ဆီးချိုရောဂါ (Diabetes) အစောပိုင်းတွင် လက္ခဏာရှိပါသလား? သွေးချိုဓာတ် ဘယ်လောက်ရှိရင် ဆီးချိုလို့ သတ်မှတ်မလဲ၊ ဆီးချိုက ဘာကြောင့် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးမှုကို ဖြစ်စေနိုင်သလဲ?

ဆီးချိုရောဂါ (Diabetes) အစောပိုင်းတွင် လက္ခဏာရှိပါသလား? သွေးချိုဓာတ် ဘယ်လောက်ရှိရင် ဆီးချိုလို့ သတ်မှတ်မလဲ၊ ဆီးချိုက ဘာကြောင့် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးမှုကို ဖြစ်စေနိုင်သလဲ?

    Diabetes သည် အဖြစ်များသော နာတာရှည်ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အစောပိုင်းတွင် ထင်ရှားသောလက္ခဏာမရှိနိုင်သောကြောင့် မိမိတွင်ရောဂါရှိနေကြောင်း မသိသူများရှိနိုင်ပါသည်။ အချို့သူများသည် ပုံမှန်ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုမှ သိရှိရပြီး အချို့မှာ လက်ခြေထုံကျင်ခြင်း၊ အမြင်ဝါးခြင်း၊ ဒဏ်ရာကျက်နှေးခြင်း၊ ကျောက်ကပ်ရောဂါ သို့မဟုတ် နှလုံးသွေးကြောရောဂါ စသည့် complication များ ပေါ်လာမှ သိရှိကြပါသည်။
Diabetes ၏ အန္တရာယ်မှာ သွေးချိုမြင့်ခြင်းတစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ သွေးကြောများ၊ အာရုံကြောများ၊ ကျောက်ကပ်၊ နှလုံး၊ ဦးနှောက်နှင့် မျက်စိတို့ကို ရေရှည်ထိခိုက်စေနိုင်ခြင်းဖြစ်ပါသည်။ စောစီးစွာ ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး သင့်လျော်စွာ ကုသထိန်းချုပ်ခြင်းသည် complication ဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချရာတွင် အထောက်အကူပြုနိုင်ပါသည်။

Diabetes ဆိုတာဘာလဲ?

Diabetes သည် သွေးအတွင်း glucose ပမာဏ ပုံမှန်ထက်မြင့်တက်နေသည့်အခြေအနေဖြစ်ပြီး insulin ထုတ်လုပ်မှု သို့မဟုတ် insulin ၏ လုပ်ဆောင်မှုနှင့်ဆိုင်သော ပြဿနာများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။ Insulin သည် သွေးထဲရှိ glucose ကို ဆဲလ်များအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်စေပြီး စွမ်းအင်အဖြစ် အသုံးပြုနိုင်ရန် ကူညီပေးသော ဟော်မုန်းဖြစ်ပါသည်။

အကြောင်းရင်းများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်ပါသည်။

• ခန္ဓာကိုယ်မှ insulin ထုတ်လုပ်မှု လျော့နည်းခြင်း
• Insulin ကောင်းစွာမလုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် “insulin resistance” ဖြစ်ခြင်း
• Insulin ထုတ်လုပ်မှုလျော့နည်းခြင်းနှင့် insulin resistance နှစ်မျိုးလုံး အတူဖြစ်ခြင်း

သွေးချိုဓာတ် ရေရှည်မြင့်နေပါက သွေးကြောအသေးနှင့် အကြီးများကို တဖြည်းဖြည်းထိခိုက်စေနိုင်ပြီး အထူးသဖြင့် ကျောက်ကပ်၊ မျက်စိ၊ အာရုံကြော၊ နှလုံးနှင့် ဦးနှောက်တို့ကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါသည်။

အစောပိုင်း Diabetes တွင် လက္ခဏာရှိပါသလား? အဖြေမှာ “အများအားဖြင့် မထင်ရှားပါ”

ဤအချက်ကြောင့် Diabetes ရှိနေကြောင်း မသိသူများ ရှိနိုင်ပါသည်။ အချို့သူများသည် သွေးချိုဓာတ် မြင့်နေသော်လည်း အချိန်ကြာကြာ လက္ခဏာမခံစားရဘဲ သွေးစစ်မှသာ သိရှိနိုင်ပါသည်။

သို့သော် အချို့သူများတွင် အောက်ပါလက္ခဏာများ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

• ရေငတ်လွယ်ခြင်း
• ဆီးမကြာခဏသွားခြင်း၊ အထူးသဖြင့် ညအချိန်
• မကြာခဏ ဆာလောင်ခြင်း
• အကြောင်းမရှိဘဲ ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း
• လွယ်ကူစွာ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း
• အမြင်ဝါးခြင်း
• ဒဏ်ရာကျက်နှေးခြင်း
• အရေပြား သို့မဟုတ် မှိုပိုးကူးစက်မှု မကြာခဏဖြစ်ခြင်း
• လက်ခြေထုံခြင်း၊ စူးရှခြင်း သို့မဟုတ် pins-and-needles ခံစားရခြင်း

လက္ခဏာမရှိခြင်းသည် Diabetes မရှိကြောင်း မဆိုလိုပါ။ အထူးသဖြင့် Type 2 Diabetes သည် အစောပိုင်းတွင် တိတ်တဆိတ်တိုးတက်နိုင်ပါသည်။

ဘယ်သူတွေ Diabetes Screening လုပ်သင့်သလဲ? အောက်ပါသူများတွင် စစ်ဆေးရန် စဉ်းစားသင့်ပါသည်။

• အသက် 35 နှစ်နှင့်အထက်
• ကိုယ်အလေးချိန်ပိုခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်အဆီများခြင်း
• မိသားစုတွင် Diabetes ရှိသူရှိခြင်း
• ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် Diabetes ဖြစ်ဖူးခြင်း
• သွေးတိုးရှိခြင်း
• သွေးအတွင်း lipid ပမာဏ မူမမှန်ခြင်း
• Fatty Liver Disease ရှိခြင်း
• ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုနည်းခြင်း
• နှလုံး သို့မဟုတ် သွေးကြောရောဂါရှိခြင်း
• အကြောင်းမသိဘဲ လက်ခြေထုံကျင်ခြင်း
• ဒဏ်ရာကျက်နှေးခြင်း သို့မဟုတ် ကူးစက်ရောဂါ မကြာခဏဖြစ်ခြင်း

Risk မြင့်သူများသည် လက္ခဏာမရှိသော်လည်း သင့်လျော်သော သွေးစစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်သင့်ပါသည်။ သွေးချိုဘယ်လောက်ဆို Diabetes လို့ သတ်မှတ်သလဲ? Diabetes ကို လက္ခဏာတစ်ခုတည်းဖြင့် မသတ်မှတ်ဘဲ laboratory testing ဖြင့် စစ်ဆေးရပါသည်။ အသုံးများသော စစ်ဆေးမှုတစ်ခုမှာ အနည်းဆုံး 8 နာရီ အစာမစားပြီး စစ်သော Fasting Plasma Glucose (FPG) ဖြစ်ပါသည်။

• ပုံမှန်: 100 mg/dL အောက်
• Prediabetes: 100–125 mg/dL
• Diabetes range: 126 mg/dL နှင့်အထက်

ထင်ရှားသော hyperglycemia မရှိပါက မူမမှန်သောရလဒ်ကို ထပ်မံစစ်ဆေးခြင်း သို့မဟုတ် အခြား diagnostic test တစ်မျိုးဖြင့် အတည်ပြုရန် လိုအပ်တတ်ပါသည်။

HbA1c သည် ယခင် 2–3 လခန့်အတွင်း ပျမ်းမျှသွေးချိုအခြေအနေကို ထင်ဟပ်ပေးသော စမ်းသပ်ချက်ဖြစ်ပါသည်။

• ပုံမှန်: 5.7% အောက်
• Prediabetes: 5.7–6.4%
• Diabetes range: 6.5% နှင့်အထက်

HbA1c စစ်ဆေးရန် ပုံမှန်အားဖြင့် အစာရှောင်ရန်မလိုပါ။ သို့သော် အချို့သော ကျန်းမာရေးအခြေအနေများတွင် ရလဒ်တိကျမှုကို ထိခိုက်နိုင်ပါသည်။ နောက်ထပ်စစ်ဆေးမှုတစ်ခုမှာ 75-g glucose သောက်ပြီး 2 နာရီအကြာ စစ်ဆေးသော Oral Glucose Tolerance Test (OGTT) ဖြစ်ပါသည်။

• ပုံမှန်: 140 mg/dL အောက်
• Prediabetes: 140–199 mg/dL
• Diabetes range: 200 mg/dL နှင့်အထက်

ဤစစ်ဆေးမှုကို အခြားစစ်ဆေးချက်များ မရှင်းလင်းသောအခါ Selected Cases များတွင် အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင် Diabetes အတွက် အသုံးပြုသည့် စစ်ဆေးပုံနှင့် diagnostic criteria များမှာ သီးခြားဖြစ်ပါသည်။

Random Plasma Glucose
Random plasma glucose 200 mg/dL နှင့်အထက်ဖြစ်ပြီး ဆီးမကြာခဏသွားခြင်း၊ အလွန်ရေငတ်ခြင်း၊ အကြောင်းမရှိဘဲ ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း စသည့် classic hyperglycemia symptoms ရှိပါက Diabetes diagnostic criteria နှင့် ကိုက်ညီနိုင်ပါသည်။

Prediabetes ဆိုတာဘာလဲ?
Prediabetes သည် သွေးချိုဓာတ် ပုံမှန်ထက်မြင့်သော်လည်း Diabetes diagnosis သတ်မှတ်ချက်အထိ မရောက်သေးသော အခြေအနေဖြစ်ပါသည်။

ဤအဆင့်တွင် ကိုယ်အလေးချိန်ကို သင့်လျော်စွာထိန်းခြင်း၊ ပုံမှန်လေ့ကျင့်ခန်းပြုလုပ်ခြင်း၊ အစားအသောက်ကို ပြုပြင်ခြင်းနှင့် အိပ်ရေးဝဝအိပ်ခြင်းတို့သည် Type 2 Diabetes သို့ တိုးတက်နိုင်ခြေကို လျှော့ချရာတွင် ကူညီနိုင်ပါသည်။

Diabetes ပျောက်နိုင်ပါသလား?
အဖြေသည် Diabetes အမျိုးအစား၊ ရောဂါအဆင့်နှင့် “ပျောက်ခြင်း” ဟူသော စကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်ပေါ် မူတည်ပါသည်။

• Type 1 Diabetes တွင် ခန္ဓာကိုယ်မှ insulin အလွန်နည်းစွာ သို့မဟုတ် မထုတ်လုပ်နိုင်သဖြင့် များသောအားဖြင့် ဆက်လက် insulin ကုသမှုလိုအပ်ပါသည်။
• Type 2 Diabetes ရှိသူအချို့တွင် “Diabetes Remission” ရနိုင်ပြီး ဆေးမသုံးဘဲ သတ်မှတ်ကာလတစ်ခုအတွင်း သွေးချိုသည် Diabetes diagnostic range အောက်သို့ ရောက်ရှိနေခြင်းကို ဆိုလိုပါသည်။ Remission သည် ရောဂါဘယ်တော့မှ ပြန်မဖြစ်တော့ဟု မဆိုလိုပါ။

Type 2 Diabetes Remission ရနိုင်ခြေကို အထောက်အကူပြုနိုင်သော အချက်များ မှာ

• စောစီးစွာ ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး ကုသထိန်းချုပ်ခြင်း
• လိုအပ်ပါက ကိုယ်အလေးချိန်ကို သင့်လျော်စွာ လျှော့ချခြင်း
• ဝမ်းဗိုက်အဆီပိုများမှု လျှော့ချခြင်း
• ပုံမှန်လေ့ကျင့်ခန်းပြုလုပ်ခြင်း
• ကျန်းမာသော အစားအသောက်ပုံစံကို ရေရှည်ထိန်းသိမ်းခြင်း
• လုံလောက်စွာ အိပ်စက်ခြင်း
• သကြားပါသောအချိုရည်နှင့် Highly Processed Foods များ လျှော့ချခြင်း
• သွေးချိုနှင့် ကျန်းမာရေးကို ဆက်လက်စောင့်ကြည့်ခြင်း

Remission ရရှိပြီးနောက်တွင်လည်း ကိုယ်အလေးချိန်ပြန်တက်ခြင်း၊ Lifestyle ပြောင်းလဲခြင်း၊ နာမကျန်းဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် Pancreatic Beta-cell Function လျော့နည်းလာခြင်းတို့ကြောင့် Diabetes ပြန်ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ဆက်လက်စောင့်ကြည့်ရန် လိုအပ်ပါသည်။

ထို့ကြောင့် “လုံးဝပျောက်ကင်းသွားသည်” ဟု မဆိုဘဲ Type 2 Diabetes ရှိသူအချို့တွင် “Remission” ရနိုင်သည်ဟု ဆိုခြင်းက ပိုမိုမှန်ကန်ပါသည်။

Diabetes က ဘာကြောင့် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးမှု ဖြစ်စေနိုင်သလဲ?
ကျောက်ကပ်သည် သွေးထဲမှ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများနှင့် ရေပိုကို စစ်ထုတ်ပေးပါသည်။ ကျောက်ကပ်၏ filtration units များတွင် glomeruli ဟုခေါ်သော သွေးကြောအသေးများရှိပြီး ရေရှည် hyperglycemia သည် metabolic နှင့် hemodynamic changes များဖြစ်စေကာ ဤ filtration system ကို တဖြည်းဖြည်း ထိခိုက်စေနိုင်ပါသည်။

အစောပိုင်း Diabetic Kidney Disease တွင် လက္ခဏာမရှိတတ်ပါ။ အချို့သူများတွင် albumin ဆီးထဲသို့ ပိုမိုထွက်လာနိုင်ပါသည်။ သို့သော် albuminuria မမြင့်ဘဲ kidney function ကျဆင်းနိုင်သော လူနာများလည်းရှိသောကြောင့် UACR နှင့် eGFR နှစ်မျိုးလုံးကို စစ်ဆေးရန် အရေးကြီးပါသည်။

CKD ပိုမိုတိုးတက်လာပါက filtration function ကျဆင်းနိုင်ပြီး သွေးတိုး၊ ခြေထောက်ဖောခြင်း၊ ပင်ပန်းခြင်း၊ anemia၊ ပျို့ချင်ခြင်း၊ အစာစားချင်စိတ်လျော့ခြင်း စသည့် လက္ခဏာများ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ Advanced Kidney Failure တွင် dialysis သို့မဟုတ် kidney transplantation လိုအပ်နိုင်ပါသည်။

Diabetes က ကျောက်ကပ်ကို ဘယ်လိုထိခိုက်စေသလဲ? အဓိက mechanisms များမှာ

• Kidney filtration units ထိခိုက်ခြင်း Chronic hyperglycemia နှင့် glomerular pressure မူမမှန်မှုများသည် filtration barrier ကို တဖြည်းဖြည်းပျက်စီးစေနိုင်ပါသည်။
• ဆီးထဲ albumin ထွက်ခြင်း လူနာအများအပြားတွင် kidney damage ကြောင့် albumin ဆီးထဲသို့ စိမ့်ထွက်နိုင်ပါသည်။ Albuminuria သည် kidney နှင့် cardiovascular risk အတွက် အရေးကြီးသော marker ဖြစ်သော်လည်း လူနာတိုင်းတွင် မဖြစ်ပါ။
• သွေးတိုး Diabetes နှင့် သွေးတိုး မကြာခဏတွဲတွေ့ရပြီး မထိန်းချုပ်နိုင်ပါက kidney damage ပိုမြန်စေနိုင်ပါသည်။
• Inflammation နှင့် Vascular Injury Diabetes သည် oxidative stress၊ inflammation နှင့် vascular changes များဖြစ်စေနိုင်ပြီး kidney function တဖြည်းဖြည်းလျော့ကျမှုတွင် ပါဝင်နိုင်ပါသည်။

Diabetic Kidney Disease တွင် ဘာလက္ခဏာတွေရှိသလဲ?
အစောပိုင်းတွင် လက္ခဏာမရှိတတ်ပါ။ ရောဂါပိုတိုးလာသောအခါ အောက်ပါတို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

• ခြေထောက်ဖောခြင်း
• ဆီးအမြှုပ်များခြင်း
• ဆီးသွားပုံ ပြောင်းလဲခြင်း၊ ညဘက်ပိုမိုဆီးသွားခြင်း
• သွေးတိုးလာခြင်း
• အချို့သူများတွင် အသက်ရှူမဝခြင်း သို့မဟုတ် လေ့ကျင့်ခန်းခံနိုင်ရည်လျော့ခြင်း
• ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း
• အစာစားချင်စိတ်လျော့ခြင်း
• ပျို့ချင်ခြင်း
• Advanced Kidney Disease တွင် ကိုယ်ယားခြင်း
• Anemia
• Fluid Retention ကြောင့် ကိုယ်အလေးချိန်တက်ခြင်း

လက္ခဏာထင်ရှားလာသည်အထိ စောင့်ပါက kidney disease သည် အဆင့်မြင့်နေပြီးသား ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ Creatinine တစ်ခုတည်းဖြင့် ကျောက်ကပ်ကို စောင့်ကြည့်ရန် မလုံလောက်ပါ။

အရေးကြီးသော စစ်ဆေးမှုများ မှာ

• eGFR နှင့် Urine Albumin-to-Creatinine Ratio (UACR): eGFR သည် kidney filtration ကို ခန့်မှန်းပေးပြီး UACR သည် ဆီးထဲ albumin ပုံမှန်ထက်ပိုထွက်ခြင်းရှိမရှိ စစ်ဆေးပေးပါသည်။ နှစ်မျိုးလုံးကို ပေါင်းစပ်အကဲဖြတ်ရန် အရေးကြီးပါသည်။
• Blood Pressure: သွေးတိုးသည် kidney disease progression ကို ထိခိုက်စေနိုင်သောကြောင့် ပုံမှန်စောင့်ကြည့်သင့်ပါသည်။
• Blood Lipids: မူမမှန်သော cholesterol နှင့် triglycerides များသည် cardiovascular risk တိုးစေနိုင်သောကြောင့် Diabetes Care နှင့်အတူ စီမံသင့်ပါသည်။

Diabetes ကြောင့် Kidney Failure ဖြစ်နိုင်ခြေကို ဘယ်လိုလျှော့ချနိုင်သလဲ?
အရေးကြီးသော နည်းလမ်းများမှာ

• သွေးချိုကို လူတစ်ဦးချင်းအတွက် သတ်မှတ်ထားသော Target အတွင်း ထိန်းခြင်း
• သွေးတိုးထိန်းခြင်း
• Urine Albumin ကို သတ်မှတ်ကာလအလိုက် စစ်ဆေးခြင်း
• eGFR ဖြင့် kidney function စောင့်ကြည့်ခြင်း
• Added Sugar၊ Sugar-Sweetened Beverages နှင့် Highly Processed Foods လျှော့ချခြင်း
• ဆားနှင့် sodium အလွန်အကျွံ မစားခြင်း
• သင့်လျော်သလို ပုံမှန်လေ့ကျင့်ခန်းပြုလုပ်ခြင်း
• သင့်လျော်သော ကိုယ်အလေးချိန် ထိန်းခြင်း
• ဆေးလိပ်မသောက်ခြင်း
• Kidney Disease ရှိသူ သို့မဟုတ် သံသယရှိသူများတွင် ဆရာဝန်အကြံပြုချက်မရှိဘဲ NSAIDs ကို ရေရှည်မသုံးခြင်း
• ဆရာဝန်ညွှန်ကြားထားသော ဆေးများကို ပုံမှန်သောက်ပြီး Side Effects ရှိပါက ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ခြင်း

ယနေ့တွင် သင့်လျော်သော Diabetes နှင့် CKD လူနာအချို့တွင် သွေးချိုထိန်းချုပ်ခြင်းအပြင် kidney disease progression နှင့် cardiovascular risk ကို လျှော့ချနိုင်သော ဆေးဝါးများရှိပါသည်။ ကုသမှုကို လူတစ်ဦးချင်း၏ kidney function၊ cardiovascular risk၊ comorbidities နှင့် လက်ရှိအသုံးပြုနေသော ဆေးဝါးများအလိုက် စီစဉ်သင့်ပါသည်။ ဘယ်အချိန် ဆရာဝန်ပြသင့်သလဲ?
အောက်ပါအခြေအနေများရှိပါက ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအကဲဖြတ်မှု ခံယူသင့်ပါသည်။

• အသက် 35 နှစ်နှင့်အထက်ဖြစ်ပြီး Diabetes Screening မလုပ်ဖူးခြင်း
• မိသားစုတွင် Diabetes ရှိခြင်း
• ကိုယ်အလေးချိန်ပိုခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်အဆီများခြင်း
• ပင်ပန်းလွယ်ခြင်း၊ ဆီးမကြာခဏသွားခြင်း သို့မဟုတ် ရေငတ်လွယ်ခြင်း
• အကြောင်းမရှိဘဲ ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း
• ဒဏ်ရာကျက်နှေးခြင်း
• လက်ခြေထုံကျင်ခြင်း
• အမြင်ဝါးခြင်း
• သွေးချိုမြင့်သည်ဟု စစ်ဆေးတွေ့ရှိဖူးခြင်း
• Diabetes ရှိပြီး kidney function နှင့် urine albumin ကို သင့်လျော်သလို မစစ်ဖူးခြင်း
• ခြေထောက်ဖောခြင်း၊ ဆီးအမြှုပ်ဆက်တိုက်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် သွေးတိုးရှိခြင်း

စောစီးစွာ ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းသည် ကုသစီမံမှုကို စောစီးစွာစတင်ရန်နှင့် ရေရှည် complication ဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချရန် အထောက်အကူပြုပါသည်။

Diabetes သည် အစောပိုင်းတွင် လက္ခဏာမရှိနိုင်သော်လည်း ကျောက်ကပ်၊ နှလုံး၊ မျက်စိနှင့် အာရုံကြောတို့အပါအဝင် အရေးကြီးသော အင်္ဂါများကို တဖြည်းဖြည်းထိခိုက်စေနိုင်ပါသည်။ မိမိသွေးချိုအခြေအနေကို သိရှိခြင်း၊ risk ရှိပါက screening ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ပုံမှန် follow-up ပြုလုပ်ခြင်းတို့သည် complication များကို ကာကွယ်ရန် သို့မဟုတ် နှောင့်နှေးစေရန် အရေးကြီးပါသည်။

Sapiens Hospital သည် လူနာတစ်ဦးချင်း၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေနှင့် Clinical Needs အလိုက် Assessment၊ Screening၊ Diagnosis နှင့် Individualized Care Planning များကို ပံ့ပိုးပေးပါသည်။