ခွဲစိတ်ပြီးနောက် နာတာရှည်နာကျင်မှု (Chronic Postsurgical Pain: CPSP) ဆိုသည်မှာ ခွဲစိတ်မှုအပြီး အသစ်ဖြစ်ပေါ်လာသော သို့မဟုတ် ပိုမိုပြင်းထန်လာသော နာကျင်မှုဖြစ်ပြီး ပုံမှန်တစ်ရှူးပြန်လည်ကောင်းမွန်သင့်သည့်ကာလကျော်လွန်၍ ယေဘုယျအားဖြင့် ၃ လကျော် ဆက်လက်ရှိနေခြင်းကို ဆိုလိုပါသည်။ Hernia ခွဲစိတ်မှု၊ ရင်ဘတ်နှင့် အဆုတ်ခွဲစိတ်မှု၊ ရင်သားခွဲစိတ်မှု၊ Cesarean Section သို့မဟုတ် Hysterectomy၊ အဆစ်ခွဲစိတ်မှုနှင့် လက် သို့မဟုတ် ခြေထောက်ဖြတ်တောက်ခြင်းကဲ့သို့သော ခွဲစိတ်မှုများအပြီး ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။
Sapiens Hospital ၏ ခွဲစိတ်ပြီးနောက် နာတာရှည်နာကျင်မှု ကုသရေးဌာနသည် ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ဆက်လက်နာကျင်နေသည့် လူနာများကို စစ်ဆေးခြင်းနှင့် ကုသခြင်းများ ပြုလုပ်ပေးပါသည်။ CPSP ဖြစ်ပွားနှုန်းသည် ခွဲစိတ်မှုအမျိုးအစား၊ လူနာအုပ်စုနှင့် သုတေသနတွင်အသုံးပြုသည့် ရောဂါသတ်မှတ်ချက်များပေါ် မူတည်၍ များစွာကွာခြားနိုင်ပါသည်။ ယင်းအခြေအနေသည် လူနေမှုဘဝအရည်အသွေး၊ နေ့စဉ်လှုပ်ရှားမှု၊ အိပ်စက်မှု၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားနိုင်မှုနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါသည်။ ဖြစ်နိုင်သော ယန္တရားများတွင် အာရုံကြောထိခိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းခြင်း၊ အမာရွတ်ဆိုင်ရာနာကျင်မှု၊ အာရုံကြောစနစ် ပိုမိုအာရုံခံလာခြင်းနှင့် ခွဲစိတ်ရာနေရာရှိ အခြားပြဿနာများ ပါဝင်နိုင်ပါသည်။ CPSP ဟု သတ်မှတ်မီ ပိုးဝင်ခြင်း၊ ခွဲစိတ်မှုနောက်ဆက်တွဲပြဿနာ သို့မဟုတ် မူလရောဂါပြန်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဆက်လက်တိုးတက်ခြင်းတို့ကိုလည်း စစ်ဆေးသင့်ပါသည်။ နာကျင်မှုအထူးကုဆရာဝန်က လူနာတစ်ဦးချင်းစီ၏ ဖြစ်နိုင်သောအကြောင်းရင်းနှင့် အန္တရာယ်အချက်များကို အကဲဖြတ်ပြီး သင့်လျော်သော ပေါင်းစပ်ကုသမှုအစီအစဉ်ကို ပြုလုပ်ပေးပါမည်။
ခွဲစိတ်ပြီးနောက် နာတာရှည်နာကျင်မှု ဖြစ်ပွားမှု
CPSP ဖြစ်ပွားမှုသည် ခွဲစိတ်မှုအမျိုးအစားနှင့် သုတေသနတစ်ခုနှင့်တစ်ခုအလိုက် များစွာကွာခြားနိုင်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် အာရုံကြောထိခိုက်မှု သို့မဟုတ် တစ်ရှူးပျက်စီးမှုများသော ခွဲစိတ်မှုအချို့တွင် နာတာရှည်နာကျင်မှု ဖြစ်နိုင်ခြေပိုများနိုင်ပါသည်။ CPSP ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်ဟု အစီရင်ခံထားသော ခွဲစိတ်မှုများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည်။
- လက် သို့မဟုတ် ခြေထောက်ဖြတ်တောက်ခြင်း လူနာအချို့တွင် ဖြတ်ထားသည့်အပိုင်းနာကျင်မှု သို့မဟုတ် Phantom Limb Pain ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
- ရင်ဘတ်ခွဲစိတ်မှု Thoracotomy သို့မဟုတ် ရင်ဘတ်နံရံနှင့် သက်ဆိုင်သော ခွဲစိတ်မှုများအပြီး နာတာရှည်နာကျင်မှု ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
- ရင်သားခွဲစိတ်မှု Mastectomy၊ Breast-Conserving Surgery သို့မဟုတ် အခြားရင်သားခွဲစိတ်မှုများအပြီး ဆက်လက်နာကျင်မှု ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
- ဒူးအဆစ်အစားထိုးခွဲစိတ်မှု အဆစ်အစားထိုးခွဲစိတ်မှု အောင်မြင်သော်လည်း လူနာအချို့တွင် နာကျင်မှု ဆက်လက်ရှိနေနိုင်ပါသည်။
- ဝမ်းဗိုက်ခွဲစိတ်မှု ဝမ်းဗိုက်နံရံ သို့မဟုတ် အတွင်းအင်္ဂါများကို ခွဲစိတ်ပြီးနောက် နာတာရှည်နာကျင်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။
ခွဲစိတ်ပြီးနောက် နာတာရှည်နာကျင်မှု ဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းများ
CPSP သည် ယေဘုယျအားဖြင့် ရုပ်ပိုင်း၊ အာရုံကြောနှင့် စိတ်လူမှုဆိုင်ရာ အချက်များစွာ ပေါင်းစပ်၍ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။
- အာရုံကြောထိခိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းခြင်း ခွဲစိတ်နေစဉ် သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။
- ဆက်လက်ရောင်ရမ်းခြင်း၊ အမာရွတ်ဆိုင်ရာနာကျင်မှု၊ ပိုးဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြားခွဲစိတ်ပြီးနောက် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ
- အာရုံကြောစနစ် ပိုမိုအာရုံခံလာခြင်း နာကျင်စေသော သို့မဟုတ် ပုံမှန်အားဖြင့် မနာကျင်သင့်သော လှုံ့ဆော်မှုများကို ပိုမိုပြင်းထန်စွာ ခံစားစေနိုင်ပါသည်။
- စိတ်ပိုင်းနှင့် လူမှုစိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အချက်များ စိုးရိမ်ပူပန်မှု၊ စိတ်ကျရောဂါ၊ အိပ်စက်မှုပြဿနာ သို့မဟုတ် နာကျင်မှုနှင့်ဆိုင်သော ကြောက်ရွံ့မှုတို့သည် နာကျင်မှု၏ ပြင်းထန်မှုနှင့် ကြာရှည်မှုကို သက်ရောက်စေနိုင်ပါသည်။
CPSP ဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေနိုင်သော အချက်များ
ခွဲစိတ်မှုမတိုင်မီ
- ယခင်ကတည်းက နာတာရှည်နာကျင်မှု သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်မည့်နေရာတွင် နာကျင်မှုရှိခြင်း
- စိုးရိမ်ပူပန်မှု၊ စိတ်ကျရောဂါ၊ အိပ်စက်မှုပြဿနာ သို့မဟုတ် အခြားစိတ်လူမှုဆိုင်ရာ အချက်များရှိခြင်း
- Opioid ဆေးများကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ သုံးစွဲနေခြင်း သို့မဟုတ် နာကျင်မှုအာရုံခံမှု တိုးလာစေနိုင်သော အခြားအချက်များရှိခြင်း
ခွဲစိတ်နေစဉ်
- ခွဲစိတ်နေစဉ် အာရုံကြော သို့မဟုတ် တစ်ရှူးများ ထိခိုက်ခြင်း
- ခွဲစိတ်မှုအမျိုးအစား၊ ကြာချိန်နှင့် ခွဲစိတ်မှုအတိုင်းအတာတို့သည် နောက်ပိုင်း နာတာရှည်နာကျင်မှု ဖြစ်နိုင်ခြေကို သက်ရောက်စေနိုင်ပါသည်။
ခွဲစိတ်ပြီးနောက်
- ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ရုတ်တရက်နာကျင်မှု ပြင်းထန်ခြင်း သို့မဟုတ် လုံလောက်စွာ မထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်း
- ပိုးဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြားခွဲစိတ်မှုနောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ
- ပြန်လည်ကောင်းမွန်မှုနှေးခြင်း၊ လှုပ်ရှားမှုကန့်သတ်ခြင်း သို့မဟုတ် Rehabilitation လိုအပ်သော်လည်း လုံလောက်စွာ မရရှိခြင်း
ခွဲစိတ်ပြီးနောက် နာတာရှည်နာကျင်မှု ကုသနည်းများ
1. နာကျင်မှုသက်သာစေရန် ဆေးဝါးကုသမှု
- NSAIDs သို့မဟုတ် အခြား Non-Opioid အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများကို နာကျင်မှုအမျိုးအစား၊ ရောဂါရာဇဝင်နှင့် ဆေးမသုံးသင့်သောအခြေအနေများပေါ် မူတည်၍ စဉ်းစားနိုင်ပါသည်။
- Gabapentin, Pregabalin သို့မဟုတ် အခြားသင့်လျော်သော Neuropathic Pain ဆေးများကို အာရုံကြောဆိုင်ရာနာကျင်မှုလက္ခဏာရှိသည့်အခါ စဉ်းစားနိုင်ပါသည်။
- Amitriptyline, Nortriptyline သို့မဟုတ် Duloxetine ကဲ့သို့ Antidepressant ဆေးအချို့ကို Neuropathic Pain သို့မဟုတ် နာတာရှည်နာကျင်မှုရှိသည့် ရွေးချယ်ထားသော လူနာများတွင် အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။
- Lidocaine Patch ကဲ့သို့ ဒေသခံထုံဆေးကို သီးခြားနေရာရှိ Neuropathic Pain ရှိသော လူနာအချို့တွင် အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။
- Opioid ဆေးများကို အကျိုးကျေးဇူးနှင့် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး၊ ဆေးခံနိုင်ရည်တိုးလာခြင်း၊ ဆေးအပေါ်မှီခိုမှုနှင့် အခြားအန္တရာယ်များကို သေချာစွာ အကဲဖြတ်ပြီးမှ ရွေးချယ်ထားသော အခြေအနေအချို့တွင်သာ စဉ်းစားသင့်ပါသည်။ ရေရှည် Opioid ကုသမှုသည် CPSP အတွက် ယေဘုယျအားဖြင့် ပထမဦးစားပေးနည်းလမ်းမဟုတ်ပါ။
2. ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ Intervention နည်းလမ်းများ
- ထိခိုက်ထားသော အာရုံကြောပတ်ဝန်းကျင်တွင် Local Anesthetic သို့မဟုတ် သင့်လျော်သောဆေးကို ထိုးခြင်းအား ရောဂါရှာဖွေရန် သို့မဟုတ် ကုသရန် ရွေးချယ်ထားသောလူနာများတွင် စဉ်းစားနိုင်ပါသည်။
- Peripheral Neuromodulation သို့မဟုတ် Non-Invasive Stimulation နည်းလမ်းများကို နာကျင်မှုယန္တရားနှင့် လူနာ၏အခြေအနေအလိုက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားနိုင်ပါသည်။
- Spinal Cord Stimulation (SCS) ကို သင့်လျော်သော Conservative နှင့် Interventional Treatment များဖြင့် လုံလောက်စွာ မသက်သာသေးသော ပြင်းထန်ပြီး ကုသရန်ခက်ခဲသော Neuropathic Pain ရှိသည့် သေချာစွာရွေးချယ်ထားသော လူနာများတွင် စဉ်းစားနိုင်ပါသည်။
3. ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာကုထုံးနှင့် မိမိကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း
- လိုအပ်သလို လှုပ်ရှားနိုင်မှု၊ ကြွက်သားအားနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာလုပ်ဆောင်နိုင်မှု တိုးတက်စေရန် တစ်ဦးချင်းအလိုက် လေ့ကျင့်ခန်းနှင့် Rehabilitation
- Mindfulness၊ အသက်ရှူလေ့ကျင့်ခန်း သို့မဟုတ် သင့်လျော်သော ယောဂကဲ့သို့ စိတ်ပြေလျော့ရေးနှင့် စိတ်ဖိစီးမှုစီမံခန့်ခွဲမှု နည်းလမ်းများ
- ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုကို အဆင့်ဆင့်တိုးမြှင့်ခြင်း၊ အိပ်စက်မှုစီမံခြင်းနှင့် နေ့စဉ်လုပ်ငန်းများသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်နိုင်ရန် နေထိုင်မှုပုံစံ ပြင်ဆင်ခြင်း
CPSP ဖြစ်နိုင်ခြေ လျော့နည်းစေရန် နည်းလမ်းများ
- Multimodal Perioperative Analgesia ခွဲစိတ်မှုအတွင်းနှင့် ခွဲစိတ်ပြီးနောက် နာကျင်မှုကို ကောင်းစွာထိန်းချုပ်ရန်နှင့် မလိုအပ်သော Opioid အသုံးပြုမှုကို လျော့ချရန် လူနာတစ်ဦးချင်းအလိုက် နာကျင်မှုထိန်းချုပ်နည်းများကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုခြင်း
- သင့်လျော်သည့်အခါ Regional Anesthesia သို့မဟုတ် Nerve Block ရွေးချယ်ထားသော ခွဲစိတ်မှုများအပြီး Acute Postoperative Pain ကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ ထိန်းချုပ်ရန်
- ခွဲစိတ်မှုမတိုင်မီ အကဲဖြတ်ခြင်းနှင့် လိုအပ်သည့်အခါ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာပံ့ပိုးမှု နာတာရှည်နာကျင်မှု၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှု၊ စိတ်ကျရောဂါ၊ အိပ်စက်မှုပြဿနာနှင့် ပြင်ဆင်နိုင်သော အခြားအန္တရာယ်အချက်များကို ကြိုတင်ရှာဖွေရန်
ခွဲစိတ်ပြီးနောက် နာတာရှည်နာကျင်မှု (CPSP) သည် လူနာ၏ လူနေမှုဘဝအရည်အသွေးကို သိသိသာသာ ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး အများအားဖြင့် ပေါင်းစပ်ကုသမှုလိုအပ်ပါသည်။ နာကျင်မှု၏ ယန္တရားပေါ် မူတည်၍ ဆေးဝါး၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာပြန်လည်ထူထောင်ရေး၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာပံ့ပိုးမှုနှင့် ရွေးချယ်ထားသော Pain Intervention များကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ မျှော်မှန်းထားသော ပြန်လည်ကောင်းမွန်သင့်သည့်ကာလကျော်လွန်ပြီး သိသာသော နာကျင်မှု ဆက်လက်ရှိပါက သင့်လျော်သောဆရာဝန် သို့မဟုတ် နာကျင်မှုအထူးကုဆရာဝန်ထံ စစ်ဆေး၍ တစ်ဦးချင်းအလိုက် ကုသမှုအစီအစဉ် ချမှတ်သင့်ပါသည်။
ခွဲစိတ်ပြီးနောက် နာတာရှည်နာကျင်မှု ကုသရေးဌာန၏ ဝန်ဆောင်မှုများ
- အာရုံကြောဆိုင်ရာ ဆေးထိုးခြင်းနှင့် Nerve Block ခွဲစိတ်မှုကြောင့် ထိခိုက်ထားသော သီးခြားအာရုံကြောနှင့် နာကျင်မှုဆက်စပ်နေသည့်အခါ ရောဂါရှာဖွေရန် သို့မဟုတ် ကုသရန် အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။
- Spinal Cord Stimulation သင့်လျော်သော Conservative Treatment သို့မဟုတ် ပိုမိုအနည်းဆုံးထိုးဖောက်သည့် ကုသမှုများဖြင့် လုံလောက်စွာ မသက်သာသော ပြင်းထန်ပြီး ကုသရန်ခက်ခဲသော Neuropathic Pain ရှိသည့် သေချာစွာရွေးချယ်ထားသော လူနာများတွင် စဉ်းစားနိုင်ပါသည်။
မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ (FAQ)
1. ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ဘယ်လိုနာကျင်မှုမျိုးကို နာတာရှည်ဟု သတ်မှတ်ပြီး ဆရာဝန်ကို ပြသသင့်ပါသလဲ?
ပုံမှန်တစ်ရှူးပြန်လည်ကောင်းမွန်သင့်သည့်ကာလကျော်လွန်၍ ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ၃ လထက်ပိုကြာ ဆက်လက်နာကျင်နေခြင်း သို့မဟုတ် နောက်မှ နာကျင်မှုစတင်လာခြင်းသည် အခြားဖြစ်နိုင်သောအကြောင်းရင်းများကို အကဲဖြတ်ပြီးနောက် CPSP ဟု သတ်မှတ်နိုင်ပါသည်။ သို့သော် နာကျင်မှုလျင်မြန်စွာ ပိုဆိုးလာခြင်း၊ ဖျားခြင်း၊ အနာနီခြင်း၊ ရောင်ခြင်း၊ ပြည် သို့မဟုတ် အရည်ထွက်ခြင်း၊ အာရုံကြောဆိုင်ရာလက္ခဏာများ သို့မဟုတ် အခြားစိုးရိမ်ဖွယ်ပြောင်းလဲမှုများရှိပါက ၃ လအထိ မစောင့်ဘဲ ဆရာဝန်ကို ပြသသင့်ပါသည်။
2. ဘယ်လိုခွဲစိတ်မှုတွေမှာ CPSP ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများပါသလဲ?
ဖြစ်နိုင်ခြေသည် ခွဲစိတ်မှုအမျိုးအစားနှင့် လူနာတစ်ဦးချင်းစီအလိုက် များစွာကွာခြားပါသည်။ လက်ခြေဖြတ်တောက်ခြင်း၊ ရင်ဘတ်ခွဲစိတ်မှု၊ ရင်သားခွဲစိတ်မှု၊ Hernia Repair၊ Joint Replacement နှင့် အချို့ဝမ်းဗိုက် သို့မဟုတ် တင်ပါးဆုံတွင်းခွဲစိတ်မှုများအပြီး နာတာရှည်နာကျင်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်ဟု အစီရင်ခံထားပါသည်။ ရာခိုင်နှုန်းအတိအကျသည် သုတေသနတစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူသောကြောင့် လူနာတစ်ဦးချင်း၏အန္တရာယ်ကို ခန့်မှန်းရန် တစ်ခုတည်းသော ရာခိုင်နှုန်းကို မသုံးသင့်ပါ။
3. ခွဲစိတ်မှုမတိုင်မီ CPSP ဖြစ်နိုင်ခြေကို လျော့ချနိုင်ပါသလား?
လုံးဝမကာကွယ်နိုင်သော်လည်း ခွဲစိတ်မှုအတွင်းနှင့် ခွဲစိတ်ပြီးနောက် နာကျင်မှုစီမံမှုကို သင့်လျော်စွာ စီစဉ်ခြင်းက အန္တရာယ်ကို လျော့နည်းစေနိုင်ပါသည်။ ယင်းတွင် ယခင်ကရှိသော နာကျင်မှုနှင့် စိတ်လူမှုဆိုင်ရာ အန္တရာယ်အချက်များကို အကဲဖြတ်ခြင်း၊ တစ်ဦးချင်းအလိုက် Multimodal Analgesia၊ သင့်လျော်သည့်အခါ Regional Anesthesia သို့မဟုတ် Nerve Block၊ Acute Postoperative Pain ကို ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် သင့်လျော်သော Rehabilitation တို့ ပါဝင်နိုင်ပါသည်။
4. Opioid ဆေးများကို CPSP ကုသရန် သုံးနိုင်ပါသလား? အန္တရာယ်ရှိပါသလား?
ရွေးချယ်ထားသောလူနာအချို့တွင် အသုံးပြုနိုင်သော်လည်း ရေရှည်အသုံးပြုရာတွင် ငိုက်မျဉ်းခြင်း၊ ဝမ်းချုပ်ခြင်း၊ ဆေးခံနိုင်ရည်တိုးလာခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာမှီခိုမှု၊ Opioid Use Disorder နှင့် Overdose အန္တရာယ်များကြောင့် ဆရာဝန်၏အနီးကပ်စောင့်ကြည့်မှု လိုအပ်ပါသည်။ ဖြစ်နိုင်သမျှ နာကျင်မှု၏ယန္တရားနှင့် ကိုက်ညီသော Non-Opioid ဆေးများနှင့် အခြားကုသမှုများကို ဦးစားပေးရန် ကြိုးစားပါသည်။
5. Spinal Cord Stimulation (SCS) သည် ဘယ်လိုလူနာများအတွက် သင့်လျော်နိုင်ပါသလဲ?
SCS ကို သင့်လျော်သောဆေးဝါး၊ Rehabilitation သို့မဟုတ် ပိုမိုအနည်းဆုံးထိုးဖောက်သည့် Intervention များဖြင့် လုံလောက်စွာ မသက်သာသော ပြင်းထန်ပြီး ဆက်လက်ရှိနေသည့် Neuropathic Pain လူနာအချို့တွင် စဉ်းစားနိုင်ပါသည်။ Permanent Implant မပြုလုပ်မီ အထူးကုအကဲဖြတ်မှုနှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် Trial Stimulation ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်ပြီး နာကျင်မှုလုံးဝပျောက်မည်ဟု အာမခံနိုင်ခြင်း မရှိပါ။
