံရောက်လျှင် ဘာတွေစစ်ဆေးမလဲ?
     ဆရာဝန်သည် dehydration severity၊ vital signs၊ body weight၊ consciousness၊ skin color၊ လက်ခြေအပူချိန်၊ urine output၊ sunken eyes၊ oral mucosa၊ skin elasticity နှင့် အခြားလက္ခဏာများကို စစ်ဆေးပါမည်။ Mild to moderate dehydration အများစုကို ORS ဖြင့် စောင့်ကြည့်ကုသနိုင်သော်လည်း severe dehydration, shock, သောက်မရခြင်း သို့မဟုတ် persistent vomiting ရှိပါက IV fluid လိုနိုင်ပါသည်။

Royal Children’s Hospital Melbourne အရ mild to moderate dehydration တွင် ဖြစ်နိုင်ပါက oral သို့မဟုတ် enteral rehydration ကို ဦးစားပေးပြီး severe dehydration သို့မဟုတ် oral/enteral fluid မရနိုင်သည့်အခါ intravenous fluid လိုအပ်ပါသည်။

မိဘများ မကြာခဏမေးသော မေးခွန်းများ

• ကလေးဝမ်းရည်အကြိမ်များများသွားပေမယ့် ကစားနိုင်သေးရင် ဆေးရုံချက်ချင်းသွားဖို့လိုသလား?
  ရေ သို့မဟုတ် ORS ကောင်းကောင်းသောက်နိုင်၊ ဆီးပုံမှန်၊ ဖျားမမြင့်၊ ဝမ်းတွင်သွေးမပါ၊ အန်မများဘဲ တုံ့ပြန်မှုကောင်းနေပါက အိမ်တွင် ခဏစောင့်ကြည့်နိုင်ပါသည်။ သို့သော် 6 လအောက်၊ ဝမ်းများများသွားခြင်း၊ အန်ခြင်း သို့မဟုတ် သောက်နည်းလာခြင်းရှိပါက ဆရာဝန်နှင့် စောစီးစွာပြသသင့်ပါသည်။
  
• ORS သောက်တိုင်းအန်ရင် ဘာလုပ်ရမလဲ?
  ခဏနားပြီး တစ်ခါလျှင် လက်ဖက်ရည်ဇွန်းတစ်ဇွန်းခန့် နည်းနည်းစီ မကြာခဏ ပြန်ပေးပါ။ ဆက်တိုက်သောက်တိုင်းအန်၊ လုံးဝမသောက်နိုင်၊ ဆီးနည်းလာ သို့မဟုတ် အိပ်ငိုက်လာပါက ဆေးရုံသွားသင့်ပါသည်။
  
• ဝမ်းထဲသွေးပါရင် အန္တရာယ်ရှိသလား?
  သွေး သို့မဟုတ် bloody mucus ပါသောဝမ်းကို မပေါ့ဆသင့်ပါ။ Bacterial infection၊ severe intestinal inflammation သို့မဟုတ် အခြားရောဂါဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ဆရာဝန်နှင့်ပြသပြီး antidiarrheal သို့မဟုတ် antibiotic ကို ကိုယ့်ဘာသာမသုံးပါနှင့်။
  
• ဝမ်းလျှောတိုင်း stool test လုပ်ရသလား?
  မလိုအပ်ပါ။ Mild watery diarrhea၊ blood မပါ၊ dehydration မရှိ၊ တဖြည်းဖြည်းကောင်းလာပါက stool test မလိုနိုင်ပါ။ Blood/mucus ပါခြင်း၊ severe infection သံသယ၊ immune deficiency၊ နိုင်ငံခြားခရီးစဉ်ရှိခြင်း သို့မဟုတ် ရက်များစွာမကောင်းခြင်းတွင် ဆရာဝန်က စစ်ဆေးရန် စဉ်းစားနိုင်ပါသည်။

     ကလေးဝမ်းလျှောခြင်းသည် အဖြစ်များသော်လည်း dehydration ကို အထူးစောင့်ကြည့်ရန်လိုပါသည်။ အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်များ၊ 6 လအောက်ကလေးများ၊ ဝမ်းသွားများသူ၊ အန်များသူ၊ ရေမသောက်နိုင်သူနှင့် ဆီးနည်းလာသူများတွင် ပိုသတိထားရပါသည်။ မိဘများ မှတ်ထားသင့်သော အရေးကြီးလက္ခဏာများမှာ ပါးစပ်ခြောက်ခြင်း၊ မျက်ရည်မရှိခြင်း၊ မျက်လုံးချိုင့်ခြင်း၊ ရေအလွန်တောင်းခြင်း၊ ရေမသောက်နိုင်ခြင်း၊ အိပ်ငိုက်လာခြင်း၊ ဆီးနည်းခြင်း၊ လက်ခြေအေးခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်အောင် အားနည်းခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

မှန်ကန်သောစောင့်ရှောက်မှု၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဝမ်းလျှောခြင်းကို အမြန်ဆုံးရပ်စေရန် မဟုတ်ဘဲ dehydration ကို ကာကွယ်ကုသခြင်း၊ ORS ကို မှန်ကန်စွာပေးခြင်း၊ breast milk သို့မဟုတ် သင့်တော်သောနို့ကို ဆက်ပေးခြင်း၊ ကောင်းလာချိန် အသက်အလိုက်အစားအစာပြန်စားခြင်းနှင့် မလိုအပ်သော အချိုရည်၊ carbonated drink၊ antidiarrheal drug နှင့် antibiotic များကို ရှောင်ခြင်းဖြစ်ပါသည်။

အိမ်တွင်ဆက်စောင့်ရှောက်ရမလား၊ ဆေးရုံသွားရမလား မသေချာပါက dehydration လက္ခဏာနှင့် ကလေး၏ အထွေထွေအခြေအနေကို အဓိကကြည့်ပါ။ Dehydration ဖြစ်သောကလေးသည် လျင်မြန်စွာအခြေအနေပြောင်းနိုင်သောကြောင့် warning sign စတင်ချိန် ဆရာဝန်နှင့် ပြသခြင်းသည် ကုသမှုကို ပိုမိုလွယ်ကူစေပြီး complication အန္တရာယ်ကို လျှော့ချနိုင်ပါသည်။

Sapiens Hospital
Move Better:Live Better
ဖုန်း 02-111-3703

ကိုးကားစာတမ်းများ
National Institute for Health and Care Excellence. Diarrhoea and vomiting caused by gastroenteritis in under 5s: diagnosis and management. NICE Clinical Guideline CG84.
Royal Children’s Hospital Melbourne. Clinical Practice Guidelines: Dehydration. Last updated April 2026.
Centers for Disease Control and Prevention. Managing Acute Gastroenteritis Among Children:
Oral Rehydration, Maintenance, and Nutritional Therapy. MMWR Recommendations and Reports.
World Health Organization. Pocket Book of Hospital Care for Children: Diarrhoea, assessment and
treatment of dehydration. Centers for Disease Control and Prevention. About Rotavirus. 2024.