နာကျင်မှုကုသရေးသမိုင်း အပိုင်း (2) တွင် အတိတ်မှ ယနေ့အထိ နာကျင်မှုသက်သာစေရန် အသုံးပြုလာခဲ့သော ဆေးဝါးနှင့် ပစ္စည်းများ၊ ထို့အပြင် ယင်းတို့၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများနှင့် သက်ရောက်မှုများကို လေ့လာကြမည်ဖြစ်သည်။
Opium၊ Morphine၊ Heroin နှင့် နာကျင်မှုကုသရေးတွင် အသုံးပြုမှု
- ရှေးကာလတွင် Opium ကို ရောဂါအမျိုးမျိုးအတွက် ဆေးတစ်မျိုးအဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ Victorian ခေတ်တွင် Opium ကို alcohol၊ saffron၊ cinnamon၊ cloves နှင့် sherry တို့နှင့် ရောစပ်ထားသည့် ဆေးများကို သွားနာခြင်း၊ ဝမ်းလျှောခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်နာခြင်းနှင့် ဖျားနာခြင်း စသည့် အခြေအနေများတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
- 19 ရာစုအစောပိုင်းတွင် ဂျာမန်ဆေးဝါးပညာရှင် Friedrich Wilhelm Adam Ferdinand Sertürner သည် 1805 ခုနှစ်တွင် Opium မှ Morphine ကို ခွဲထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ Morphine ဟူသောအမည်သည် အိပ်စက်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်သည့် ဂရိနတ်ဘုရား Morpheus မှ ဆင်းသက်လာသည်။
Friedrich Wilhelm Adam Sertürner
- 1840 ပြည့်နှစ်များတွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ Darmstadt မြို့ရှိ Merck က Morphine ကို စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်လာခဲ့သည်။ အပ်နှင့် syringe များ ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်းကြောင့် Morphine ကို သောက်ဆေးအပြင် အရေပြားအောက်ထိုးသွင်းသည့် နည်းဖြင့်လည်း ပိုမိုအသုံးပြုလာခဲ့သည်။
- Morphine ကို ထိန်းချုပ်မှုမရှိဘဲ အလွန်အကျွံအသုံးပြုမှုများလည်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်တွင်းစစ်ကာလတွင် စစ်သားအများအပြား Morphine အပေါ် မှီခိုမှုဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
- 1874 ခုနှစ်တွင် Charles Alder Wright သည် Morphine မှ diacetylmorphine ကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် Bayer က ယင်းကို Heroin ဟူသောအမည်ဖြင့် ရောင်းချခဲ့သည်။ အစောပိုင်းတွင် ချောင်းဆိုးသက်သာစေပြီး Morphine ထက် စွဲလမ်းမှုနည်းနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ယင်းအယူအဆ မမှန်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ပြီး Heroin သည် အလွန်စွဲလမ်းစေနိုင်သော ဆေးဝါးဖြစ်ကြောင်း သိရှိလာခဲ့သည်။
- ဆေးဝါးဓာတုဖွဲ့စည်းမှုနည်းပညာ တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ opioid အမျိုးအစားအသစ်များ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ World War II ကာလအတွင်း Methadone ကို Germany တွင် ဖန်တီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်း opioid dependence ကုသမှုတွင်လည်း အသုံးပြုလာခဲ့သည်။
- 20 ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် Fentanyl ကို ဖန်တီးခဲ့ပြီး Morphine ထက် ပိုမိုအားကောင်းသော synthetic opioid analgesic တစ်မျိုးဖြစ်လာခဲ့သည်။
- 1970 ပြည့်နှစ်များတွင် spinal cord နှင့် ဦးနှောက်အတွင်းရှိ opioid receptors များနှင့် နာကျင်မှုခံစားမှုယန္တရားကို သိပ္ပံပညာရှင်များ ပိုမိုနားလည်လာခဲ့သည်။
- 1980 ပြည့်နှစ်များနောက်ပိုင်းတွင် ကင်ဆာကဲ့သို့ နာတာရှည်ရောဂါများကြောင့် ပြင်းထန်သောနာကျင်မှုကို ထိန်းချုပ်ရန် opioid formulations အသစ်များကို ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။
- 1990 ပြည့်နှစ်အစောပိုင်းမှစ၍ Fentanyl transdermal patch များကို အသုံးပြုလာခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် မတူညီသော delivery forms များကိုလည်း ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။
Ether နှင့် Chloroform တို့၏ မေ့ဆေးပညာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု
- Ether သည် မေ့ဆေးပညာသမိုင်းတွင် အရေးပါသော ဆေးတစ်မျိုးဖြစ်လာခဲ့သည်။ သွားဆရာဝန် William Thomas Green Morton သည် သွားကုသမှုခံယူသူများတွင် Ether anesthesia ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။
- 1846 ခုနှစ် အောက်တိုဘာ 16 ရက်တွင် Gilbert Abbott အား ခွဲစိတ်ကုသရာတွင် Ether anesthesia ကို လူအများရှေ့တွင် အောင်မြင်စွာ သရုပ်ပြခဲ့သည်။
- 1846 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ 21 ရက်တွင် England ရှိ University College Hospital, London တွင် Ether anesthesia အသုံးပြုသော အစောပိုင်းအကြီးစားခွဲစိတ်မှုတစ်ခု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
- Surgeon Robert Liston သည် လူနာ၏ ဒူးအထက်ပိုင်း ခြေထောက်ဖြတ်တောက်ခွဲစိတ်မှုအတွင်း Ether anesthesia ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။
- 1847 ခုနှစ်တွင် Sir James Young Simpson သည် မီးဖွားချိန်နာကျင်မှု သက်သာစေရန် Chloroform ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။
- John Snow သည် Chloroform ကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း လေ့လာခဲ့ပြီး ယင်းကို Queen Victoria ၏ မီးဖွားမှုတွင်လည်း အသုံးပြုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် Chloroform ၏ toxicity နှင့် Ether ထက် အန္တရာယ်ပိုများနိုင်ခြင်းကို သိရှိလာသဖြင့် အသုံးပြုမှုလျော့နည်းလာခဲ့သည်။
Queen Victoria နှင့် Princess Beatrice
- Nitrous oxide ကို “laughing gas” ဟုလည်း လူသိများပြီး ဆေးဘက်ဆိုင်ရာနှင့် သွားဘက်ဆိုင်ရာတွင် analgesic နှင့် anesthetic အဖြစ် အသုံးပြုလာခဲ့သည်။
Aspirin
1923 ခုနှစ်တွင် Migraine နှင့် rheumatic pain အတွက် Aspirin ကို ကြော်ငြာထားသည့် သမိုင်းဝင်ကြော်ငြာ။ Wikimedia Commons မှ။
- Opioids နှင့် မတူဘဲ salicylate အခြေပြု ဆေးများသည် willow bark မှ စတင်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ပြီး ရှေးခေတ်ကတည်းက ဖျားနာခြင်းနှင့် နာကျင်မှုသက်သာစေရန် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
- 19 ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် salicylates ကို rheumatic conditions နှင့် neuralgic pain များအတွက် စမ်းသပ်အသုံးပြုခဲ့ပြီး နာကျင်မှုနှင့် ရောင်ရမ်းမှု လျှော့ချနိုင်သည့် အခန်းကဏ္ဍကို ပိုမိုသိရှိလာခဲ့သည်။
- Acetylsalicylic acid ကို နောက်ပိုင်းတွင် Aspirin ဟု လူသိများလာခဲ့သည်။ Aspirin နှင့် NSAIDs အုပ်စုသည် prostaglandin ထုတ်လုပ်မှုကို တားဆီးခြင်းအားဖြင့် နာကျင်မှု၊ ဖျားနာမှုနှင့် ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။ သို့သော် အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သောကြောင့် safety profile မတူညီသည့် NSAIDs အသစ်များကို ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။
Cocaine နှင့် Local Anesthetics
သွားနာခြင်းသက်သာစေရန် Cocaine အသုံးပြုမှုကို ကြော်ငြာထားသည့် သမိုင်းဝင်ပုံ။ Source: www.rarehistoricalphotos.com၊ Omega Pain Doctor မှတဆင့် ဖော်ပြထားသည်။
- Coca အပင်ကို Europe သို့ ရာစုနှစ်များစွာအရင်က မိတ်ဆက်ခဲ့ကြပြီး 19 ရာစုတွင် Coca leaf မှ active substances များကို ခွဲထုတ်လေ့လာလာခဲ့ရာ Cocaine ကို သိရှိလာခဲ့သည်။
- 19 ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် Cocaine ကို စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်လာခဲ့သည်။ Sigmund Freud သည် 1884 ခုနှစ်တွင် Coca အကြောင်း ရေးသားခဲ့ပြီး ophthalmologist Karl Koller သည် မျက်စိခွဲစိတ်မှုတွင် Cocaine ၏ local anesthetic effect ကို ပြသခဲ့သည်။ William Stewart Halsted သည်လည်း Cocaine ဖြင့် nerve block techniques များကို စမ်းသပ်ခဲ့သော်လည်း Cocaine ၏ addictive potential ကိုလည်း မကြာမီ သိရှိလာခဲ့သည်။
- နောက်ပိုင်းတွင် Cocaine ကို spinal နှင့် regional anesthesia အတွက်လည်း လေ့လာအသုံးပြုခဲ့ပြီး ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ထုတ်ကုန်အမျိုးမျိုးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
- အစောပိုင်း Pain physicians များသည် ပြင်းထန်သော cancer pain အတွက် Cocaine နှင့် opioid ဆေးများကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုရန် စမ်းသပ်ခဲ့ကြသည်။
- Spinal anesthesia ဆိုင်ရာ သုတေသနများ ဆက်လက်တိုးတက်လာခဲ့ပြီး Cocaine သည် အစောပိုင်းအသုံးပြုခဲ့သော local anesthetics များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
- 20 ရာစုအစောပိုင်းတွင် safer synthetic local anesthetics များ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ပြီး Procaine၊ Lidocaine နှင့် အခြားဆေးများ တဖြည်းဖြည်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် Bupivacaine၊ Mepivacaine၊ Prilocaine နှင့် Ropivacaine ကဲ့သို့သော local anesthetics များလည်း ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။
Interventional Procedures နှင့် နာကျင်မှုအတွက် ခွဲစိတ်ကုသရေးနည်းလမ်းများ
- 20 ရာစုအစောပိုင်းတွင် Celiac plexus ကဲ့သို့ အာရုံကြောအစုအဝေးများအနီးသို့ ထုံဆေးထိုးသွင်း၍ နာကျင်မှုသက်သာစေသည့် နည်းလမ်းများကို စတင်ဖော်ပြလာခဲ့သည်။
- အခြား regional nerve-block techniques များလည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။
- ပြင်းထန်သော နာကျင်မှုကို လျှော့ချရန် nerve roots များကို ရည်ရွယ်သည့် neurosurgical procedures များကိုလည်း စမ်းသပ်အသုံးပြုခဲ့သည်။
Spinal cord အတွင်း နာကျင်မှု signal များ ဖြတ်သန်းသည့် လမ်းကြောင်းများကို ပိုမိုနားလည်လာသဖြင့် ပြင်းထန်သော နာကျင်မှုကို အခြားနည်းဖြင့် မထိန်းချုပ်နိုင်သော လူနာအချို့တွင် pain pathways ကို ဖြတ်တောက်သည့် ခွဲစိတ်နည်းများ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။
Patient-Controlled Analgesia
- 1960 ပြည့်နှစ်များတွင် လူနာကိုယ်တိုင် သတ်မှတ်ထားသည့် အတိုင်းအတာအတွင်း နာကျင်မှုသက်သာဆေးကို အသုံးပြုနိုင်သည့် အယူအဆ စတင်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ယင်းကို Patient-Controlled Analgesia (PCA) ဟု ဖွံ့ဖြိုးအသုံးပြုလာပြီး အထူးသဖြင့် ခွဲစိတ်ပြီးနောက်နာကျင်မှုနှင့် ရွေးချယ်ထားသော ကင်ဆာနာကျင်မှုများတွင် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် အသုံးပြုလာခဲ့သည်။
နာကျင်မှုကုသရေးသမိုင်း၏ နောက်ဆုံးအပိုင်းကိုလည်း ဆက်လက်ဖတ်ရှုပေးပါ။
ကိုးကားချက်များ
https://painmanagementcollaboratory.org/pain-management-history-timeline/
https://www.britannica.com/science/pain
https://omegapaindoctor.com/blog/history-of-pain-management/