အသည်းရောင်ရမ်းခြင်း (Hepatitis) — အသည်းကို တိတ်တဆိတ် ထိခိုက်စေနိုင်သည့် ရောဂါ၏ အကြောင်းရင်းများ၊ လက္ခဏာများနှင့် စစ်ဆေးခြင်း
အသည်း သည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ အကြီးဆုံး အင်္ဂါတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဆိပ်အတောက်များ စစ်ထုတ်ခြင်း၊ သည်းခြေရည် ထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် စွမ်းအင်သိုလှောင်ခြင်းအပါအဝင် လုပ်ငန်းဆောင်တာ ၅၀၀ ကျော်ကို ဆောင်ရွက်ပါသည်။ သို့သော် အသည်းရောင်ရမ်းခြင်း (Hepatitis) သည် အစောပိုင်းတွင် သိသာသော လက္ခဏာများ မရှိဘဲ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။ သင့်လျော်စွာ စစ်ဆေးကုသမှုမခံယူပါက အချို့အမျိုးအစားများသည် အသည်းခြောက်ခြင်း၊ အသည်းပျက်ကွက်ခြင်း သို့မဟုတ် အသည်းကင်ဆာအထိ တိုးတက်နိုင်ပါသည်။
အသည်းရောင်ရမ်းခြင်းဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း?
Hepatitis ဆိုသည်မှာ အသည်းဆဲလ်များ ရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ထိခိုက်ပျက်စီးခြင်းကြောင့် အသည်း၏ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့် အခြေအနေဖြစ်ပါသည်။ အကြောင်းရင်းနှင့် ပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်၍ အသည်းခြောက်ခြင်း၊ အသည်းပျက်ကွက်ခြင်း သို့မဟုတ် အသည်းကင်ဆာအထိ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။
အစောပိုင်းတွင် လူအများစု၌ လက္ခဏာ မရှိနိုင်သောကြောင့် အထူးသဖြင့် အန္တရာယ်ရှိသူများအနေဖြင့် ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုနှင့် အသည်းကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုများကို သင့်လျော်သလို ပြုလုပ်ရန် အရေးကြီးပါသည်။
1. အသည်းရောင်ရမ်းခြင်းကို ဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းများ
Hepatitis သည် အသည်းဆဲလ်များ ရောင်ရမ်းပြီး ထိခိုက်ပျက်စီးသည့် အခြေအနေဖြစ်ပြီး အဓိကအကြောင်းရင်းများကို အုပ်စု ၂ ခု ခွဲနိုင်ပါသည်:
1.1 Viral Hepatitis
ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကူးစက်မှုသည် အရေးကြီးသော အကြောင်းရင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအမျိုးအစား ၅ မျိုးရှိပါသည်:
| အမျိုးအစား | ကူးစက်ပုံ | ပြင်းထန်မှု / နာတာရှည်ဖြစ်နိုင်မှု |
| Hepatitis A Virus (HAV) | ပိုးညစ်ညမ်းသော အစားအစာ သို့မဟုတ် ရေမှတစ်ဆင့် | အများအားဖြင့် အချိန်တိုအတွင်းဖြစ်ပွားပြီး နာတာရှည်မဖြစ်ပါ |
| Hepatitis B Virus (HBV) | သွေး၊ လိင်ဆက်ဆံမှုနှင့် မိခင်မှ ကလေးသို့ မွေးဖွားချိန်တွင် | နာတာရှည်ဖြစ်နိုင်ပြီး အသည်းခြောက်နှင့် အသည်းကင်ဆာအန္တရာယ် တိုးစေနိုင်သည် |
| Hepatitis C Virus (HCV) | အဓိကအားဖြင့် သွေးမှတစ်ဆင့်၊ ဥပမာ အပ်မျှဝေသုံးခြင်း သို့မဟုတ် ယခင်က စစ်ဆေးမှုမပြုလုပ်ထားသော သွေးထုတ်ကုန်များ ရရှိခြင်း၊ လိင်ဆက်ဆံမှုမှလည်း ကူးစက်နိုင်သည် | မကုသပါက နာတာရှည်အဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်မှု မြင့်မားသည် |
| Hepatitis D Virus (HDV) | သွေးနှင့် လိင်ဆက်ဆံမှုမှတစ်ဆင့်၊ HBV ရှိသူများတွင်သာ ကူးစက်နိုင်သည် | Hepatitis B ကို ပိုမိုပြင်းထန်စေနိုင်သည် |
| Hepatitis E Virus (HEV) | ပိုးညစ်ညမ်းသော အစားအစာ သို့မဟုတ် ရေ၊ အချို့ မချက်ကျက်သေးသော အစားအစာများ | အများအားဖြင့် အချိန်တိုအတွင်းဖြစ်သော်လည်း ကိုယ်ဝန်ဆောင်များတွင် ပိုမိုပြင်းထန်နိုင်သည် |
1.2 ဗိုင်းရပ်စ်မဟုတ်သော အခြားအကြောင်းရင်းများ (Non-Viral Hepatitis)
- လူနေမှုပုံစံနှင့် Metabolic အခြေအနေများ: အရက်အလွန်အကျွံ သောက်သုံးခြင်းသည် alcohol-associated hepatitis ဖြစ်စေနိုင်ပြီး အဝလွန်ခြင်း၊ ဆီးချိုနှင့် metabolic အခြေအနေများသည် fatty liver နှင့် steatohepatitis ဖြစ်နိုင်မှုနှင့် ဆက်စပ်နိုင်ပါသည်။
- ဆေးဝါးနှင့် ဓာတုပစ္စည်းများ: Paracetamol/Acetaminophen အလွန်အကျွံသောက်ခြင်း၊ အချို့ဆေးဝါးများ၊ တိုင်းရင်းဆေး/ဆေးဖက်ဝင်အပင်များ၊ အာဟာရဖြည့်စွက်ပစ္စည်းများနှင့် အဆိပ်အတောက်များသည် အသည်းကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါသည်။
- ကိုယ်ခံအားစနစ်: Autoimmune Hepatitis သည် ကိုယ်ခံအားစနစ်က အသည်းဆဲလ်များကို မှားယွင်းတိုက်ခိုက်သော ရောဂါဖြစ်ပါသည်။
2. သတိပေးလက္ခဏာများ: Hepatitis ၏ လက္ခဏာများ
အစောပိုင်းတွင် လူအများစု၌ လက္ခဏာမရှိနိုင်ပါ။ ရောင်ရမ်းမှု ပိုမိုပြင်းထန်လာခြင်း သို့မဟုတ် အသည်းလုပ်ဆောင်မှု ထိခိုက်လာပါက အောက်ပါလက္ခဏာများ ဖြစ်နိုင်ပါသည်:
- ဖျားနည်းနည်းရှိခြင်း၊ နွမ်းနယ်ခြင်း သို့မဟုတ် မကြာခဏ ပင်ပန်းလွယ်ခြင်း
- အစားအသောက်ပျက်ခြင်း၊ အန်ချင်ခြင်း သို့မဟုတ် အန်ခြင်း
- အသည်းတည်ရှိရာ ညာဘက်နံရိုးအောက်တွင် နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် တင်းကျပ်သလို ခံစားရခြင်း
- ဆီးအရောင် အလွန်မည်းလာပြီး လက်ဖက်ရည်အရောင်ကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်း
- အရေပြားနှင့် မျက်လုံးဝါခြင်း (Jaundice)
- ဝမ်းအရောင် ဖျော့လာခြင်း
⚠️ သတိပြုရန်: နာတာရှည် Hepatitis — အထူးသဖြင့် Hepatitis B နှင့် C — တွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ လက္ခဏာမရှိနိုင်ပါ။ အသည်းပြင်းထန်စွာ ပျက်စီးခြင်း သို့မဟုတ် အသည်းခြောက်ခြင်းဖြစ်လာမှသာ လက္ခဏာများ ပေါ်လာနိုင်ပါသည်။ ဝမ်းဗိုက်တွင် အရည်စု၍ ဖောင်းလာခြင်း (Ascites)၊ ခြေထောက်ဖောခြင်း သို့မဟုတ် သွေးအန်ခြင်းတို့သည် ပြင်းထန်သော အသည်းရောဂါလက္ခဏာများ ဖြစ်နိုင်သဖြင့် အမြန်ဆုံး ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုခံယူသင့်ပါသည်။
3. Hepatitis ကုသမှု
ကုသမှုသည် အကြောင်းရင်းနှင့် ရောဂါပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်ပြီး ဆရာဝန်က လူနာတစ်ဦးချင်းစီအတွက် သင့်လျော်သော ကုသမှုအစီအစဉ်ကို အကဲဖြတ်ပေးမည်ဖြစ်ပါသည်:
- Acute Hepatitis (ဥပမာ Hepatitis A သို့မဟုတ် E အများစု): အများအားဖြင့် လက္ခဏာအလိုက် ကုသခြင်း၊ လုံလောက်စွာ အနားယူခြင်း၊ သင့်လျော်သော အာဟာရရရှိခြင်းနှင့် အသည်းကို ထိခိုက်စေနိုင်သော အရက်နှင့် မလိုအပ်သော ဆေးဝါးများကို ရှောင်ရှားခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။
- Chronic Hepatitis (ဥပမာ Hepatitis B သို့မဟုတ် C): ထိရောက်သော antiviral ကုသမှုများ ရရှိနိုင်ပါသည်။ လက်ရှိ Direct-Acting Antiviral ဆေးများဖြင့် Hepatitis C ရှိသူအများစုကို ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်ပြီး Chronic Hepatitis B တွင် antiviral ကုသမှုသည် ဗိုင်းရပ်စ်ပွားများမှုကို ထိန်းချုပ်ကာ ရောဂါတိုးတက်မှုနှင့် အသည်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများ၏ အန္တရာယ်ကို လျှော့ချရန် ကူညီနိုင်ပါသည်။
- လူနေမှုပုံစံ သို့မဟုတ် Metabolic အကြောင်းရင်းနှင့်ဆက်စပ်သော Hepatitis: အရက်လျှော့ခြင်း သို့မဟုတ် ရှောင်ရှားခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန်ထိန်းခြင်း၊ သင့်လျော်သော အစားအစာနှင့် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်း၊ ဆီးချိုနှင့် သွေးတွင်းအဆီများခြင်းကဲ့သို့ ရောဂါများကို ထိန်းချုပ်ခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်ပါသည်။
4. စစ်ဆေးခြင်း: အသည်းပြဿနာကို စောစီးစွာ သိရှိရန်
Hepatitis အချို့သည် အစောပိုင်းတွင် လက္ခဏာမရှိနိုင်သောကြောင့် အန္တရာယ်ရှိသူများအတွက် စစ်ဆေးမှုသည် အရေးကြီးပါသည်။ Hepatitis B ကာကွယ်ဆေး မရရှိထားခြင်း သို့မဟုတ် ကာကွယ်ဆေးရရှိထားမှု မသေချာပါက ကျန်းမာရေးပညာရှင်နှင့် တိုင်ပင်၍ စစ်ဆေးခြင်းနှင့် ကာကွယ်ဆေးလိုအပ်မှုကို သုံးသပ်နိုင်ပါသည်။
အများအားဖြင့် အသုံးပြုသော စစ်ဆေးမှုများတွင်:
- Liver Function Tests (LFTs): AST (SGOT) နှင့် ALT (SGPT) ကဲ့သို့ သွေးစစ်ဆေးမှုများသည် အသည်းဆဲလ် ထိခိုက်မှု သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းမှုကို အကဲဖြတ်ရန် ကူညီနိုင်ပါသည်။ ပုံမှန်မဟုတ်သော ရလဒ်များကို အခြားဆေးဘက်ဆိုင်ရာအချက်အလက်များနှင့် တွဲဖက်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်သင့်ပါသည်။
- Viral Hepatitis Tests: Hepatitis B အတွက် HBsAg၊ Hepatitis C အတွက် Anti-HCV နှင့် လူနာအခြေအနေအလိုက် အခြားစစ်ဆေးမှုများ ပါဝင်နိုင်ပါသည်။ Hepatitis B ကိုယ်ခံအားရှိ/မရှိကိုလည်း လိုအပ်ပါက စစ်ဆေးနိုင်ပါသည်။
- Upper Abdominal Ultrasound: အသည်းဖွဲ့စည်းပုံကို အကဲဖြတ်ရန်နှင့် fatty liver၊ အကျိတ် သို့မဟုတ် အခြားမူမမှန်မှုများကို ရှာဖွေရန် အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။
- FibroScan: ခွဲစိတ်စရာမလိုသော နည်းလမ်းဖြင့် အသည်းအမာရွတ် (fibrosis) နှင့် အသည်းတွင်း အဆီပမာဏကို ခန့်မှန်းအကဲဖြတ်နိုင်ပါသည်။
Sapiens Hospital တွင် အသည်းကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအကဲဖြတ်မှုများကို ဆောင်ရွက်နိုင်ပါသည်။ အသားဝါခြင်း သို့မဟုတ် မျက်လုံးဝါခြင်းကဲ့သို့ သိသာသော လက္ခဏာပေါ်လာသည်အထိ မစောင့်သင့်ပါ။ အသည်းရောဂါအချို့သည် လက္ခဏာ မပေါ်မီကတည်းက တိုးတက်နေပြီးသား ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ Sapiens Hospital တွင် Hepatitis စစ်ဆေးခြင်းနှင့် အသည်းရောဂါဆိုင်ရာ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကဲဖြတ်မှုများကို လူနာတစ်ဦးချင်းစီ၏ လက္ခဏာနှင့် အန္တရာယ်အချက်များအလိုက် ဆောင်ရွက်ပေးပါသည်။
သင့်လျော်သော ရောဂါရှာဖွေမှု သို့မဟုတ် အသည်းကျန်းမာရေး စစ်ဆေးမှုအစီအစဉ်အတွက် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပါ။
Tel: 02-111-3703