ခေါင်းဖြင့် မြေပြင်ကို ထိခိုက်လဲကျပြီး လည်ပင်းနာခြင်း — အရေးပေါ်လက္ခဏာများကို ဘယ်လိုစစ်ဆေးမလဲနှင့် ကုသမှုနည်းလမ်းများ

လဲကျပြီး ခေါင်းနှင့် မြေပြင်ထိခိုက်ပြီးနောက် လည်ပင်းနာလာပါက ယင်းလက္ခဏာကို လျစ်လျူမရှုသင့်ပါ။ ဒဏ်ရာသည် လည်ပင်းရှိ ကြွက်သားနှင့် Soft Tissue ထိခိုက်မှုမှ Head Injury၊ Cervical Spine Injury သို့မဟုတ် Spinal Cord Injury ကဲ့သို့ ပြင်းထန်သောအခြေအနေများအထိ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ အချို့သော ပြင်းထန်သည့် ဒဏ်ရာများသည် Accident ဖြစ်ပြီးချင်းတွင် သိသာထင်ရှားသော လက္ခဏာမပြနိုင်ပါ။ အောက်ပါအချက်များသည် အစောပိုင်း Warning Signs များကို သိရှိရန်နှင့် မည်သည့်အချိန်တွင် အရေးပေါ်ဆေးကုသမှုခံယူသင့်သည်ကို နားလည်ရန် ကူညီပေးပါသည်။

လဲကျပြီးနောက် ဖြစ်နိုင်သော ဒဏ်ရာများ

လဲကျပြီး ခေါင်းနှင့် မြေပြင်ထိခိုက်သောအခါ Impact Force သည် ခေါင်းတစ်ခုတည်းကိုသာမက Cervical Spine ကိုပါ သက်ရောက်နိုင်ပါသည်။ ဒဏ်ရာများသည် Soft-Tissue Injury အနည်းငယ်မှ Skull၊ Brain၊ Cervical Vertebrae၊ Nerves သို့မဟုတ် Spinal Cord ပါဝင်သော ပြင်းထန်သည့်ဒဏ်ရာများအထိ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

ခေါင်းဒဏ်ရာများ

ခေါင်းကို ထိခိုက်မိခြင်းသည် အပြင်ဘက်အနာမှ Traumatic Brain Injury အထိ ဒဏ်ရာအမျိုးမျိုး ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။ Intracranial Bleeding ကဲ့သို့ အချို့ပြဿနာများသည် အစပိုင်းတွင် လက္ခဏာမပြဘဲ နောက်ပိုင်းမှ ပေါ်လာနိုင် သို့မဟုတ် ပိုဆိုးလာနိုင်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် ကလေးများ၊ သက်ကြီးရွယ်အိုများ၊ Anticoagulant သို့မဟုတ် Antiplatelet ဆေးသောက်နေသူများနှင့် သွေးခဲခြင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာရှိသူများတွင် ပိုမိုသတိထားသင့်ပါသည်။

• Scalp Injury: ပွန်းပဲ့ခြင်း၊ ပြတ်ရှခြင်း သို့မဟုတ် သွေးထွက်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
• Scalp Swelling or Hematoma: ထိခိုက်သောနေရာတွင် ရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် အရေပြားအောက် သွေးစုခြင်းကြောင့် ဖုလာနိုင်ပါသည်။
• Skull Fracture: ပြင်းထန်သော Impact ကြောင့် ဦးခေါင်းခွံအက်ခြင်း သို့မဟုတ် ချိုင့်ဝင်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
• Concussion: Brain Function ကို ယာယီထိခိုက်စေသော Mild Traumatic Brain Injury အမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်ပြီး ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ မူးဝေခြင်း၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ မှတ်ဉာဏ်ပြဿနာ၊ ပျို့ခြင်းနှင့် အလင်း သို့မဟုတ် အသံကို မခံနိုင်ခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ Concussion ဖြစ်ရန် မေ့လဲခြင်း မဖြစ်မနေလိုအပ်သည် မဟုတ်ပါ။
• Brain Contusion: Impact ကြောင့် ဦးနှောက်တစ်ရှူး ထိခိုက်ပွန်းပဲ့နိုင်ပါသည်။
• Intracranial Bleeding: ဦးနှောက်အတွင်း သို့မဟုတ် ဦးနှောက်အမြှေးပါးများကြားတွင် သွေးထွက်နိုင်ပြီး Skull အတွင်း Pressure တိုးလာကာ အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်သဖြင့် အရေးပေါ်ကုသမှုလိုအပ်နိုင်ပါသည်။

လည်ပင်းဒဏ်ရာများ

• Muscle Strain: လည်ပင်းရှိ ကြွက်သားနှင့် Soft Tissue များ ထိခိုက်ပြီး နာကျင်ခြင်း၊ တင်းကျပ်ခြင်းနှင့် လှုပ်ရှားရာတွင် ပိုနာခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
• Ligament Sprain: Cervical Joint များကို ထောက်ပံ့ပေးသော Ligament များ ဆန့်လွန်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြဲခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
• Cervical Disc Injury: Trauma ကြောင့် Disc ထိခိုက်နိုင်ပြီး Nerve Root ကို Irritate သို့မဟုတ် Compress လုပ်ပါက ပခုံး သို့မဟုတ် လက်မောင်းသို့ နာကျင်မှုဖြန့်ခြင်း၊ ထုံခြင်း၊ Tingling သို့မဟုတ် Weakness ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
• Cervical Fracture or Dislocation: ပြင်းထန်နိုင်သော ဒဏ်ရာဖြစ်ပြီး Spinal Cord သို့မဟုတ် Nerve ကို ထိခိုက်ပါက ထုံခြင်း၊ Weakness၊ လှုပ်ရှားမှုမညီညာခြင်း သို့မဟုတ် Paralysis ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ Cervical Spine Injury သံသယရှိပါက အရေးပေါ်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုလိုအပ်ပါသည်။

ခေါင်းနှင့် မြေပြင်ထိခိုက်ပြီးနောက် ဘာလုပ်သင့်သလဲ?

ခေါင်းထိခိုက်သော Accident ဖြစ်ပြီးနောက် အပြင်ဘက်အနာမတွေ့ရသော်လည်း မှန်ကန်သော First Aid သည် အရေးကြီးပါသည်။ ပြင်းထန်သော Head သို့မဟုတ် Cervical Spine Injury သံသယရှိပါက မလိုအပ်ဘဲ လှုပ်ရှားခြင်းကို လျှော့ချပြီး Emergency Medical Assistance တောင်းခံသင့်ပါသည်။

1. တုံ့ပြန်မှုနှင့် အသက်ရှူမှုကို စစ်ဆေးပါ: လူနာသည် တုံ့ပြန်မှုမရှိပါက ပုံမှန်အသက်ရှူနေခြင်း ရှိ/မရှိ စစ်ဆေးပြီး Emergency Medical Services ကို ဆက်သွယ်ပါ။ ပုံမှန်အသက်မရှူပါက CPR လေ့ကျင့်ထားသူဖြစ်လျှင် စတင်လုပ်ဆောင်ပါ သို့မဟုတ် Emergency Dispatcher ၏ ညွှန်ကြားချက်ကို လိုက်နာပါ။

2. မလိုအပ်ဘဲ မရွှေ့ပါနှင့်: Cervical Spine Injury သံသယရှိပါက လည်ပင်းကို မကွေး၊ မလှည့်ဘဲ ငြိမ်ငြိမ်နေစေပါ။ လည်ပင်းကို ပြန်တည့်အောင် အတင်းမပြုလုပ်သင့်ပါ။ နေရာအန္တရာယ်ကြောင့် မဖြစ်မနေရွှေ့ရပါက Head၊ Neck နှင့် Torso ကို တစ်တန်းတည်းထားရန် ကြိုးစားပြီး Emergency Service ၏ ညွှန်ကြားချက်ကို လိုက်နာပါ။

3. အနာကို စောင့်ရှောက်ပါ: သေးငယ်သော အပေါ်ယံအနာကို ရေသန့် သို့မဟုတ် Saline ဖြင့် သန့်ရှင်းနိုင်ပါသည်။ သွေးထွက်ပါက သန့်ရှင်းသော Gauze သို့မဟုတ် အဝတ်ဖြင့် နူးညံ့စွာ ဖိနိုင်ပါသည်။ Skull Fracture သံသယရှိခြင်း၊ ဦးခေါင်းခွံချိုင့်ဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် အရာဝတ္ထုစိုက်ဝင်နေခြင်းရှိပါက ဒဏ်ရာပေါ် အားပြင်းစွာ တိုက်ရိုက်မဖိဘဲ Emergency Care ရယူပါ။

4. အနည်းငယ်ရောင်ရမ်းမှုကို စောင့်ရှောက်ပါ: Cold Pack ကို အဝတ်ဖြင့်ပတ်၍ တစ်ကြိမ်လျှင် 15-20 မိနစ်ခန့် အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ Ice ကို အရေပြားပေါ် တိုက်ရိုက်မတင်သင့်ပါ။

5. လက္ခဏာပြောင်းလဲမှုကို စောင့်ကြည့်ပါ: Concussion သို့မဟုတ် Intracranial Injury ၏ လက္ခဏာများသည် နောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်လာနိုင် သို့မဟုတ် ပိုဆိုးလာနိုင်ပါသည်။ ခေါင်းကိုက်ပိုဆိုးခြင်း၊ အန်ခြင်းထပ်ခါတလဲလဲဖြစ်ခြင်း၊ အလွန်အိပ်ငိုက်ခြင်း၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ Weakness၊ Seizure သို့မဟုတ် Neurological Changes ရှိပါက အရေးပေါ်ဆေးကုသမှုခံယူပါ။

6. စောင့်ကြည့်ပေးမည့်သူ ရှိသင့်ပါသည်: အိမ်တွင် Observation ပြုလုပ်ရန် ခွင့်ပြုထားပါက အစောပိုင်း Recovery Period အတွင်း တာဝန်ယူနိုင်သော လူကြီးတစ်ဦးက အခြေအနေကို စောင့်ကြည့်ပေးသင့်ပါသည်။

ချက်ချင်း ဆေးကုသမှုခံယူသင့်သော Warning Signs

• မေ့လဲခြင်း၊ နိုးရန်ခက်ခဲခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန်သတိပြန်မရခြင်း
• အလွန်အိပ်ငိုက်လာခြင်း၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ အပြုအမူပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် မှတ်ဉာဏ်ပြဿနာ
• Seizure သို့မဟုတ် မထိန်းချုပ်နိုင်သော တုန်ခါလှုပ်ရှားမှု
• ပြင်းထန်သော သို့မဟုတ် တဖြည်းဖြည်းပိုဆိုးလာသော ခေါင်းကိုက်ခြင်း
• အန်ခြင်း အကြိမ်ကြိမ်ဖြစ်ခြင်း
• မြင်ကွင်းနှစ်ထပ်ဖြစ်ခြင်း၊ မရှင်းလင်းခြင်း သို့မဟုတ် ရုတ်တရက် အမြင်ကျဆင်းခြင်း
• နှာခေါင်း သို့မဟုတ် နားမှ အရည်ကြည် သို့မဟုတ် သွေးထွက်ခြင်း
• မျက်နှာ၊ လက် သို့မဟုတ် ခြေတွင် ထုံခြင်း၊ Tingling သို့မဟုတ် Weakness အသစ်ဖြစ်ခြင်း
• စကားမပီခြင်း၊ စကားပြောရန်ခက်ခဲခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း
• လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ ဟန်ချက်ထိန်းခြင်း သို့မဟုတ် လှုပ်ရှားမှုညှိနှိုင်းခြင်း ခက်ခဲခြင်း
• အပြုအမူသိသိသာသာ ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် ပိုမိုအိပ်ငိုက်လာခြင်း
• ခေါင်းတွင် နက်သောအနာ၊ Skull Fracture သံသယ သို့မဟုတ် ဦးခေါင်းခွံချိုင့်ဝင်ခြင်း
• တိုက်ရိုက်မထိခိုက်ထားဘဲ နားနောက် သို့မဟုတ် မျက်လုံးပတ်ဝန်းကျင်တွင် အညိုအမည်းစွဲခြင်း
• ပြင်းထန်သော လည်ပင်းနာခြင်း၊ Cervical Spine တစ်လျှောက် သိသိသာသာ နာခြင်း၊ Accident နောက်ပိုင်း လည်ပင်းပုံမှန်မလှုပ်နိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် Neurological Symptoms ရှိခြင်း။ Significant Fall၊ Road Traffic Collision သို့မဟုတ် High-Speed Impact ကဲ့သို့ High-Energy Accident ဖြစ်ပါက အစောပိုင်းလက္ခဏာ ပျော့သော်လည်း ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုခံယူရန် စဉ်းစားသင့်ပါသည်။

နိဂုံး

ကလေးများနှင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများသည် လဲကျမှုဖြစ်သည့်အခါ အထူးသတိထားရမည့် အုပ်စုများဖြစ်ပါသည်။ ကလေးငယ်များသည် ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ မူးဝေခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်းကို ရှင်းလင်းစွာ မပြောနိုင်သဖြင့် အပြုအမူ၊ လှုပ်ရှားမှု၊ အစားစားခြင်း၊ အိပ်စက်ခြင်း၊ ဟန်ချက်နှင့် သတိအခြေအနေ ပြောင်းလဲမှုများကို စောင့်ကြည့်သင့်ပါသည်။ သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင် Osteoporosis၊ အခြားရောဂါများ သို့မဟုတ် Anticoagulant/Antiplatelet Medication အသုံးပြုမှုကြောင့် လဲကျပြီးနောက် ပြင်းထန်သောဒဏ်ရာဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် အိမ်ပတ်ဝန်းကျင်ကို လုံခြုံအောင်ပြုလုပ်ခြင်း၊ သင့်လျော်သော လေ့ကျင့်ခန်းပြုလုပ်ခြင်း၊ အမြင်အာရုံနှင့် ဆေးဝါးများကို စစ်ဆေးခြင်းနှင့် Risk Activity များတွင် သင့်လျော်သော Protective Equipment အသုံးပြုခြင်းတို့သည် လဲကျမှုနှင့် ဒဏ်ရာအန္တရာယ်ကို လျှော့ချနိုင်ပါသည်။