ရာသီသွေး ပုံမှန်ထက်များခြင်း — လျစ်လျူမရှုသင့်သော သတိပေးလက္ခဏာများ

ရာသီသွေး ပုံမှန်ထက်များခြင်း — လျစ်လျူမရှုသင့်သော သတိပေးလက္ခဏာများ

     ရာသီသွေးပုံမှန်ထက်များခြင်း၊ သွေးခဲများဆင်းခြင်း၊ sanitary pad မကြာခဏလဲရခြင်း၊ သွေးအားနည်းခြင်း၊ မောပန်းလွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်သော သွေးဆင်းခြင်းတို့သည် ဟော်မုန်းပြောင်းလဲမှု၊ သားအိမ်အလုံး၊ သားအိမ်အတွင်း polyp၊ သားအိမ်အတွင်းအလွှာထူခြင်း သို့မဟုတ် အခြားရောဂါများကြောင့် ဖြစ်နိုင်သဖြင့် အကြောင်းရင်းကို သင့်လျော်စွာ စစ်ဆေးသင့်သည်။

   အမျိုးသမီးများစွာသည် ရာသီလာချိန်တွင် ဝမ်းဗိုက်အောက်ပိုင်းနာခြင်း၊ မောပန်းခြင်း၊ စိတ်တိုလွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် တချို့နေ့များတွင် ကိုယ်ခန္ဓာမလန်းဆန်းခြင်းတို့နှင့် ရင်းနှီးနေတတ်ကြသည်။ သို့သော် ရာသီသွေး “ပုံမှန်ထက်များလာခြင်း” ကြောင့် sanitary pad မကြာခဏလဲရခြင်း၊ သွေးခဲကြီးများဆင်းခြင်း၊ ရက်ပေါင်းများစွာ ဆက်တိုက်သွေးဆင်းခြင်း၊ နေ့စဉ်ဘဝကို ထိခိုက်လာခြင်း သို့မဟုတ် သွေးအားနည်းခြင်း၊ မောပန်းလွယ်ခြင်း၊ မူးဝေခြင်း၊ ရင်တုန်ခြင်းတို့ ဖြစ်လာပါက ပုံမှန်အမျိုးသမီးကျန်းမာရေးအခြေအနေတစ်ခုအဖြစ်သာ မယူဆသင့်ပါ။

   တချို့ဘဝအဆင့်များတွင် ဟော်မုန်းပြောင်းလဲမှုကြောင့် ရာသီသွေးများနိုင်သော်လည်း အချို့တွင် သားအိမ်အလုံး၊ သားအိမ်အတွင်း polyp၊ သားအိမ်အတွင်းအလွှာထူခြင်း၊ မျိုးဥထွက်မှုမမှန်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်သော ပုံမှန်မဟုတ်သည့် သွေးဆင်းခြင်း၊ သွေးရောဂါ၊ ဆေးဝါးဘေးထွက်ဆိုးကျိုး သို့မဟုတ် သားအိမ်အတွင်းအလွှာဆိုင်ရာ ပြဿနာများ၏ လက္ခဏာဖြစ်နိုင်ပြီး ထပ်မံစစ်ဆေးရန် လိုအပ်နိုင်သည်။

   NICE လမ်းညွှန်ချက်အရ heavy menstrual bleeding ဆိုသည်မှာ ရာသီသွေးဆင်းမှုကြောင့် လူနေမှုဘဝအရည်အသွေးကို ထိခိုက်စေသည့် အခြေအနေကို ဆိုလိုသည်။ စစ်ဆေးခြင်းနှင့် ကုသခြင်းတွင် သွေးပမာဏတစ်ခုတည်းကိုသာ မကြည့်ဘဲ အကြောင်းရင်း၊ လူနာ၏လိုအပ်ချက်နှင့် နေ့စဉ်ဘဝအပေါ် သက်ရောက်မှုတို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်သည်။

   ရိုးရိုးပြောရလျှင် ရာသီလာခြင်းကြောင့် အလုပ်မကြာခဏပျက်ရခြင်း၊ ညဘက် sanitary pad လဲရန် အကြိမ်ကြိမ်နိုးရခြင်း၊ အဝတ်အစားပေါ် သွေးစိမ့်မည်ကို စိုးရိမ်ရခြင်း သို့မဟုတ် သွေးဆင်းများခြင်းကြောင့် မောပန်းလွယ်လာခြင်းတို့ ဖြစ်လာပါက အလေးအနက်ထား၍ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုခံယူသင့်သည့် လက္ခဏာဖြစ်သည်။

ရာသီသွေး ဘယ်လောက်များရင် ပုံမှန်မဟုတ်ဘူးလို့ သတ်မှတ်နိုင်သလဲ?
အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ရာသီပုံစံမတူညီနိုင်ပါ။ အချို့မှာ ပထမ 1–2 ရက်တွင် သွေးပိုများပြီး နောက်ပိုင်းလျော့သွားနိုင်သလို အချို့မှာ သွေးနည်းသော်လည်း ရက်ပိုကြာနိုင်သည်။ သတိပြုသင့်သည်မှာ “မူလပုံစံမှ ပြောင်းလဲသွားသလား” နှင့် “နေ့စဉ်ဘဝကို ဘယ်လောက်ထိခိုက်သလဲ” ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။

ပုံမှန်ထက် ရာသီသွေးများနေကြောင်း ပြနိုင်သော လက္ခဏာများမှာ

• sanitary pad သို့မဟုတ် tampon ကို 1–2 နာရီတိုင်းကဲ့သို့ မကြာခဏလဲရခြင်း
• sanitary protection နှစ်ထပ်သုံးရခြင်း သို့မဟုတ် နေ့သုံးနှင့်ညသုံးကို တွဲသုံးရခြင်း
• သွေးခဲကြီးများ ဆင်းခြင်း
• ရာသီလာရက် သိသိသာသာပိုကြာလာခြင်း သို့မဟုတ် 7 ရက်ခန့်ထက်ကျော်ခြင်း
• သွေးဆင်းများလွန်း၍ အလုပ်၊ ကျောင်း သို့မဟုတ် နေ့စဉ်ဘဝကို ထိခိုက်ခြင်း
• ညဘက် sanitary pad လဲရန် မကြာခဏနိုးရခြင်း
• သွေးအားနည်းခြင်း၊ မောပန်းလွယ်ခြင်း၊ မူးဝေခြင်း၊ ရင်တုန်ခြင်း သို့မဟုတ် အားနည်းခြင်း
• ရာသီနှစ်ကြိမ်ကြားတွင် သွေးစက်စက်ဆင်းခြင်း
• လိင်ဆက်ဆံပြီးနောက် သွေးဆင်းခြင်း
• သွေးဆုံးပြီးနောက် သွေးပြန်ဆင်းခြင်း

   ဤလက္ခဏာများရှိခြင်းက ပြင်းထန်သောရောဂါရှိသည်ဟု အမြဲမဆိုလိုသော်လည်း အကြောင်းရင်းကို စစ်ဆေးသင့်သည်။ ဆရာဝန်၏ အကဲဖြတ်မှုမရှိဘဲ သွေးတိတ်ဆေး သို့မဟုတ် ဟော်မုန်းဆေးများကို မိမိဘာသာ မသောက်သင့်ပါ။

ရာသီသွေးများခြင်း ဘာကြောင့်ဖြစ်နိုင်သလဲ?
ဆေးပညာတွင် abnormal uterine bleeding ကို FIGO ၏ “PALM-COEIN” စနစ်အတိုင်း အကဲဖြတ်လေ့ရှိပြီး အကြောင်းရင်းများကို သားအိမ်ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ ပြဿနာများနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ မဟုတ်သော အကြောင်းရင်းများဟူ၍ ခွဲခြားထားသည်။ ဤစနစ်က သွေးဆင်းများခြင်းကို ဟော်မုန်းကြောင့်သာဖြစ်သည်ဟု မယူဆဘဲ အကြောင်းရင်းကို စနစ်တကျ ရှာဖွေရန် ကူညီပေးသည်။

1. သားအိမ်အတွင်း Polyp
Polyp သည် ရာသီနှစ်ကြိမ်ကြား သွေးစက်စက်ဆင်းခြင်း၊ လိင်ဆက်ဆံပြီးနောက် သွေးဆင်းခြင်း သို့မဟုတ် ရာသီသွေးပုံမှန်ထက်များခြင်းတို့ ဖြစ်စေနိုင်သည်။ အချို့တွင် ultrasound ဖြင့် မရှင်းလင်းနိုင်သဖြင့် သားအိမ်အတွင်းပိုင်းကို ထပ်မံစစ်ဆေးရန် လိုအပ်နိုင်သည်။

2. Adenomyosis
Adenomyosis သည် ရာသီလာချိန်နာကျင်မှု ပိုပြင်းလာခြင်း၊ သားအိမ်ကြီးလာခြင်းနှင့် ရာသီသွေးပိုများခြင်း သို့မဟုတ် ပိုကြာခြင်းတို့ ဖြစ်စေနိုင်သည်။ အသက် 35–50 နှစ်အရွယ် အမျိုးသမီးများနှင့် ယခင်က ကိုယ်ဝန်ဆောင်ဖူးသူများတွင် မကြာခဏတွေ့ရသော်လည်း အခြားအသက်အရွယ်များတွင်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။

3. သားအိမ်အလုံး
Uterine fibroid သို့မဟုတ် myoma / leiomyoma သည် ရာသီသွေးများခြင်း၏ အဖြစ်များသောအကြောင်းရင်းဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် သားအိမ်အတွင်းခန်းနီးတွင်ရှိသော သို့မဟုတ် အတွင်းခန်းထဲသို့ ထိုးဝင်နေသော အလုံးများတွင် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဝမ်းဗိုက်အောက်ပိုင်းနာခြင်း၊ တင်းကျပ်သလိုခံစားရခြင်း၊ ဆီးခဏခဏသွားခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်အောက်ပိုင်းတွင် အလုံးစမ်းမိခြင်းတို့လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။

4. သားအိမ်အတွင်းအလွှာ ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲထူခြင်း သို့မဟုတ် Endometrial Cancer
မျိုးပွားနိုင်သောအရွယ် အမျိုးသမီးများတွင် အခြားအကြောင်းရင်းများထက် အဖြစ်နည်းသော်လည်း အသက် 45 နှစ်နှင့်အထက်၊ အဝလွန်ခြင်း၊ ဆီးချိုရောဂါ၊ PCOS ရှိခြင်း၊ ရာသီမမှန်ခြင်းကြာမြင့်ခြင်း သို့မဟုတ် သွေးဆုံးပြီးနောက် သွေးဆင်းခြင်းရှိသူများတွင် ပိုမိုသတိထားစစ်ဆေးသင့်သည်။

5. သွေးခဲခြင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများ
အချို့တွင် ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်ကတည်းက ရာသီသွေးများခြင်း၊ နှာခေါင်းသွေးမကြာခဏယိုခြင်း၊ အလွယ်တကူအညိုအမည်းစွဲခြင်း သို့မဟုတ် သွားနှုတ်ပြီးနောက် သွေးကြာရှည်စွာမတိတ်ခြင်းတို့ ရှိနိုင်သည်။ ထိုအခြေအနေများတွင် သွေးရောဂါ သို့မဟုတ် သွေးခဲမှုဆိုင်ရာ ပြဿနာကို စစ်ဆေးရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ ACOG က သံသယဖြစ်စရာ ရာဇဝင်ရှိသော heavy menstrual bleeding ရှိသည့် ဆယ်ကျော်သက်များတွင် bleeding disorder စစ်ဆေးရန် အကြံပြုထားသည်။

6. မျိုးဥထွက်မှုမမှန်ခြင်းနှင့် ဟော်မုန်းပြောင်းလဲမှု
ရာသီစလာသည့် ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်၊ PCOS ရှိသူများ၊ ကိုယ်အလေးချိန်မြန်မြန်ပြောင်းလဲသူများ၊ စိတ်ဖိစီးမှုများသူများ၊ လေ့ကျင့်ခန်းပြင်းထန်စွာလုပ်သူများ သို့မဟုတ် သွေးဆုံးခါနီး perimenopause အရွယ်တွင် မျိုးဥထွက်မှုမမှန်နိုင်ပြီး ရာသီလာချိန်ကွာဟမှု၊ မကြာခဏလာခြင်း သို့မဟုတ် သွေးပုံမှန်ထက်များခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

7. ဆေးဝါးနှင့် ကိုယ်ဝန်တားပစ္စည်းအချို့
Anticoagulants၊ ဟော်မုန်းဆေးအချို့၊ ကိုယ်ဝန်တားနည်းအချို့ သို့မဟုတ် copper IUD သည် သွေးဆင်းပိုများခြင်း သို့မဟုတ် သွေးစက်စက်ဆင်းခြင်း ဖြစ်စေနိုင်သည်။ မိမိအသုံးပြုနေသော ဆေးဝါးအားလုံးကို ဆရာဝန်အား အသိပေးသင့်သည်။

8. ကိုယ်ဝန် သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ
မျိုးပွားနိုင်သောအရွယ် အမျိုးသမီးတွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော သွေးဆင်းခြင်းရှိပါက ကိုယ်ဝန်ရှိနိုင်ခြေကို အမြဲစဉ်းစားသင့်သည်။ သွေးဆင်းခြင်းသည် threatened miscarriage၊ incomplete miscarriage သို့မဟုတ် ectopic pregnancy နှင့် ဆက်စပ်နိုင်ပြီး အချို့အခြေအနေများတွင် အရေးပေါ်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်သည်။ အောက်ပါအခြေအနေများရှိပါက ဆေးရုံသို့ ချက်ချင်းသွားသင့်သည်

• နာရီတိုင်း sanitary pad လဲရလောက်အောင် သွေးများပြီး နာရီပေါင်းများစွာ ဆက်တိုက်ဖြစ်ခြင်း
• မူးဝေခြင်း၊ သတိလစ်ခြင်း၊ ရင်တုန်ခြင်း၊ အလွန်မောပန်းခြင်း သို့မဟုတ် အားနည်းခြင်း
• ဝမ်းဗိုက်အောက်ပိုင်း ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ပြင်းထန်စွာနာခြင်း
• ကိုယ်ဝန်ရှိနိုင်သည်ဟု သံသယရှိခြင်း သို့မဟုတ် ရာသီပျက်ပြီးနောက် သွေးဆင်းခြင်း
• သွေးဆုံးပြီးနောက် သွေးဆင်းခြင်း၊ ဖျားခြင်း၊ အနံ့ဆိုးသော မိန်းမကိုယ်အရည်ဆင်းခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်အောက်ပိုင်းနာခြင်းနှင့် သွေးဆင်းခြင်း
• လိင်ဆက်ဆံပြီးနောက် ထပ်ခါတလဲလဲ သွေးဆင်းခြင်း
• သွေးရောဂါရာဇဝင်ရှိခြင်း၊ anticoagulant သောက်နေခြင်း သို့မဟုတ် သွေးတိတ်ရန်ခက်ခဲခြင်း
• သွေးအားအလွန်နည်းခြင်း၊ အသက်ရှူမဝခြင်း သို့မဟုတ် ရင်ဘတ်နာခြင်း

ACOG သည် acute abnormal uterine bleeding ရှိသော လူနာများတွင် သွေးလည်ပတ်မှုစနစ် တည်ငြိမ်မှုကို အရေးကြီးစွာ အကဲဖြတ်ရန် အလေးထားပြီး သွေးဆင်းအလွန်များပါက သွေးထွက်မှုကို ထိန်းချုပ်ရန်နှင့် အကြောင်းရင်းရှာဖွေရန် အရေးပေါ်အကဲဖြတ်သင့်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

ရာသီသွေးများလျှင် ဆရာဝန်က ဘာတွေစစ်ဆေးနိုင်သလဲ?
လူတိုင်းအတွက် စစ်ဆေးမှုတူညီမည်မဟုတ်ပါ။ အသက်၊ လက္ခဏာ၊ အန္တရာယ်အချက်များ၊ ကိုယ်ဝန်ရာဇဝင်နှင့် ကိုယ်ခန္ဓာစစ်ဆေးမှုရလဒ်အပေါ်မူတည်၍ ဆရာဝန်က သင့်လျော်သော စစ်ဆေးမှုများကို ရွေးချယ်မည်။

1. အသေးစိတ် ဆေးမှတ်တမ်းမေးမြန်းခြင်း
ဆရာဝန်က ရာသီစက်ဝန်း၊ သွေးပမာဏ၊ သွေးဆင်းသည့်ရက်အရေအတွက်၊ သွေးခဲ၊ နာကျင်မှု၊ ကိုယ်ဝန်ရာဇဝင်၊ ကိုယ်ဝန်တားနည်း၊ အသုံးပြုနေသောဆေးများ၊ နာတာရှည်ရောဂါ၊ မိသားစုရာဇဝင်နှင့် သွေးအားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် သွေးထွက်လွယ်ခြင်း လက္ခဏာများကို မေးမြန်းနိုင်သည်။ sanitary pad ဘယ်လောက်မကြာခဏလဲရသည်၊ ဘယ်နှရက်ကြာသည်၊ သွေးခဲရှိမရှိနှင့် နေ့စဉ်ဘဝကို ဘယ်လောက်ထိခိုက်သည်ကို ရှင်းလင်းစွာပြောပြခြင်းက ပိုမိုတိကျစွာ အကဲဖြတ်နိုင်ရန် ကူညီသည်။

2. ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် Pelvic Examination
ဆရာဝန်က ဝမ်းဗိုက်၊ သွေးအားနည်းခြင်းလက္ခဏာများ၊ သားအိမ်ခေါင်း၊ မိန်းမကိုယ်၊ သားအိမ်အရွယ်အစား၊ တင်ပါးဆုံတွင်းအလုံးများ သို့မဟုတ် အခြားသွေးဆင်းရာနေရာများကို စစ်ဆေးနိုင်သည်။ လိင်ဆက်ဆံဖူးခြင်းမရှိသူ သို့မဟုတ် pelvic examination မပြုလုပ်လိုသူများတွင် လူနာ၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာကို လေးစား၍ သင့်လျော်သော စစ်ဆေးနည်းကို ဆရာဝန်က စဉ်းစားမည်။

3. ကိုယ်ဝန်စစ်ဆေးခြင်း
မျိုးပွားနိုင်သောအရွယ် အမျိုးသမီးတွင် ပုံမှန်မဟုတ်သော သွေးဆင်းခြင်းရှိပါက pregnancy test သည် အခြေခံစစ်ဆေးမှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး miscarriage သို့မဟုတ် ectopic pregnancy ကဲ့သို့ ပုံမှန်ရာသီနှင့် မတူညီသောကုသမှုလိုအပ်သည့် အခြေအနေများကို ခွဲခြားရန် ကူညီသည်။

4. သွေးအားနည်းခြင်းနှင့် သံဓာတ် စစ်ဆေးခြင်း
သွေးဆင်းများခြင်း သို့မဟုတ် ကြာရှည်ခြင်းရှိပါက CBC ဖြင့် anemia ကို စစ်ဆေးလေ့ရှိပြီး အချို့တွင် ferritin သို့မဟုတ် iron status ကိုပါ စစ်ဆေးနိုင်သည်။ ရာသီသွေးများခြင်း ကြာရှည်ပါက သိသာသော anemia မဖြစ်မီကပင် သံဓာတ်ချို့တဲ့နိုင်သည်။

5. လိုအပ်သလို ဟော်မုန်းနှင့် အခြားရောဂါများ စစ်ဆေးခြင်း
အချို့တွင် thyroid၊ မျိုးဥထွက်မှုနှင့်ဆက်စပ်သော ဟော်မုန်းများ သို့မဟုတ် သွေးခဲမှုဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုများ လိုအပ်နိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ရာသီမမှန်ခြင်းနှင့်အတူ ကိုယ်အလေးချိန်ပြောင်းလဲခြင်း၊ ဝက်ခြံ၊ အမွှေးများလာခြင်း၊ ရာသီခဏခဏပျက်ခြင်း သို့မဟုတ် သွေးထွက်လွယ်သောရာဇဝင်ရှိပါက ဖြစ်သည်။

6. သားအိမ်နှင့် သားဥအိမ် Ultrasound
Ultrasound သည် သားအိမ်အရွယ်အစား၊ fibroid၊ polyp အချို့၊ သားအိမ်အတွင်းအလွှာ၊ သားဥအိမ်ပြဿနာများနှင့် တင်ပါးဆုံတွင်းအလုံးများကို စစ်ဆေးရာတွင် ကူညီသည်။ AAFP အရ transvaginal ultrasonography သည် AUB ကို စစ်ဆေးရာတွင် လူနာအများအပြားအတွက် ပထမအဆင့် imaging အဖြစ် အသုံးများသည်။

7. အသက်အရွယ်အလိုက် သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာ စစ်ဆေးခြင်း
Pap smear သို့မဟုတ် HPV test မစစ်ဆေးဖူးသေးပါက သို့မဟုတ် စစ်ဆေးရန်အချိန်ရောက်နေပါက ဆရာဝန်က စစ်ဆေးရန် စဉ်းစားနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် လိင်ဆက်ဆံပြီးနောက် သွေးဆင်းခြင်း သို့မဟုတ် pelvic examination တွင် သားအိမ်ခေါင်းမူမမှန်မှု တွေ့ရှိပါက ဖြစ်သည်။

8. Endometrial Biopsy
Endometrial biopsy ကို အချို့အမျိုးသမီးများတွင် လိုအပ်နိုင်ပြီး အထူးသဖြင့် အသက် 45 နှစ်နှင့်အထက် သို့မဟုတ် အသက် 45 နှစ်အောက်ဖြစ်သော်လည်း အဝလွန်ခြင်း၊ PCOS၊ ဆီးချို၊ progesterone မပါဘဲ estrogen ထိတွေ့မှု၊ သွေးဆင်းဆက်တိုက်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဆေးကုသပြီး မကောင်းလာခြင်းကဲ့သို့ အန္တရာယ်အချက်များရှိသူများတွင် စဉ်းစားနိုင်သည်။ ACOG နှင့် AAFP တို့အရ အသက် 45 နှစ်နှင့်အထက် AUB ရှိသူများတွင် endometrial sampling သည် သားအိမ်အတွင်းအလွှာကို အကဲဖြတ်ရာတွင် အရေးကြီးသော စစ်ဆေးမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။

9. Hysteroscopy
Polyp၊ သားအိမ်အတွင်းခန်းထဲသို့ ထိုးဝင်နေသော အလုံး သို့မဟုတ် အခြား intrauterine abnormality ကို သံသယရှိပါက၊ သို့မဟုတ် biopsy ရလဒ်က သွေးဆင်းမှုကို မရှင်းပြနိုင်သေးပါက hysteroscopy ဖြင့် သားအိမ်အတွင်းခန်းကို တိုက်ရိုက်ကြည့်ရှုနိုင်ပြီး အချို့အခြေအနေများတွင် တစ်ချိန်တည်း ကုသနိုင်သည်။

ရာသီသွေးများခြင်းကို ဘယ်လိုကုသသလဲ?
ကုသမှုသည် အကြောင်းရင်း၊ ပြင်းထန်မှု၊ အသက်၊ အနာဂတ်တွင် ကလေးယူလိုမှု၊ တွဲဖက်ရောဂါများနှင့် လူနာ၏လိုအပ်ချက်ပေါ် မူတည်သည်။ လူတိုင်းခွဲစိတ်ရန်မလိုသလို ဆေးတစ်မျိုးတည်းကို လူတိုင်းအတွက် အသုံးမပြုနိုင်ပါ။

1. သွေးအားနည်းခြင်းနှင့် သံဓာတ်ချို့တဲ့ခြင်း ကုသခြင်း
Anemia သို့မဟုတ် သံဓာတ်နည်းခြင်းရှိပါက ဆရာဝန်က iron supplement ပေးနိုင်ပြီး သွေးအဆင့်ကို စောင့်ကြည့်နိုင်သည်။ သွေးဆင်းခြင်းကို ထိန်းချုပ်နိုင်သော်လည်း သံဓာတ်ချို့တဲ့မှုကို မကုသပါက မောပန်းခြင်း၊ မူးဝေခြင်း၊ ရင်တုန်ခြင်းနှင့် မလန်းဆန်းခြင်းတို့ ဆက်ရှိနိုင်သည်။

2. ရာသီသွေးလျော့စေသော ဆေးဝါးများ
Tranexamic acid သို့မဟုတ် NSAIDs ကဲ့သို့ ဆေးအချို့သည် သင့်လျော်သောအခြေအနေတွင် ရာသီသွေးပမာဏကို လျော့စေနိုင်သည်။ သို့သော် သွေးခဲပိတ်ဆို့မှု၊ ကျောက်ကပ်ရောဂါ၊ အစာအိမ်ရောဂါ သို့မဟုတ် အခြားဆေးများနှင့် တွဲသောက်ခြင်းစသည့် အန္တရာယ်များနှင့် တားမြစ်ချက်များကို စဉ်းစား၍ ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း အသုံးပြုသင့်သည်။

3. ဟော်မုန်းကုသမှု
Combined hormonal contraceptives၊ progesterone/progestogen သို့မဟုတ် ဟော်မုန်းပါသော intrauterine system တို့သည် အချို့လူနာများတွင် သွေးဆင်းမှုကို ထိန်းချုပ်ရန် ကူညီနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် မျိုးဥထွက်မှုမမှန်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်သော သွေးဆင်းမှု သို့မဟုတ် ဟော်မုန်းအသုံးပြုရန် တားမြစ်ချက်မရှိသော heavy menstrual bleeding တွင် ဖြစ်သည်။

4. သီးခြားအကြောင်းရင်းကို ကုသခြင်း
Polyp ကြောင့်ဖြစ်ပါက polyp ဖယ်ရှားခြင်းကို စဉ်းစားနိုင်သည်။ Fibroid ဖြစ်ပါက အလုံး၏အမျိုးအစားနှင့် တည်နေရာအပေါ်မူတည်၍ ဆေးဝါး၊ procedure သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်မှုကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ Endometrial hyperplasia သို့မဟုတ် အခြားမူမမှန်မှုရှိပါက biopsy ရလဒ်အတိုင်း ကုသသင့်သည်။ Bleeding disorder ရှိပါက သွေးရောဂါအထူးကုနှင့် ပူးပေါင်းကုသရန် လိုအပ်နိုင်သည်။

5. Procedure သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်ကုသမှု
သွေးဆင်းများပြီး ဆေးဖြင့်မထိန်းနိုင်ခြင်း၊ ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ ပြဿနာရှိခြင်း သို့မဟုတ် နောက်ထပ်ကလေးယူရန် မလိုတော့သော လူနာအချို့တွင် hysteroscopic polypectomy, myomectomy, endometrial ablation သို့မဟုတ် hysterectomy တို့ကို ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအညွှန်းနှင့် အကဲဖြတ်မှုအရ စဉ်းစားနိုင်သည်။ NICE အရ heavy menstrual bleeding ကို စစ်ဆေးကုသရာတွင် အကြောင်းရင်းနှင့် လူနာ၏လိုအပ်ချက်ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစား၍ ဆေးဝါး၊ procedure နှင့် ခွဲစိတ်ကုသမှုတို့မှ သင့်လျော်သလို ရွေးချယ်သင့်သည်။

ဆယ်ကျော်သက်များတွင် ရာသီသွေးများခြင်း — ဘာကို သတိထားသင့်သလဲ?
ရာသီစလာပြီး ပထမနှစ်အနည်းငယ်တွင် ဟော်မုန်းစနစ် မတည်ငြိမ်သေးသောကြောင့် ရာသီမမှန်နိုင်သည်။ သို့သော် သွေးဆင်းများလွန်း၍ anemia ဖြစ်ခြင်း၊ ကျောင်းမကြာခဏပျက်ရခြင်း သို့မဟုတ် နှာခေါင်းသွေးမကြာခဏယိုခြင်း၊ အလွယ်တကူအညိုအမည်းစွဲခြင်း၊ သွားနှုတ်ပြီးနောက် သွေးကြာရှည်မတိတ်ခြင်းကဲ့သို့ သွေးထွက်လွယ်သောလက္ခဏာများရှိပါက ဆရာဝန်နှင့်ပြသသင့်သည်။ ACOG သည် heavy menstrual bleeding ရှိသော ဆယ်ကျော်သက်များတွင် anemia၊ iron deficiency၊ ovulatory dysfunction နှင့် သံသယရှိပါက bleeding disorder တို့ကို အကဲဖြတ်ရန် အကြံပြုထားသည်။

သွေးဆုံးခါနီးအရွယ်တွင် ရာသီသွေးများခြင်းကို ပိုမိုဂရုစိုက်သင့်သည်
အသက် 40 နှစ်ကျော်လာချိန်တွင် perimenopause ကြောင့် မျိုးဥထွက်မှုမမှန်ဘဲ ရာသီစက်ဝန်း ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ သို့သော် သွေးဆင်းများခြင်းကို သွေးဆုံးခါနီးဖြစ်လို့သာဟု မယူဆသင့်ပါ။ ဤအရွယ်တွင် endometrial abnormality၊ polyp၊ fibroid နှင့် endometrial cancer တို့ကို ပိုမိုဂရုစိုက်စစ်ဆေးရန် လိုလာသည်။ အသက် 45 နှစ်နှင့်အထက်ဖြစ်ပြီး ပုံမှန်မဟုတ်သော သွေးဆင်းခြင်းရှိပါက endometrial evaluation သင့်မသင့်ကို သားဖွားမီးယပ်ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်သင့်သည်။

သွေးဆုံးပြီးနောက် သွေးပြန်ဆင်းခြင်းကို ကိုယ်တိုင်စောင့်ကြည့်မနေသင့်ပါ
သွေးဆုံးပြီးနောက် သွေးပြန်ဆင်းပါက ပမာဏအနည်းငယ်သာဖြစ်စေ များစွာဖြစ်စေ ဆရာဝန်နှင့် ပြသသင့်သည်။ Postmenopausal bleeding သည် endometrium နှင့် အခြားဖြစ်နိုင်သော အကြောင်းရင်းများကို စနစ်တကျ စစ်ဆေးရန်လိုသည့် လက္ခဏာဖြစ်သည်။ ကင်ဆာဟု အမြဲမဆိုလိုဘဲ tissue atrophy၊ polyp၊ ဟော်မုန်းအသုံးပြုမှု သို့မဟုတ် အခြားအကြောင်းရင်းများကြောင့် ဖြစ်နိုင်သော်လည်း အရေးကြီးသောရောဂါများကို ဦးစွာဖယ်ရှားစစ်ဆေးရန် လိုအပ်သည်။

ရာသီသွေးများပါက မိမိကိုယ်ကို ဘယ်လိုစောင့်ရှောက်မလဲ?
ရာသီသွေးများနေပါက အောက်ပါအချက်များကို မှတ်တမ်းတင်ထားသင့်သည်။

• ရာသီစသည့်နေ့နှင့် ပြီးဆုံးသည့်နေ့
• ဘယ်နေ့တွင် သွေးအများဆုံးဆင်းသလဲ
• တစ်နေ့လျှင် sanitary pad ဘယ်နှကြိမ်လဲရသလဲ
• သွေးခဲရှိမရှိ
• ဝမ်းဗိုက်နာကျင်မှု ဘယ်လောက်ပြင်းသလဲ
• ရာသီနှစ်ကြိမ်ကြား သွေးဆင်းမှုရှိမရှိ
• သွေးအားနည်းခြင်း၊ မောပန်းခြင်း၊ ရင်တုန်ခြင်း သို့မဟုတ် မူးဝေခြင်းရှိမရှိ
• အလုပ်၊ ကျောင်း သို့မဟုတ် အိပ်စက်မှုအပေါ် ထိခိုက်မှုရှိမရှိ။ ဤအချက်များက “သွေးများတယ်” ဟုသာပြောခြင်းထက် သွေးဆင်းပုံနှင့် ပြင်းထန်မှုကို ဆရာဝန်က ပိုမိုတိကျစွာ အကဲဖြတ်နိုင်ရန် ကူညီပေးသည်။

ဟော်မုန်းဆေး၊ သွေးတိတ်ဆေး သို့မဟုတ် ဆေးဖက်ဝင်အပင်ဆေးများကို မိမိဘာသာ မသောက်သင့်ပါ။ လက္ခဏာများကို ဖုံးကွယ်နိုင်ခြင်း၊ ရောဂါရှာဖွေမှုနောက်ကျစေခြင်း သို့မဟုတ် ဆေးအသုံးပြုရန် မသင့်သူများတွင် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးဖြစ်စေနိုင်သည်။

မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ
1. ရာသီသွေးများခြင်း ဘာကြောင့်ဖြစ်သလဲ?
ဟော်မုန်းပြောင်းလဲမှု၊ မျိုးဥထွက်မှုမမှန်ခြင်း၊ fibroid၊ endometrial polyp၊ endometrial thickening၊ bleeding disorder၊ ဆေးအချို့ သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ စသည့် အကြောင်းရင်းများစွာကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ထပ်ခါတလဲလဲဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် နေ့စဉ်ဘဝကို ထိခိုက်ပါက အကြောင်းရင်းကို စစ်ဆေးသင့်သည်။

2. ရာသီသွေးတွင် သွေးခဲပါလာခြင်း အန္တရာယ်ရှိသလား?
ရာသီသွေးများသောနေ့များတွင် သွေးခဲတွေ့နိုင်သည်။ သို့သော် သွေးခဲကြီးခြင်း၊ မကြာခဏဆင်းခြင်း၊ sanitary pad မကြာခဏလဲရလောက်အောင် သွေးများခြင်း သို့မဟုတ် သွေးအားနည်းခြင်း၊ မောပန်းခြင်း၊ မူးဝေခြင်းတို့ ရှိပါက ဆရာဝန်နှင့် ပြသသင့်သည်။

3. ရာသီသွေးများလွန်း၍ သွေးအားနည်းပါက ဘာလုပ်သင့်သလဲ?
သွေးစစ်၍ anemia နှင့် iron status ကို အကဲဖြတ်ရန်နှင့် သွေးဆင်းရသည့်အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေရန် ဆရာဝန်နှင့် ပြသသင့်သည်။ မူးဝေခြင်း၊ ရင်တုန်ခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်မောပန်းခြင်းကဲ့သို့ လက္ခဏာများရှိပါက ဆေးရုံသို့ မြန်မြန်သွားသင့်သည်။

4. ရာသီသွေးများသူတိုင်း သားအိမ် ultrasound လုပ်ရန်လိုသလား?
လူတိုင်းမလိုပါ။ သို့သော် ပုံမှန်မဟုတ်သော သွေးဆင်းမှု ထပ်ခါတလဲလဲဖြစ်ခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်အောက်ပိုင်းနာခြင်း၊ အလုံးစမ်းမိခြင်း၊ fibroid သို့မဟုတ် polyp သံသယရှိခြင်း သို့မဟုတ် အစောပိုင်းကုသမှုဖြင့် မကောင်းလာခြင်းရှိပါက ultrasound ကို စဉ်းစားနိုင်သည်။ Transvaginal ultrasound သည် AUB ကို အကဲဖြတ်ရာတွင် အသုံးများသော imaging စစ်ဆေးမှုဖြစ်သည်။

5. အသက် 45 နှစ်နှင့်အထက်ဖြစ်ပြီး ရာသီသွေးများပါက endometrial biopsy လုပ်ရမလား?
လမ်းညွှန်ချက်များစွာက အသက် 45 နှစ်နှင့်အထက်ဖြစ်ပြီး abnormal uterine bleeding ရှိသူများတွင် endometrial sampling ကို စဉ်းစားရန် အကြံပြုထားသည်။ ဆရာဝန်က လက္ခဏာများနှင့် အခြားအန္တရာယ်အချက်များကို ပေါင်းစပ်အကဲဖြတ်မည်။

6. ရာသီသွေးများလျှင် ခွဲစိတ်ရမလား?
လူတိုင်းမလိုပါ။ ကုသမှုတွင် iron supplement၊ သွေးလျော့စေသောဆေး၊ ဟော်မုန်း၊ ဟော်မုန်းပါသော IUD မှ procedure သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်ကုသမှုအထိ ပါဝင်နိုင်ပြီး အကြောင်းရင်း၊ ပြင်းထန်မှုနှင့် ကလေးယူလိုမှုအပေါ် မူတည်သည်။

7. သွေးဆုံးပြီးနောက် သွေးပြန်ဆင်းပါက ဘာလုပ်သင့်သလဲ?
ဆရာဝန်နှင့် အမြဲပြသသင့်ပြီး ကိုယ်တိုင်စောင့်ကြည့်မနေသင့်ပါ။ Postmenopausal bleeding သည် အကြောင်းရင်းကို စစ်ဆေးရန်နှင့် သင့်လျော်သလို endometrium ကို အကဲဖြတ်ရန် လိုအပ်သော လက္ခဏာဖြစ်သည်။

   ရာသီသွေးပုံမှန်ထက်များခြင်းကို လျစ်လျူမရှုသင့်ပါ။ အထူးသဖြင့် sanitary pad မကြာခဏလဲရခြင်း၊ သွေးခဲဆင်းခြင်း၊ ရက်ပေါင်းများစွာ သွေးဆင်းခြင်း၊ ရာသီနှစ်ကြိမ်ကြား သွေးဆင်းခြင်း၊ လိင်ဆက်ဆံပြီးနောက် သွေးဆင်းခြင်း သို့မဟုတ် သွေးအားနည်းခြင်း၊ မောပန်းခြင်း၊ မူးဝေခြင်း၊ ရင်တုန်ခြင်းတို့ရှိပါက ပိုမိုဂရုစိုက်သင့်သည်။

   အကြောင်းရင်းသည် ဘဝအဆင့်တချို့တွင် ဟော်မုန်းပြောင်းလဲမှုသာ ဖြစ်နိုင်သော်လည်း fibroid၊ polyp၊ endometrial abnormality၊ bleeding disorder၊ ဆေးဝါးသက်ရောက်မှု သို့မဟုတ် သီးခြားကုသရန်လိုသော ရောဂါများကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ သင့်လျော်သော စစ်ဆေးမှုတွင် ဆေးမှတ်တမ်းမေးမြန်းခြင်း၊ pelvic examination၊ သွေးစစ်ခြင်း၊ pregnancy test၊ ultrasound၊ cervical cancer screening နှင့် အချို့တွင် endometrial biopsy ပါဝင်နိုင်သည်။

   အရေးကြီးဆုံးမှာ ရာသီသွေးများခြင်းကို နေ့စဉ်ဘဝ၏ ပုံမှန်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် လက်ခံမထားရန်ဖြစ်သည်။ ကိုယ်ခန္ဓာက စောင့်ရှောက်ရန်လိုအပ်သော အခြေအနေတစ်ခုရှိကြောင်း သတိပေးနေခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။ စောစီးစွာစစ်ဆေးခြင်းက အကြောင်းရင်းကို မြန်မြန်သိရှိစေပြီး သင့်လျော်သောကုသမှုဖြင့် ယုံကြည်မှုရှိစွာ နေ့စဉ်ဘဝသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိနိုင်ရန် ကူညီပေးသည်။

အချက်အလက်မေးမြန်းရန်နှင့် ရက်ချိန်းယူရန်
Sapiens Hospital Move Better : Live Better
ဖုန်း 02-111-3703

ကိုးကားစာတမ်းများ
1. National Institute for Health and Care Excellence. Heavy menstrual bleeding: assessment and management. NICE Guideline NG88.Published 2018, updated 2021; reviewed 2024. 
2. American College of Obstetricians and Gynecologists. Diagnosis of Abnormal Uterine Bleeding in Reproductive-Aged Women. ACOG Practice Bulletin. 
3. American College of Obstetricians and Gynecologists.Management of Acute Abnormal Uterine Bleeding in Nonpregnant Reproductive-Aged Women. Committee Opinion No. 557. Obstetrics & Gynecology.2013.
4. Munro MG, Critchley HOD, Fraser IS; FIGO Menstrual Disorders Committee. The two FIGO systems for normal and abnormal uterine bleeding symptoms and classification of causes of abnormal uterine bleeding in the reproductive years: 2018 revisions. International Journal of Gynecology & Obstetrics. 2018;143(3):393–408. 
5. Wouk N, Helton M. Abnormal Uterine Bleeding in Premenopausal Women.American Family Physician. 2019;99(7):435–443.
6. Williams PM, Gaddey HL.Endometrial Biopsy: Tips and Pitfalls. American Family Physician. 2020;101(9):551–556. 
7. American College of Obstetricians and Gynecologists. Screening and Management of Bleeding Disorders in Adolescents With Heavy Menstrual Bleeding. Committee Opinion. 2019.